İngiltere’nin RTÜK’ünden tarihi hamle: ‘Dijital devler’ için ayrıcalık bitiyor mu? ‘Küresel ölçekte model olabilecek bir adım’

İngiltere’de dijital yayın platformları için yeni bir düzenleme dönemi başlıyor. Netflix, Prime Video ve Disney+, medya düzenleyicisi Ofcom tarafından “geliştirilmiş düzenleme” kapsamına alınacak. Böylece dijital yayın devleri, BBC ve ITV gibi geleneksel yayın kuruluşlarıyla aynı denetim rejimine tabi olacak.
Guardian’da yer alan habere göre yeni düzenleme çerçevesinde, kamu hizmeti yayıncılarının isteğe bağlı video platformları da denetime dahil edilecek. ITVX ve Channel 4 gibi platformların; doğru ve tarafsız haber sunumu ile izleyicilerin zararlı ve saldırgan içeriklerden korunmasına ilişkin kurallara uyması gerekecek.
OFCOM’A CEZALARIN DA OLDUĞU GENİŞ YETKİ
Yeni sistemle birlikte Ofcom, yayın platformlarındaki içeriklere ilişkin izleyici şikâyetlerini kabul etme ve soruşturma yetkisine sahip olacak. Kurum, tespit edilen her ihlal için 250 bin sterline kadar (Yaklaşık 15 milyon lira) ya da şirketin İngiltere’deki gelirinin yüzde 5’ine kadar para cezası uygulayabilecek.
İngiltere Kültür, Medya ve Spor Bakanı Lisa Nandy, düzenlemeye ilişkin yaptığı açıklamada, “En popüler video hizmetlerini Ofcom’un daha sıkı denetimi altına alarak izleyici korumasını güçlendiriyoruz. Aynı zamanda sektör için eşit rekabet koşulları yaratıyor ve güçlü medya sektörümüzü destekliyoruz” ifadelerini kullandı.

2024 MEDYA YASASI KAPSAMINDA UYGULANACAK

Bugüne kadar dijital yayın hizmetleri, geleneksel ve lisanslı televizyon kanallarıyla aynı düzeyde düzenlemeye tabi tutulmuyordu. Örneğin Netflix, Avrupa genel merkezinin Amsterdam’da bulunması nedeniyle Hollanda yasalarına tabi olarak faaliyet gösteriyor ve İngiltere’de doğrudan bir düzenleme kapsamında yer almıyordu. Aslında bu durum pek çok ülkede de geçerli.
İngiltere hükümeti, yeni kuralların 2024 Medya Yasası (Media Act 2024) kapsamında uygulanacağını açıkladı. Düzenlemeler, İngiltere’de 500 binden fazla izleyiciye sahip isteğe bağlı video hizmetlerini kapsayacak.
ÜLKEDEKİ HANELERİN ÜÇTE İKİSİ ÜÇ PLATFORMA ABONE

Hükümet verilerine göre, İngiltere’deki hanelerin üçte ikisi en büyük üç platformdan (Netflix, Prime Video veya Disney+) en az birine abone. Nüfusun yüzde 85’i her ay en az bir isteğe bağlı yayın hizmeti kullanırken, canlı televizyon izleyenlerin oranı yüzde 67’de kalıyor. Türkiye'de de durum pek farksız sayılmaz.
Bakan Nandy, izleme alışkanlıklarındaki dönüşüme dikkat çekerek, “Televizyon izleme biçimi köklü şekilde değişti. Milyonlarca kişi artık geleneksel televizyonun dışında özellikle de gençler bu platformları tercih ediyor” dedi.
‘KÜRESEL ÖLÇEKTE MODEL OLUŞTURABİLECEK ÖNEMLİ BİR DÜZENLEYİCİ HAMLE’
Bu noktada akla gelen ilk soru ise şu: İngiltere’de dijital yayın platformlarının Ofcom tarafından “geliştirilmiş düzenleme” kapsamına alınması, medya ekosisteminde nasıl bir güç dengesi değişimine yol açar?
Konuyu İstanbul Ticaret Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Berk Çaycı’ya danıştığımda, “Küresel ölçekte içerik sağlayan dijital yayın platformlarının İngiltere’de Ofcom düzenlemesine ve denetimine alınması, hem ulusal düzeyde etkin bir adım hem de küresel ölçekte model oluşturabilecek önemli bir düzenleyici hamle” dedi. Doç. Dr. Çaycı, şöyle devam etti:
“Bu karar ulusal sınırları aşan dijital platformların ortaya çıkardığı düzenleyici boşluğu doldurmayı amaçlıyor. Düzenleme, geleneksel olarak faaliyet gösteren yerel medya kuruluşları ve küresel ölçekteki dijital yayıncılar arasındaki eşit rekabet koşullarını dengeleyerek piyasa adaletini sağlamayı öngörüyor.”

