Hayatınızı sessizce yöneten hormon: Kortizol

“Kortizol seviyem yüksek”, “Yüzümde kortizol şişliği var” gibi ifadeler son dönemde sosyal medyada giderek daha sık karşımıza çıkıyor. “Stres hormonu” olarak bilinen kortizol, artık yalnızca tıbbi bir terim olmanın ötesine geçerek, günlük konuşma dilinde de kendine geniş yer bulmuş durumda.

Peki kortizol nedir? Vücudumuzda nasıl bir rol oynar ve günlük hayatımızı nasıl etkiler? Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Kliniği’nden Prof. Dr. Hülya Gözü ile konuştuk.

Yorgunluk, halsizlik, özellikle karın bölgesinde ve yüzde yağ birikimi, ince ve kırılgan cilt, deride morarma, kas gücü kaybı, hipertansiyon, duygusal durumda değişimi, depresyon, anksiyete ve adet düzensizlikleri görülüyor.

Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Kliniği’nden Prof. Dr. Hülya Gözü

Stres durumunda devreye giriyor

Kortizol, böbreklerin üstündeki adrenal bezler tarafından salgılanan önemli bir hormon. Vücutta da önemli bir rol üstleniyor. Prof. Dr. Gözü, bunu şöyle anlatıyor:

“Kortizol vücudumuzda stres yanıtını düzenler. Bu da ‘savaş ya da kaç’ tepkisini destekler. Kortizol aynı zamanda metabolizma üzerinde etkilidir. Karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmasında rol oynar. Enerji sağlamak için kan glikoz düzeyini artırır. Bağışıklık tepkilerini düzenleyerek inflamasyonu da kontrol eder. Aynı zamanda damar tonusunu artırarak kan basıncını da yükseltir.”

[Fotoğraf: Getty Images]

Kortizol seviyesi gün içinde değişkenlik gösteriyor

İnsan vücudundaki kortizol seviyesi elbette düz bir çizgi gibi her zaman aynı düzeyde seyretmiyor. Gün boyunca değişiklik gösteriyor. Prof. Dr. Gözü, “Sabah saatlerinde en yüksek, akşam saatlerinde ise en düşük seviyede oluyor. Kortizol düzeyi gün boyunca biyolojik döngüye bağlı olarak değişiyor. Bu yüzden kortizol sabah erken saatlerde ölçülür” diyor.

Kortizol her zaman stresle yükselmiyor… “Bazı patolojik durumlarda aşırı miktarda yükselerek Cushing sendromuna neden olabiliyor” diyen Prof. Dr. Gözü, “Bu durum genellikle adrenal bezlerin aşırı aktivitesinden ya da hipofiz bezinin aşırı ACTH (Adrenokortikotropik hormon) üretiminden kaynaklanıyor” diyor.

Yüksek kortizolla nasıl başa çıkılır?

Peki, kortizol yüksekliği nelere yol açıyor? Yanıtını Prof. Dr. Gözü’den öğreniyoruz:

“Yorgunluk, halsizlik, özellikle karın bölgesinde ve yüzde yağ birikimi, ince ve kırılgan cilt, deride morarma, kas gücü kaybı, hipertansiyon, duygusal durumda değişimi, depresyon, anksiyete ve adet düzensizlikleri görülüyor.”

Ancak yüksek kortizol düzeyi elbette kader değil. Başa çıkmak için çeşitli yöntemler mevcut. Yaşam tarzı değişiklikleri bunların başında geliyor. Stres yönetimi, derin nefes egzersizleri, düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve yeterli uyku bu noktada büyük önem taşıyor.