Hafıza siyasetine sıkışmak: DEM raporu Turgay Yerlikaya

AK Parti ve MHP’nin terörsüz Türkiye’nin yol haritasına dair sundukları raporlar önemli ölçüde örtüşmekte. Hem sorunun kaynağı ve tanımı hem de içinde bulunduğumuz projeksiyonun başarılı biçimde nihayete erdirilmesi adına ortaya koyulan perspektif, alınan inisiyatiflerin kararlılıkla sürdürüldüğünü göstermektedir. Sürecin ana taşıyıcısı olan her iki partinin bu konudaki çerçeveleri, hangi adımların nasıl atılacağına dair de ayrıntılı bir çerçeve sunuyor. Sürecin siyaset sahnesindeki taşıyıcı aktörlerden

AK Parti ve MHP’nin terörsüz Türkiye’nin yol haritasına dair sundukları raporlar önemli ölçüde örtüşmekte. Hem sorunun kaynağı ve tanımı hem de içinde bulunduğumuz projeksiyonun başarılı biçimde nihayete erdirilmesi adına ortaya koyulan perspektif, alınan inisiyatiflerin kararlılıkla sürdürüldüğünü göstermektedir. Sürecin ana taşıyıcısı olan her iki partinin bu konudaki çerçeveleri, hangi adımların nasıl atılacağına dair de ayrıntılı bir çerçeve sunuyor.

Sürecin siyaset sahnesindeki taşıyıcı aktörlerden biri olması beklenen DEM’in bu konudaki performansı istenilen seviyede değil. Hem İmralı Heyeti üzerinden ortaya çıkan bağlam hem de komisyon çalışmalarına iştirak eden DEM’li vekillerin tavrı ve zaman zaman parti içinden yükselen aykırı sesler, bir senkronizasyon sorunu olduğunu gösteriyor. Bütüncül bir çerçeve yerine çoklu söylemlerle karşımıza çıkan DEM’in tutumu, takip edilmesi zor bir çizginin ortaya çıkmasına neden olduğu gibi süreci zora sokacak taleplerle de örülü bir dizi tartışmayı beraberinde getirmektedir.

KİMLİK SORUNUNDA ISRAR

DEM’in raporu, süreci ısrarlı biçimde bir kimlik ve tanınma sorunu olarak ele almaktadır. DEM’e göre Kürt sorunu olarak tanımlanan bu mesele, halen önemli ölçüde bir güvenlik problemi olarak tartışılmakta. AK Parti ve MHP’nin aksine sorunu etnik bağlam üzerinden ele almayı yeğleyen rapor dili, çözüme dair sunduğu perspektif ile de Cumhur İttifakı üyelerinden ayrışmaktadır. Halbuki her iki parti de DEM’den ayrı olarak sorunun sadece güvenlikçi politikalarla çözülemeyeceğini ısrarla vurgulamış ve bugüne kadar güvenlik politikalarının dışında atılan adımlara dair geniş bir çerçeve koymuşlardı.

AK Parti iktidarları döneminde atılan demokratikleşme adımları ve bölgedeki ekonomik kalkınma hamleleriyle birlikte dilin korunması ve geliştirilmesine dair kültürel birtakım adımlar da söz konusu olmuş ve teröre gerekçe teşkil ettiği düşünülen sorun alanları ortadan kaldırılmıştı. Öcalan’ın 27 Şubat tarihli fesih çağrısına da yansıyan bu bağlam, DEM’in raporuna sinmemiş ve DEM ısrarlı biçimde Kürtler konusundaki sorunlu tarihsel pratiklere atıf yapmak suretiyle “hafıza siyaseti”ne başvurmayı tercih etmiştir.