‘TOPLUMSAL DEĞERLERİN VE ÇOCUKLARIN KORUNMASI AÇISINDAN DA ÇOK ÖNEMLİ’
Kararın toplumsal değerlerin ve çocukların korunması açısından da stratejik bir müdahale niteliğinde olduğunun altını çizen Doç. Dr. Berk Çaycı, “Düzenleme ayrıca erişilebilirlikle ilgili standartlar belirleyerek işitme ve görme engelli insanların içeriklere erişim hakkını garanti altına almayı hedefliyor. Bu düzenlemeyle İngiltere’de aynı pazarda faaliyet göstermekte olan yerel medya kuruluşları ile dijital yayıncılar artık aynı kurallara tabi olarak rekabet etmeye başlayacak” ifadelerini kullandı. 
Genel olarak bu düzenlemelerin, medya ekosistemi içerisinde son yıllarda dijital platformlara doğru kaymakta olan güç dengesini düzenlemeye yönelik olduğunu söyleyen Doç. Dr. Berk Çaycı, “Ayrıca Ofcom’un izleyici şikayetlerini kabul etmesi ve gerek gördüğü hallerde soruşturması dijital yayın platformlarının denetlenebilir bir çerçevede faaliyet göstermesini ve otokontrol mekanizmalarının güçlenmesini sağlayacak” dedi.
‘PARA CEZASIYLA BİRLİKTE İLGİLİ İÇERİK KATALOGDAN KALDIRILMALI’
Uygulanacak cezalar hakkında da konuşan Doç. Dr. Berk Çaycı, “Uygulanacak ekonomik cezanın caydırıcı olması son derece önemli. Hem yerel yayıncıların hem de dijital platformların ekonomik cezayı caydırıcı bir unsur olarak görmesi gerekiyor. Verilecek ceza küçük ve orta ölçekli yayıncılar için caydırıcı olurken küresel dijital yayın platformları açısından caydırıcılıktan uzak kalırsa, o zaman düzenlemeyle istenilen sonuç elde edilemez ve rekabet dengesi bozulur” dedi.
“Platformların ekonomik cezayı ve diğer yaptırımları göze alamayacağı bir düzenleyici mekanizma geliştirilmeli” diyen uzman isim, “Kurallara aykırı içeriklerin tespiti halinde para cezasıyla birlikte ilgili içerik katalogdan kaldırılmalı. Bu uygulama dolaylı bir ekonomik maliyet ortaya çıkartacaktır. İçeriğe yapılan yatırımın ve içerikten beklenen abonelik gelirlerinin ortadan kalkacak olması platformları kurallara daha sıkı sıkıya uymaya teşvik edecektir” şeklinde konuştu.

SIRA TÜRKİYE’DE! ‘GELENEKSEL YAYINCILAR VE İZLEYİCİLER KAZANÇLI ÇIKACAKTIR’
Eğer Türkiye’de de İngiltere’deki gibi “geleneksel yayıncı–dijital platform eşitliği” temelinde yeni bir medya yasası hazırlansa, sektörde en çok hangi aktörler kazanır? Pozitif anlamda nasıl sonuçlar ortaya çıkar?
“Bu tür bir düzenleme geleneksel yayıncılar ile dijital platformlar arasındaki rekabet dengesini sağlaması açısından son derece önemli bir adım. Dijital platformlar, geleneksel yayıncılık pratiklerinde olduğu gibi denetlenmeli ve gerekli düzenlemeler yapılmalı” diyen Doç. Dr. Berk Çaycı, şu önemli bilgilerin altını çizdi:
-- Bu tür bir düzenleme ailenin, çocukların, milli ve manevi değerlerin korunması açısından da gerekli. Ayrıca işitme ve görme engelli insanların içeriklere erişim hakkını garanti altına alması açısından önem arz ediyor. Bu sayede işitme ve görme engelli bireyler popüler içerikleri herkesle aynı anda izleyebilecek. 
-- Geleneksel yayıncıların, yerel ve küresel dijital yayın platformlarının aynı yükümlülüklere tabi olması kuşkusuz rekabeti arttıracak. Rekabetin artmasıyla içerik kalitesi ve çeşitliliği de doğrudan artacak. Böyle bir düzenlemeden özellikle geleneksel yayıncılar ve izleyiciler kazançlı çıkacaktır.
-- Aynı rekabet ortamında olmalarına rağmen dijital yayın platformları, geleneksel yayıncılara kıyasla daha esnek çerçevede faaliyetlerini sürdürüyor. Yükümlülüklerin eşitlenmesi, rekabet koşullarını da doğal olarak eşitleyecek. Geleneksel yayıncılar, senelerdir üstlendikleri düzenleyici yükü dijital yayın platformları ile paylaşınca; yerli içerik yatırımları, yaratıcı üretim kapasiteleri güçlenecek ve reklam gelirleri de artacak. Ayrıca artacak rekabet yapısı, medya sektörünün arz talep dengesini ve istihdamı güçlendirecek.