Hakan Fidan, Financial Times a konuştu: ABD, İran ın belli sınırlar içinde uranyum zenginleştirmesine tolerans göstermeye istekli

T24 Dış Haberler

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ABD ve İran'ın nükleer anlaşma için uzlaşmaya hazır göründüğünü söyleyerek görüşmelerin kapsamı konusunda uyarıda bulundu. Dışişleri Bakanı Fidan, "ABD, İran'ın açık biçimde belirlenmiş sınırlar içinde uranyum zenginleştirmesine tolerans göstermeye istekli görünüyor; bu olumlu bir gelişme." dedi. Fidan, Tahran'ın balistik füze programını da kapsayan geniş bir görüşme içeriğinin "yeni bir savaştan başka bir şeye yol açmayacağını" söyledi. 

Dışişleri Bakanı Fidan, Britanya merkezli Financial Times'a açıklamalarda bulundu. Financial Times, Bakan Fidan'ın "çatışmayı önlemeye yönelik arabuluculuk çabalarında kilit rol oynadığını" yazarak Dışişleri Bakanı'nın "Washington'ın, İran'ın tüm uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sona erdirmesi yönündeki temel talepte esneklik göstermeye hazır olduğuna dair sinyal verdiğini" söylediğini aktardı. 

ABD'nin bu şartı, İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması'na taraf bir ülke olarak zenginleştirme hakkı bulunduğunu savunması nedeniyle uzun süredir olası bir anlaşmanın önündeki kritik engellerden biri olarak görülüyordu.

"İran gerçekten somut bir anlaşmaya varmak istiyor"

Fidan ayrıca Tahran'ın "gerçekten somut bir anlaşmaya varmak istediğine" inandığını ve 2015'te ABD ile diğer küresel güçlerle yapılan anlaşmada olduğu gibi zenginleştirme seviyelerine sınırlamalar ile sıkı bir denetim rejimini kabul edebileceğini ifade etti.

Financial Times, Fidan'ın "ABD, İran ile bölge yetkilileriyle sürekli temas halinde olduğunu" vurgulayarak Dışişleri Bakanı'nın şu sözlerine yer verdi:

"ABD, İran'ın açık biçimde belirlenmiş sınırlar içinde uranyum zenginleştirmesine tolerans göstermeye istekli görünüyor; bu olumlu bir gelişme. İranlılar artık Amerikalılarla bir anlaşmaya varmaları gerektiğini kabul ediyor, Amerikalılar da İranlıların bazı sınırları olduğunu anlıyor. Onları zorlamaya çalışmanın bir anlamı yok"

ABD'yi, İran'ın balistik füze cephaneliği ve bölgedeki militan gruplara verdiği destek gibi "tüm meseleleri aynı anda ele almakta ısrar etmesi" konusunda uyaran Fidan, "Korkarım nükleer dosya bile ilerlemez... Sonuç bölgede başka bir savaş olabilir" dedi.

Yeni bir tur görüşme olabilir

ABD'nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner, Türkiye, Katar, Umman ve Mısır'ın tarafları müzakere masasına oturtma çabalarını artırmasının ardından geçen hafta Muskat'ta İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile dolaylı görüşmeler gerçekleştirmişti. 

Hem Washington hem de Tahran, ABD'nin haziran ayında İran'ın nükleer tesislerini bombalamasından bu yana yapılan ilk temas olan görüşmeleri olumlu bir ilk adım olarak nitelendirdi. Taraflar yakında bir tur daha düzenlemeyi beklediklerini belirtirken, diplomatlar bir anlaşmaya varmanın büyük zorluklar barındırdığı uyarısında bulunuyor.

Görüşmelerin başlangıçta bölgesel güçlerin gözlemci olarak katılımıyla İstanbul'da yapılması planlanmıştı. Ancak Tahran, tartışmaların yalnızca nükleer programa odaklanmasında ısrar ederek toplantıların Umman'da gerçekleştirilmesi için bastırdı.

"Yaratıcı fikirler geliştirmeye çalışıyoruz"

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ayrıca Ankara ve bölgedeki diğer hükümetlerin İran'ın balistik füze programı ile militanlara verdiği desteği ele almak için "yaratıcı fikirler geliştirmeye çalıştıklarını" ve "yapıcı ve etkili bir rol" oynayabileceklerini söyledi.

"Amerikalılar İran'ın nükleer kapasitesi konusunda derin endişe duyuyor," diyen Fidan, "Ancak diğer meseleler bölge ülkeleriyle yakından bağlantılı; çünkü füzeler ve vekil güçler bölgesel güvenliği etkiliyor, küresel bir menzile sahip değiller" ifadelerini kullandı.

Fidan ayrıca Netanyahu'nun Beyaz Saray ziyareti sırasında Trump'ı etkilemeye çalışmasından endişe duyduğunu belirtti.

Fidan, "İsrail için bölgede askerî üstünlüğünü korumak temel bir öncelik. İran füzelerinin varlığı bu hedefi zorlaştırıyor." diye konuştu.

"Rejim değişikliği olacağını düşünmüyorum"

Hakan Fidan, Donald Trump yönetimi ile İran'ın, dünya güçlerinin 2015'te Tahran'la imzaladığı nükleer anlaşmaya giden süreçte bölge devletlerinin dışlanmış hissettiği geçmiş hatalardan kaçınması gerektiğini vurguladı.

Söz konusu anlaşma uyarınca İran'ın zenginleştirme oranı yüzde 3,67 saflıkla sınırlandırılmış, zenginleştirilmiş uranyum stoku ise 300 kilogramla kısıtlanmıştı. Ancak anlaşma diğer meseleleri ele almadı; bazı bölge ülkeleri bunun Tahran'ın füze programını geliştirmesine ve vekil güçlerini güçlendirmesine imkân tanıdığını savunuyor.

"Bölge ülkeleriyle ciddi bir güven problemi yaşanıyor ve bu boyutun ele alınması şart"

"İran'ın, ABD ile yapacağı herhangi bir anlaşmayı bölgesel ortaklarla güveni artıracak adımlarla desteklemesi önemli olacak, bu denge hayati" diyen Fidan, "Bölge ülkeleriyle ciddi bir güven problemi yaşanıyor ve bu boyutun ele alınması şart" ifadelerini kullandı.

Fidan, Tahran'ın geçen yıl İsrail ile yaşanan yıkıcı savaşın ardından karşı karşıya olduğu tehlikenin ve geçen ay 1979'daki İslam Devrimi'nden bu yana en şiddetli ve en ölümcül nitelikteki kitlesel rejim karşıtı protestoların farkında olduğunu da sözlerine ekledi.

"Rejim değişikliği olacağını düşünmüyorum"

Fidan "Onlar (İran'ın liderleri) kamuoyundaki huzursuzluğun büyük ölçüde ekonomik zorluklardan kaynaklandığını anlıyor. Bu nedenle yaptırımlar meselesinin çözülmesi gerektiğini de biliyorlar." diye konuştu.

Hakan Fidan ayrıca ABD saldırılarının rejimin çöküşünü tetiklemesinin pek olası olmadığı uyarısında bulundu. "Rejim değişikliği olacağını düşünmüyorum," diyen Fidan, "Elbette devlet kurumları ve bazı diğer hedefler ağır biçimde vurulabilir, hasar görebilir, yok edilebilir. Ancak siyasi bir yapı olarak rejim işlevini sürdürmeye devam eder" ifadelerini kullandı.