‘IBANzede’ tartışması! Uzman isim uyardı: ‘Emsal bir karar var’ Mağdurlar nasıl bir değişiklik istiyor?

Son dönemde sosyal medyada “IBANzedeler” olarak adlandırılan yeni bir mağduriyet türü gündeme geldi. Dolandırıcılık ve yasa dışı para transferlerinde, üçüncü kişilere ait banka hesaplarının giderek daha sık kullanıldığı bu yöntemde, para hareketleri farklı hesaplar arasında dolaştırılarak işlemlerin gerçek kaynağı bilinçli olarak gizlenmeye çalışılıyor.

Sürece dahil olan kişiler farklı profillere sahip. Bazıları hesaplarını bilerek ya da para karşılığı kullandırırken, bazıları akraba veya tanıdıklarının talebi üzerine, burs, yardım, bağış ve basit bir para transferiyle ya kişisel hesaplarını açtı ya da hesaplara transfer yaptı. Bazı vakalarda hesap sahipleri, hesabın nasıl kullanılacağını tam olarak bilmiyor veya işlemlerin kapsamını öngöremiyor.
TCK’NIN 158. MADDESİNİN UZLAŞMA KAPSAMINA ALINMASI YÖNÜNDE TALEPLER VAR

Adalet Bakanı Yılmaz Tunç da konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “Özellikle internette dolandırıcılığa muhatap olan gençlerimiz var, işte bugün gündemde olan IBAN kullandırma. Kullandırılmaz, yani hesap numaranızı bir başkasına para karşılığı veremezsiniz. Niye veriyorsunuz? Verdiğiniz zaman o para nereden geldi, bunu sorgulamalısınız. Bir dolandırıcılığa maruz kalacağınızı düşünmeniz gerekir. O nedenle liselerde ve ortaokullarda hukuk ve adalet dersini önemsiyoruz” diye konuştu.

Ancak para karşılığı hesap numarasını vermeyenler de mağdur oluyor. Bu nedenle sosyal medyada Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesinin uzlaşma kapsamına alınması yönünde bir talep dile getiriliyor.

BAZI HESAPLARDA KISA SÜRELİ, BAZILARINDA İSE DÜZENLİ PARA HAREKETLERİ TESPİT EDİLDİ

Bilişim Teknolojileri Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “IBANzedeler” başlığı altında değerlendirilen vakaların tek tip bir durumu yansıtmadığına dikkat çekti. Prof. Dr. Kırık, söz konusu vakaların içerik ve koşullar açısından birbirinden oldukça farklı örneklerden oluştuğunu belirtti.
Prof. Dr. Kırık, bazı kişilerin banka hesaplarını kısa süreli ve sınırlı işlemler için kullandırdığını, bazı hesaplarda ise düzenli para giriş ve çıkışlarının tespit edildiğini ifade etti. Hesapların hangi amaçla kullanıldığı, ne kadar süreyle işlem gördüğü ve hesap sahiplerinin bu süreçlerden ne ölçüde haberdar olduğunun, yürütülen incelemelerde belirleyici unsurlar arasında yer aldığını vurguladı.
Bu nedenle “IBANzede” kavramının, farklı koşullarda ortaya çıkan çok sayıda durumu kapsayan genel bir tanım haline geldiğini belirten Prof. Dr. Kırık, kavramın kamuoyunda geniş bir tartışma alanı yarattığını söyledi. Banka hesaplarının kişisel kimlik niteliği taşıdığına da dikkat çeken uzman isim, “Banka hesabı kimlik gibidir. Asla kimseye kullandırılmamalı. Yapılan her işlem otomatik olarak hesap sahibine mal ediliyor” uyarısında bulundu.

“İLK SAVUNMA GENELDE ‘BEN BİLMİYORDUM, SADECE YARDIM ETMEK İSTEDİM’ OLUYOR”

Peki, mağdur kişi paranın aktarılmasında “bilmeden aracılık etmiş” olsa bile hangi suçlarla karşı karşıya kalabiliyor?
Bilişim Hukuku Uzmanı Avukat Sefa Karcıoğlu öncelikle, “5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’un 15. maddesi kapsamında, başkası hesabına işlem yapıldığının bildirilmemesi suçunu oluşturur” dedi ve ekledi:

“Bu düzenlemeyle yükümlüler nezdinde veya aracılığıyla yapılacak, kimlik tespitini gerektiren işlemlerde, kendi adına ve başkası hesabına hareket eden kimse, bu işlemleri yapmadan önce kimin hesabına hareket ettiğini yükümlülere yazılı olarak bildirmediği takdirde, altı aydan bir yıla kadar hapis veya beş bin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırılır.” 
“Bilmeden aracılık etmiş diyebilmek için her somut olayı detaylı olarak incelemek gerekir” diyen Karcıoğlu, şöyle devam etti:

-- Çünkü bu tür suçlarda, banka hesaplarını kullandırılan kişilerin ilk savunması “ben bilmiyordum, sadece yardım etmek istedim, hiçbir menfaatim olmadı” şeklinde oluyor. Gerçekten de banka hesabını kullandıran kişinin cezai sorumluluğundan bahsedebilmek için, kendi hesabını bir başkasına kullandırmış olması her zaman suça konu bir eylem olmayabilir.
-- Ceza verilebilmesi için, kullandırılan bankadaki hesap hareketlerinin amacı, sürekliliği ve sıklığı, miktarı, HTS kayıtları, bir organizasyon dâhilinde hareket edilip edilmediği ve bir menfaat karşılığı olup olmadığının hep birlikte değerlendirilmesi gerekir. Mahkeme, her somut olaya ayrı ayrı değerlendirme yapacaktır.

