Hürmüz’e sahada değil masada formül arayışı

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı savaşın geleceği müzakere masası ile kara operasyonu ihtimalleri arasında sıkışmış durumda. Dünya kamuoyu ABD Başkanı Donald Trump’ın dün sabaha karşı yaptığı ulusa sesleniş konuşmasıyla savaşı bitirmeye yönelik mesaj vermesini beklerken, Amerikan lideri gelecek iki ila üç hafta içinde İran’ı “son derece sert” vuracaklarını söyleyerek piyasaları yine altüst etti. Savaşın sonunu fiyatlayarak düşen petrol fiyatları tekrar yükselirken İran’ın kendisine yönelen saldırıların ardından fiilen kapattığı Hürmüz Boğazı’nı kilitlemesi üzerine bölge ülkeleri başta olmak üzere aktörler çözüm formülleri arıyor.

LONDRA’DA ÇEVRİMİÇİ TOPLANTI

Trump’ın krizin çözümüne yönelik adım atmamakla eleştirdiği İngiltere’nin öncülüğünde 40’tan fazla ülke, Hürmüz Boğazı’nın ticari geçişlere yeniden açılmasına yönelik seçenekleri ele almak üzere dün çevrimiçi görüşme yaptı. İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper’ın ev sahipliğinde yapılan video konferansa Türkiye, Fransa, Almanya, İtalya, Kanada, Japonya, Avustralya ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) de aralarında olduğu 40’tan fazla ülke katıldı.

Katılımcı ülkeler ‘Hürmüz Boğazı’nın derhal ve koşulsuz yeniden açılması çağrısı yaptı. Financial Times, Fransa, Hollanda ve Körfez ülkeleri de dahil olmak üzere birçok ülkenin olası bir koalisyona deniz kuvvetlerini sağlamaya hazır olduklarını bildirdiğini iddia etti.

YENİ ENERJİ HATLARI GÜNDEMDE

Körfez ülkelerinin gündeminde ise Hürmüz’e bağımlılığı azaltmak amacıyla alternatif petrol ve doğalgaz boru hattı projeleri var. Financial Times’a göre, özellikle Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz’e uzanan Doğu-Batı boru hattı gibi mevcut altyapıların kapasitesinin arttırılması kısa vadede en gerçekçi seçenek olarak görülüyor. Irak, Akdeniz veya Umman üzerinden geçebilecek yeni hatlar ise yüksek maliyet ve güvenlik sorunları nedeniyle uzun vadeli projeler olarak değerlendiriliyor.

TAHRAN’DAN ‘HÜRMÜZ PAKTI’ ÖNERİSİ

Öte yandan Hürmüz’de hukuki statünün değişmesini isteyen Tahran da girişimlerde bulunuyor. İran dün önce Körfez’e kıyısı bulanan ülkelerle “Hürmüz Paktı” yapmaya hazır olduklarını açıkladı. İran Enformasyon Komitesi Başkanı İlyas Hazrati devlet medyasına, “Körfez’e kıyısı bulunan ve Hürmüz Boğazı’nı kullanan kıyı ülkelerle bir araya gelerek anlaşabiliriz” dedi. Ardından Rus Sputnik’e konuşan İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Boğaz’ın diğer yakasındaki Umman ile Hürmüz’den güvenli geçiş protokolü üzerinde çalıştıklarını söyledi. Garibabadi, Hürmüz’den geçişlerin Umman-İran koordinasyon ve denetiminde gerçekleşmesi gerektiğini söyledi.

‘ASKERİ MÜDAHALE GERÇEKÇİ DEĞİL’

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ABD Başkanı Trump’ın Hürmüz Boğazı’na askeri müdahale çağrısını “gerçekçi değil” diyerek reddetti. Macron, çözümün askeri değil, ateşkes ve diplomasiyle mümkün olacağını vurguladı. Macron ayrıca Trump’ın kendisi ve eşi Brigitte Macron hakkındaki sözlerine, “Bugün bölgede devam eden savaştan bahsediyoruz. Bu savaşın ekonomilerimiz üzerindeki etkilerinden bahsediyoruz ancak duyduğum sözler, kastettiğiniz sözler ne hoş ne de seviyeli” diyerek yanıt verdi. Trump, “Ulusa Sesleniş” konuşmasında eşi Brigitte Macron’un Cumhurbaşkanı Macron’a son derece kötü muamelede bulunduğunu savunarak Fransız liderin hâlâ çenesine aldığı yumruğun etkisinden çıkmaya çalıştığını söylemişti.