İlk kez bulaşıcı kanser tespit edildi Sözcü Gazetesi

Kanser, genellikle tek bir canlıda ortaya çıkan ve o bireyin hücrelerinden kaynaklanan bir hastalık olarak biliniyor. Bilim insanları, doğada çok daha sıra dışı bir örnek keşfetti.

Nature dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, ABD'nin Vermont ile Kanada'nın Quebec eyaletleri arasında bulunan Memphremagog Gölü'ndeki kahverengi yayın balıklarında kanserin bireyden bireye bulaşabildiğini ortaya koydu.

Araştırmaya göre balıklarda görülen melanom, her hayvanda ayrı ayrı gelişmiyor. Bunun yerine kanser hücreleri bir balıktan diğerine geçerek yayılıyor. Bu keşif, balıklarda tespit edilen ilk bulaşıcı kanser olmasının yanı sıra tatlı su ekosisteminde keşfedilen ilk bulaşıcı kanser türü olarak kayıtlara geçti.

Kanser hücreleri adeta bir parazit gibi davranıyor

Normal şartlarda kanser, sağlıklı hücrelerin zaman içinde genetik değişiklikler geçirmesiyle oluşuyor ve hastalık yalnızca o bireyin vücudunda gelişiyor.

Bulaşıcı kanserlerde ise durum tamamen farklı. Kanser hücreleri bir canlıyı terk ederek başka bir canlıya geçiyor ve yeni konakçısında büyümeye devam ediyor. Böylece her bireyde yeni bir tümör oluşmak yerine, aynı kanser hücresi soyu farklı canlılarda yaşamını sürdürüyor.

Araştırmacılar, bu sonuca ulaşmak için hasta balıklardan alınan tümör dokularını ve sağlıklı dokuları genetik olarak karşılaştırdı. Analizler, farklı balıklardaki tümörlerin birbirleriyle, taşıdıkları balıklardan çok daha fazla genetik benzerlik gösterdiğini ortaya koydu.

Tümörlerde yüz binlerce ortak genetik varyant bulunurken, bu varyantların sağlıklı balıklarda yer almadığı belirlendi. Bu da tümörlerin bağımsız olarak oluşmadığını, tek bir kanser soyundan yayıldığını gösteren en güçlü kanıt olarak değerlendirildi.

Bilim insanlarına göre kahverengi yayın balığındaki melanom, doğada şimdiye kadar tespit edilen dördüncü bulaşıcı kanser türü. Daha önce benzer vakalar köpeklerde, Tazmanya şeytanlarında ve bazı deniz kabuklularında görülmüştü.

Kanser balıklar arasında nasıl bulaşıyor?

Kanserin tam olarak nasıl yayıldığı henüz bilinmiyor. Araştırmacılar kesin bir sonuca ulaşabilmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu vurguluyor.

Bununla birlikte birkaç olası senaryo üzerinde duruluyor.

İlk ihtimal, üreme dönemi. Kahverengi yayın balıkları bu dönemde yoğun gruplar halinde bir araya geliyor ve sık sık fiziksel temas kuruyor. Bu yakın temasın canlı kanser hücrelerinin bir balıktan diğerine geçmesini kolaylaştırabileceği düşünülüyor.

Bir diğer olasılık ise su ortamı. Balıklar deri, solungaç ve ağızları aracılığıyla sürekli suyla temas halinde oldukları için, suya bırakılan kanser hücrelerinin başka bireylere geçebileceği değerlendiriliyor.

Araştırmacılar ayrıca bu türün göl tabanında yaşaması ve koruyucu pullardan yoksun olmasının da bulaşmayı kolaylaştırabileceğini belirtiyor. Eğer kanser hücreleri göl tabanındaki tortuda canlı kalabiliyorsa, buradan geçen balıklarla temas ederek yayılabilir.

Bunun yanında üreme dönemindeki hormonal değişikliklerin ve bağışıklık sistemindeki geçici zayıflamanın da balıkları enfeksiyona karşı daha savunmasız hale getirebileceği ifade ediliyor.

Bilim insanları, tüm bunların şu aşamada yalnızca hipotez olduğunun altını çiziyor. Çalışma henüz kesin bulaşma mekanizmasını ortaya koymuş değil.

Popülasyon için ciddi bir tehdit olabilir

Araştırma, hastalığın ilk kez 2012 yılında fark edildiğini ve kısa sürede göldeki balık popülasyonuna yayıldığını gösteriyor.

2015 yılına gelindiğinde Memphremagog Gölü'ndeki kahverengi yayın balıklarının yaklaşık yüzde 30'unun melanomdan etkilendiği tespit edildi.

Bu durumun türün geleceğini nasıl etkileyeceği ise henüz bilinmiyor.

Bilim insanları, bulaşıcı kanserlerin farklı türlerde çok farklı sonuçlar doğurabildiğine dikkat çekiyor. Tazmanya şeytanlarında görülen bulaşıcı yüz tümörü bazı bölgelerde popülasyonu yaklaşık yüzde 90 azaltırken, köpeklerde görülen bulaşıcı tümörlerin birçok vakada kendiliğinden iyileşebildiği biliniyor. Bazı deniz kabukluları ise bulaşıcı kansere rağmen yaşamlarını sürdürebiliyor.

Kahverengi yayın balıklarının bu tablo içinde nerede yer aldığı henüz netlik kazanmış değil. Ayrıca aynı kanser soyunun Kuzey Amerika'daki diğer tatlı su göllerinde bulunup bulunmadığı da araştırılıyor.

İnsanlara bulaşma riski var mı?

Araştırmanın ardından en çok merak edilen soru ise bu kanserin insanlara bulaşıp bulaşamayacağı oldu.

Araştırmacılar, mevcut bilimsel verilerin insanlar için herhangi bir risk göstermediğini vurguluyor.

Çalışma yalnızca kahverengi yayın balıklarını kapsıyor ve hastalığın insanlara ya da diğer hayvan türlerine bulaştığına ilişkin hiçbir bulgu bulunmuyor.

Uzmanlara göre insan bağışıklık sistemi, başka bir bireyden gelen yabancı hücreleri tanıyıp yok etme konusunda oldukça güçlü. Organ nakli yapılan hastalarda bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kullanılmasının nedeni de bu.

Organ nakilleri veya gebelik sırasında görülebilen son derece nadir istisnalar dışında, kanser insanlar arasında bulaşıcı bir hastalık olarak kabul edilmiyor.

Araştırmacılar ayrıca tümörlerde bakteri, virüs ya da başka bir mikroorganizmaya rastlamadı. Bulgular, hastalığın etkeninin doğrudan kanser hücrelerinin kendisi olduğunu gösteriyor.

Uzmanlar, bu keşfin yeni bir halk sağlığı tehdidinden çok, kanserin doğada nasıl evrimleştiğini anlamak açısından büyük önem taşıdığını belirtiyor. Benzer deri lezyonları görülen diğer balık türlerinin de incelenmesiyle yeni bulaşıcı kanser türlerinin keşfedilebileceği ifade ediliyor.

Araştırmacılara göre bu nadir vakaların incelenmesi, kanser hücrelerinin bağışıklık sisteminden nasıl kaçtığını, nasıl yayıldığını ve uzun süre nasıl hayatta kalabildiğini anlamaya yardımcı olabilir. Bu bilgiler, yalnızca yaban hayatının korunmasına değil, gelecekte kanser araştırmalarına da önemli katkılar sağlayabilir.