Ayrıca Karcıoğlu, “Hesap sahibinin suç işleme kastı olup olmadığı tespit edilirken, suçtan elde edilen menfaatten kazanç sağlayıp sağlamadığı, hesabını kullanan kişi ya da kişiler ile olan yakınlığı, sosyal ilişkisi, hesaba gelen paranın ne şekilde asıl faillere iletildiği, aralarındaki ilişkinin hayatın olağan akışına uygun olup olmadığı, herhangi bir şüpheli işlem olmasına rağmen işlemlerin devamına rıza gösterip göstermediği gibi kriterler göz önünde bulundurulabiliyor” şeklinde konuştu.
‘UZLAŞMA KAPSAMI’ İLE NASIL BİR DURUM TALEP EDİLİYOR?

Sosyal medyada bazı mağdurlar tarafından Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesinin uzlaşma kapsamına alınması yönünde bir talep dile getiriliyor. Bu talep tam olarak ne anlama geliyor?

“TCK m.158/1-f kapsamında yürütülen soruşturma ve kovuşturmaların uzlaştırma kapsamına alınması, yasa değişikliğiyle mümkün” diyen Sefa Karcıoğlu, şu bilgilerin altını çizdi:

“Zarara uğrayan kişi, banka hesabının sahibinden alacağını tazmin etmesi halinde, dava açılmayacak, uzlaşma olduğu için yargılamada yapılmayacak. Ancak, yurt dışından gelen yasa dışı bahis ya da kara paranın aklanması için kiralanan banka hesaplarının kullanılması halinde, mağdur belli olmadığı için, hesabını kullandıran kişinin uzlaşacağı kimse de olmayacağı için, uygulama alanı kısıtlı olacak.”
“ARTAN DOSYA SAYISIYLA BİRLİKTE MAHKEMELER DAHA DETAYLI ARAŞTIRMA YAPIYOR”

Son zamanlarda artan dosya sayısıyla birlikte mahkemelerin daha detaylı araştırma yaptığını ve gerçekte neden hesabını bir başkasına verildiğini araştırdığını söyleyen Sefa Karcıoğlu, “Devamlılık arz etmeyen, gerçekten tanıdığı kişiye hiçbir menfaat elde etmeksizin sadece yardımcı olmak amacıyla hesabını kullandıran kişiler beraat kararı alıyor” dedi. Karcıoğlu, şu bilgilerin altını çizdi:

“Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 04.06.2024 tarihli, 2021/16966 E., 2024/7470 K. sayılı kararı ile “banka hesabını kullandıran sanığın dolandırıcılık suçuna ilişkin hukuki durumuna” ilişkin güncel ve önemli emsal kararında, kartının iptal olduğunu söyleyen diğer sanığa arkadaşlıktan, ahbaplıktan kaynaklanan güvenden ötürü kullandıran, ilgili banka hesabına transfer edilen bu tutarlardan herhangi şekilde pay/komisyon veya belirli bir oran aldığı ispatlanamayan sanığın beraatine karar vermiştir.”

IBAN’INI PAYLAŞTIĞI KİŞİ DOLANDIRICI ÇIKTIYSA, MAĞDUR HANGİ ADIMLARI ATARAK KENDİNİ HUKUKİ OLARAK KORUYABİLİR?

Sefa Karcıoğlu, başkasına yardım amacıyla banka hesabını kullandıran kişilerin ciddi risklerle karşı karşıya kalabileceğine dikkat çekti.

Karcıoğlu, bu kişilerin hesaplarını düzenli olarak kontrol etmeleri gerektiğini belirterek, “Paranın nereden geldiği, nereye gittiği, miktarı ve işlem sıklığı mutlaka takip edilmeli. Şüpheli bir durum fark edildiğinde vakit kaybetmeden banka ile iletişime geçilerek hesabın kullanıma kapatılması ve en yakın karakola gidilerek şikâyetçi olunması büyük önem taşıyor” dedi.

Olası bir soruşturmada mağduriyet yaşanmaması için, hesap sahibinin hesabını kullandırdığı kişiyle olan yazışmaları ve kayıtları delil olarak saklaması, ilgili kişinin tüm bilgilerini de kolluk kuvvetleriyle paylaşması gerektiğini vurguladı.