Hürmüz’de yeni oyun çifte abluka

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı savaşın ardından Hürmüz Boğazı’nın kontrolünü ele geçiren ve iradesi dışında hiçbir petrol tankerinin geçişine izin vermeyen Tahran yönetimine Washington karşı hamle yaptı. İslamabad’daki müzakerelerin sonuçsuz kalmasının ardından ABD Başkanı Donald Trump’ın duyurduğu “Hürmüz ablukası” dün başladı. Trump, Boğaz’ı kapatarak İran için kritik önemdeki bu gelir kaynağını kesmeyi ve Tahran’ı “Hürmüz’ü kontrol etme” talebinden vazgeçirmeyi amaçlıyor. Ancak uzmanlar Boğaz’da uygulanacak uzun süreli “çifte” ablukanın küresel ekonomiyi ciddi şekilde etkileyeceği uyarısında bulunuyor.

ABLUKA NASIL UYGULANACAK

ABD ordusu, ablukanın Umman Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nın devamındaki Basra Körfezi’ndeki tüm İran limanlarına yönelik uygulanacağını açıklarken İran dışındaki limanlara giden gemilerin geçişlerinin engellenmeyeceğini duyurdu. Uzmanlara göre, çevresel felaket riskleri nedeniyle ABD’nin gemilere doğrudan füze ya da ağır silahlarla müdahale etmesi düşük bir ihtimal. Uluslararası Deniz Hukuku kurallarına göre savaşan taraflar “arama” hakkını kullanabilir. ABD, Hürmüz’den geçen gemileri durdurup arayabilir ve geçiş izni verip vermemeye karar verebilir. Bazı analistler ise devam eden ateşkes ve müzakere sürecini hatırlatarak Trump’ın abluka hamlesinin, tırmanışın son noktasından ziyade, bir baskı aracı olduğunu düşünüyor.

HİÇBİR LİMAN GÜVENDE OLMAZ

İran ordusunun savaş yönetiminden sorumlu birimi Hatemu’l Enbiya Merkez Karargahı’nın Sözcüsü Yarbay İbrahim Zülfikari, İran’ın kendi kara sularında güvenliği sağlamaya kararlılıkla devam edeceğini söyledi. Zülfikari, ABD’nin abluka kararına ilişkin, İran’a ait Basra ve Umman körfezlerindeki limanlarının güvenliğinin tehdit edilmesi halinde bölgedeki hiçbir limanın güvende olmayacağı uyarısında bulunurken, Körfez ülkelerine gözdağı verdi.

BASKIYI ARTTIRIR MI

Trump’ın bu hamlesiyle Hürmüz’den geçen petrolün en büyük alıcılarından olan Hindistan ve Çin sanayisinde oluşabilecek bir enerji kriziyle, Tahran üzerindeki baskıyı arttırabileceği belirtiliyor. Savaşın başlamasının ardından Rusya’nın denizlerdeki yaptırımlı petrollerine yönelen Hindistan’ın, Rusya ile boru hatları bulunan Çin’den daha fazla etkilenebileceği değerlendirilse de Yeni Delhi’nin Tahran üzerindeki olası etkisi tartışmalı. Ayrıca Trump operasyona İngiltere dahil başka ülkelerin de katılacağını öne sürerek, Hürmüz’ün kontrolü üzerinden İran’a yönelik baskı cephesini genişletmek istiyor. Ancak İngiliz Başbakan Keir Starmer, ablukaya katılmayacaklarını açıkladı.

‘DÜNYA İÇİN İNTİHAR OLUR’

ABD’nin Hürmüz Boğazı’na yönelik abluka açıklaması, uluslararası enerji piyasasında da tartışma yarattı. Gelişmeleri Hürriyet’e değerlendiren Akdeniz Enerji ve İklim Örgütü Petrol ve Gaz Direktörü Dr. Sohbet Karbuz, Ortadoğu’daki savaş nedeniyle enerji piyasasında bu aydan itibaren arz sıkıntısı beklendiğini belirtti. “Asıl amaç Çin’i de olaya dahil etmek olabilir” diyen Karbuz, Çin’in 1.4 milyar varillik petrol stoku olduğunu, bununla iki-üç ay idare edebileceğini vurguladı:

“Bana göre abluka ile plan, olayın başından bu yana sessiz kalan Çin’i yorum yapmaya mecbur bırakmak. Hürmüz’de abluka nisan sonuna kadar sürerse çok büyük bir problem olmayabilir ama mayıs sonunda abluka bitmemiş olursa olay ‘idare edilebilir’ durumdan çıkar. Böyle bir senaryo ABD için de felaket aslında. Abluka haziran sonrasına kalırsa, Avrupa da olaya dahil olur.”

Enerji Uzmanı Arif Aktürk’e göre Hürmüz’deki abluka tüm dünyada üretimi ciddi anlamda etkileyecek, global bir stagflasyon etkisi yaratacak bir gelişme. Bu ablukanın sürdürülebilir olmayacağını belirten Aktürk, “Sürdürülürse tüm dünya için intihar olur. ABD’den daha şimdiden yüksek benzin fiyatları nedeniyle evden çalışmanın arttığı haberleri geliyor. Tek çözüm yolu barış” ifadelerini kullandı.

Moskova ve Pekin’den tepki var

ABD’nin Hürmüz ablukasına Rusya ve Çin’den tepki geldi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, “Başkan Trump’ın Hürmüz’de İran kıyılarını bloke edeceğini söylemesinin pratikte ne anlama geldiğini şu aşamada anlamak zor. Ancak bizim Rusya olarak temennimiz silahların yeniden konuşturulmaması” dedi. Çin Dışişleri Bakanlığı ise Hürmüz Boğazı’nın sadece bir ülke ve kişinin malı olmadığını vurgulayarak, “Hürmüz Boğazı, ticaret ve enerji kaynakları için hayati önem taşıyan uluslararası bir güzergâhtır. Burada güvenliğin ve serbest dolaşımın sağlanması tüm dünyanın ortak çıkarınadır. Krizin çözümü kalıcı ateşkes yapılmasına bağlıdır. Çin bu yönde yapıcı tutum sergileyerek taraflara yardımcı olmaya hazırdır” açıklamasını yaptı.