Çıraklık emekliliğe sayılamaz! Yargıtay emsal bir karar verdi

Çıraklık ve staj dönemlerinde geçen sürelerin emeklilik hesabına dahil edilmesine yönelik tartışmalar sürerken, Yargıtay'dan konuya ilişkin emsal niteliğinde bir karar çıktı. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, çıraklık döneminde gerçekleştirilen faaliyetlerin emeklilik açısından uzun vadeli sigorta kolları kapsamında değerlendirilemeyeceğine hükmetti.

Karar, 1987-1989 yılları arasında Makine Kimya Endüstrisi (MKE) bünyesinde çırak olarak görev yaptığını belirten bir kişinin açtığı hizmet tespiti davası kapsamında verildi. Davacı, söz konusu dönemde yürüttüğü faaliyetlerin yalnızca mesleki eğitim niteliğinde olmadığını, fiilen üretim sürecine katıldığını ve bu nedenle çalışmalarının emeklilik prim günlerine dahil edilmesi gerektiğini savundu.

ÇIRAKLIK DÖNEMİ İÇİN HİZMET TESPİTİ TALEBİ

Davacı, 16 yaşında bulunduğu dönemde MKE bünyesinde yaptığı çalışmaların zorunlu sigortalılık kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürerek iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açtı.

Dava dilekçesinde, çalışma süresince üretim faaliyetlerinde aktif görev aldığı ve bu nedenle söz konusu dönemin emeklilik hesabında dikkate alınması gerektiği ifade edildi.

YEREL MAHKEME DAVACIYI HAKLI BULDU

Dosyayı inceleyen ilk derece mahkemesi, davacının çıraklık dönemindeki faaliyetlerinin ağırlıklı olarak üretime yönelik olduğu kanaatine vardı.

Mahkeme, gün içerisindeki çalışmaların meslek öğrenme faaliyetinden ziyade iş gücü kapsamında değerlendirilebileceğini belirterek talebi kabul etti. Kararla birlikte çıraklık dönemindeki çalışmaların emeklilik prim günlerine dahil edilmesine hükmedildi.

Karara yapılan istinaf başvurusu sonrasında dosyayı değerlendiren bölge adliye mahkemesi de yerel mahkeme kararını hukuka uygun bularak onadı.

YARGITAY'DAN SOSYAL GÜVENLİK VURGUSU

Dosyanın temyiz edilmesi üzerine uyuşmazlık Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin önüne geldi.

Daire, gerekçeli kararında sosyal güvenlik hakkının Anayasa ile güvence altına alınmış temel haklardan biri olduğunu belirtti. Sigortalılık sürelerinin tespitine ilişkin davaların özel hassasiyet ve dikkatle değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.

Kararda ayrıca, 506 Sayılı mülga Sosyal Sigortalar Kanunu hükümlerine atıf yapılarak sigortalılık niteliğinin ancak hizmet akdine dayalı çalışma ilişkisi ve fiili çalışmanın başlamasıyla kazanılabileceği hatırlatıldı.

“ÇIRAKLIKTA ESAS AMAÇ MESLEK ÖĞRETİMİ”

Yargıtay, çıraklık sözleşmelerinin hukuki niteliğine ilişkin değerlendirmelerde de bulundu.

Kararda, çıraklık ilişkisinin temel amacının bir iş sözleşmesi çerçevesinde çalışma ilişkisi kurmak değil, kişiye meslek ve sanat öğretmek olduğu belirtildi. Taraflar arasındaki ilişkinin niteliğinin belirlenmesinde sözleşmenin amacı ve eğitim sürecinin esas alınması gerektiği vurgulandı.

Çırakların üretim süreçlerine katılmalarının tek başına sigortalı işçi statüsünde değerlendirilmeleri için yeterli olmadığı ifade edildi.

UYGULAMALI ÇALIŞMALAR EĞİTİMİN PARÇASI SAYILDI

Yargıtay kararında, çırakların iş yerlerinde gerçekleştirdikleri uygulamalı çalışmaların mesleki eğitimin doğal bir uzantısı olduğu kaydedildi.

Kararda, bu faaliyetlerin dışarıdan bakıldığında sigortalı işçilerin yaptığı işlerle benzerlik gösterebileceği ancak eğitim sürecinin bir parçası olarak yürütüldüğü belirtildi. Söz konusu çalışmaların öğrenim çevresi ve müfredat kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.

Bu nedenle çıraklık dönemlerinde uzun vadeli sigorta kollarının uygulanamayacağı ve emekliliğe esas sigortalılık niteliğinin oluşmayacağı sonucuna varıldı.

YEREL MAHKEME KARARI BOZULDU

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, çıraklık döneminde geçen sürelerin emeklilik hesabına dahil edilmesine yönelik yerel mahkeme kararını hukuka aykırı bularak bozdu.

Kararda, çıraklık ilişkisinin eğitim odaklı niteliği nedeniyle yasal anlamda bir hizmet akdinin varlığından söz edilemeyeceği belirtildi. Bu nedenle çıraklık süresince geçirilen dönemlerin emekliliğe esas sigortalılık süresi olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı ifade edildi.