Halbuki DEM’in hafıza siyaseti ile diri tutmaya çalıştığı etnik kimlik siyaseti, sadece Kürtleri ilgilendiren bir hafıza ile sınırlı değil. Raporda, sorunun kaynağı olarak gösterilen 1924 Anayasası ve 1925’teki Takrir-i Sükûn sadece Kürtler açısından değil toplumun farklı kesimlerine de maliyet çıkartan birtakım politikalara neden olmuştur. Bu nedenle PKK’nın ortaya çıkışını, bu tarihsel döngü ve etnik kimlik üzerinden izah etmek örgütün bu güne kadar yabancı ülkeler tarafından nasıl ve ne ölçüde araçsallaştırıldığını da görmezden gelmekte. PKK’nın ortaya çıkışını bir özgürlük savaşının kaçınılmaz sonucu olarak görmek gibi bir anlayış, hem terörü hem de terörün neden olduğu bağlamı tam anlamıyla kavramamak demektir.

DEĞİŞEN PARADİGMA

Raporda, Öcalan’a kilit bir rol atfedilmiş ve Öcalan’ın Marksist Leninist çizgiden tarihsel akış ve yeni dünya gerçekliği nedeniyle vazgeçtiği ifade edilmiştir. Demokratik modernite paradigmasına yapılan vurgu ile öne çıkarılan Öcalan’ın işlevi kanımca DEM tarafından da anlaşılmamış. Sürecin herhangi bir koşula indirgenmemesi ve terör örgütünün tek taraflı fesih koşullarını yöneteceği bir sürecin, belirli birtakım koşullara bağlı olacağı yönündeki vurgular da sürecin ruhuna uygun değil. Bu nedenle hem bazı talepler hem de raporun ısrarlı biçimde kullandığı sorunlu dil bunu net biçimde göstermektedir.

Raporda çözüm için yol haritasına atıfların yapıldığı bölümlere bakıldığında hukuk dili yerine siyaset dilinin baskın olduğu görülmektedir. Kayyum rejimi, siyasi tutsak, barış yasası gibi kavramsallaştırmaların yanı sıra bazı hükümlülerle ilgili talepler de bunu açıkça göstermektedir. Öcalan’ın koşulları üzerindeki ısrara da dikkat çeken rapor, bu konuda da Öcalan’ın gerisine düşecek bir pozisyonu ısrarlı biçimde takip etmekte ve yapıcı olmaktan uzak bir çizgi çizmektedir.

Son dönemde terörsüz Türkiye’nin düğümünün Suriye’de çözüleceğine dair göstergeler artmakta. Saha gerçekliği ve bu gerçekliği dönüştürmeye çalışan İsrail gibi bir aktörün müdahaleleri, zaman zaman SDG zaman zaman da DEM’deki bazı aktörlerin diline yansımaktadır. 10 Mart mutabakatına uyulması aksi durumda farklı senaryoların söz konusu olacağı gerçeğini bir tehdit olarak yorumlamak yerine sorunların çözüleceği ve yeni demokratik Suriye’nin inşa edilebileceği bir zemin üzerine enerji sarf etmek gerekiyor.

Aksi takdirde 8 Aralık Devrimi sonrasında sahadaki güç dengesini kendi lehine dönüştürmeye çalışan İsrail lehine bir pozisyon alınmış olur ve bu da on yıllar boyunca telafi edilmesi güç sorunlar ortaya çıkarabilir. 7 Haziran 2015 sonrasında süreci kesintiye uğratan bölgesel ve küresel dinamiklerin süreci zehirlediği ve onulmaz bir noktaya getirdiği gerçeğini hatırda tutmamız gerekiyor. Geçtiğimiz haftalarda Kutluhan Görücü ve Can Acun tarafından Suriye sahasına dair yazılan ayrıntılı raporda İsrail ile ilgili verilen istatistikler, süreç açısından İsrail’in nasıl bir tehdit olduğunu da çok net biçimde göstermektedir. Rapora göre, devrimden önce Suriye’ye yönelik yedi yılda sadece 334 hava saldırısı düzenleyen İsrail, devrim sonrasındaki bir yıl içinde 1000’in üzerinde hava saldırısı gerçekleştirmiştir. Bir yanda İsrail eliyle istikrarsız bir Suriye sahası inşa etme çabası diğer yanda Türk, Kürt ve Arap ittifakının kurulmasını telkin eden Türk devlet aklı. Hangisinin galip geleceği bölgenin geleceği açısından da en kritik başlık aslında.