Güneş kremlerindeki gizli tehlike! Kan dolaşımına böyle geçiyor... Uzman isimden ‘filtre’ uyarısı

Son zamanlarda güneş kremlerinin insan sağlığı üzerindeki etkileri, özellikle hormonal hastalıklarla ilişkisi konusunda yoğun bir merak oluştu. Güneş koruyucular gerçekten hormonları bozuyor olabilir mi?

Profesör Dr. Zekayi Kutlubay, “Bugüne kadar yapılan araştırmalar, güneş kremlerinin doğrudan hormonal bir hastalığa yol açtığını göstermedi. Ancak, bazı içeriklerin bilimsel olarak incelenmesi, endişelerin tamamen yersiz olmadığını ortaya koyuyor. Bu durum, tüketicileri daha bilinçli seçimler yapmaya ve güneş kremi içeriklerini dikkatlice incelemeye yönlendiriyor” dedi.

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

En güncel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

GÜNEŞ KREMİ FİLTRELERİ ÜZERİNE TARTIŞMA: OKSİBENZON VE OKTİNOKSAT

“Son dönemde güneş kremi filtreleri, özellikle oksibenzon (benzophenone-3) ve oktinoksat, üzerine yoğun bir inceleme ve tartışma konusu oldu. Laboratuvar ve hayvan çalışmaları, bu kimyasalların östrojen benzeri ve erkeklik hormonunu baskılayıcı etkiler gösterebileceğini, tiroid hormonu düzeylerini etkileyebileceğini ortaya koyuyor” diyen Kutlubay ekledi:

“Ancak, bu bulguları gerçek hayattaki kullanımla ilişkilendirirken dikkatli olunması çok önemli.  Çalışmaların büyük bir kısmı izole hücrelerde veya sıçanlarda, çoğu zaman insanlarda kullanılacak dozların önemli ölçüde üzerinde gerçekleştirildi. İnsanlar üzerindeki etkileri henüz tam olarak anlaşılamadı.”

“KREM KULLANIN AMA..."

Prof. Dr. Kutlubay, oksibenzonun tiroid hormonlarıyla olan ilişkisinin en sık araştırılan konu olmasına rağmen, mevcut çalışmaların birbirini doğrulamaması nedeniyle bu ilişkinin hâlâ belirsizliğini koruduğunu söyledi, “Bu bağlamda, güneş kremi kullanımına devam edilmesi, ancak kullanılan filtrelerin potansiyel etkilerinin dikkatle değerlendirilmesi önem arz ediyor. Daha kapsamlı araştırmalar ve insan çalışmaları, bu konudaki belirsizliklerin giderilmesine katkıda bulunacaktır” dedi.

CİLTTEN KAN DOLAŞIMINA GEÇİYORLAR

Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından yakın zamanda gerçekleştirilen bir çalışma, yaygın olarak kullanılan güneş kremi filtrelerinin ciltten kan dolaşımına geçtiğini ortaya koydu.

Çalışma hakkında da bilgi veren Zekayi Kutlubay, şunları söyledi:

“Çalışma, standart uygulama prosedürlerinin ardından kanda güvenlik eşiğinin belirgin şekilde üzerinde filtreler tespit edildiğini ve oksibenzonun vücutta günler, hatta haftalarca kalabildiğini gösterdi.  Ancak, bu durumun tek başına zararlı olduğu sonucuna varılmaması gerektiği vurgulanıyor. Düzenleyici kurumlar, söz konusu içerikleri henüz güvensiz olarak ilan etmedi, daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu belirtti.”

Gün boyu pencere kenarında oturan, bol camlı bir ortamda çalışan veya sık sık araç kullanan bireyler için günlük güneş koruyucu krem kullanımı önem arz ediyor. Bu bireylerin giysilerle örtülü olmayan yüz ve eller gibi bölgelerine güneş koruyucu krem sürmeleri öneriliyor. Buna karşılık, pencereden uzak, iç mekânda vakit geçiren bireyler için güneş koruyucu krem kullanımının faydası oldukça sınırlıdır. Dolayısıyla, genel kural herkesin evde de mutlaka güneş koruyucu krem sürmesi değil, ışık alan herkesin korunması şeklinde olmalıdır.

Prof. Dr. Zekayi Kutlubay

İŞTE GÜVENLİ VE GÜVENİLİR OLMAYAN FİLTRELER

Zekayi Kutlubay, “Ülkeler arası düzenlemeler, güneş kremi içerikleri konusunda farklılıklar arz ediyor. FDA, yalnızca mineral filtreler olan çinko oksit ve titanyum dioksiti güvenli ve etkili olarak kabul ediyor” dedi ve şu bilgileri verdi:

-- Diğer kimyasal filtreler ise, FDA tarafından güvensiz bulunmamakla birlikte, yeterli veri bulunmaması nedeniyle bu sınıfın dışında değerlendiriliyor. Avrupa Birliği ise daha temkinli bir yaklaşım benimsiyor. 2021 yılında, oksibenzon ve homosalatın kullanılan miktarlarda güvenli olmadığı tespit edilerek izin verilen oranlar düşürüldü. Ayrıca, 2024 yılında oktinoksatın güvenliğinin, endokrin bozulma ve genetik hasar potansiyeli nedeniyle belirlenemediği açıklandı.

-- Tüm bu tartışmalara rağmen, güneş kremi kullanımının cilt kanserini ve erken yaşlanmayı önlemedeki etkinliğinin, bu teorik riskleri önemli ölçüde aştığı unutulmamalıdır. İçeriğinden endişe duyan tüketiciler, cilde nüfuz etmeden yüzeyde kalarak koruma sağlayan çinko oksit ve titanyum dioksit içeren mineral güneş kremlerini tercih edebilirler.

-- En güvenli ve etkili güneş koruyucu filtreler olarak kabul edilenler mineral filtrelerdir. Çinko oksit ve titanyum dioksit, ışığı yansıtarak koruma sağlayan, uzun süredir test edilmiş ve ciltten emilmeyen bileşenlerdir. Çinko oksit, tek başına hem UVA hem de UVB ışınlarını kapsama yeteneğine sahiptir. Ancak, tek dezavantajları ciltte bıraktıkları hafif beyazlıktır.

EN GELİŞMİŞ GÜNEŞ KORUCU FİLTRE

-- Dünya çapında en gelişmiş güneş koruyucu filtreler ise yeni nesil organik moleküllerdir. Tinosorb S ve M, Mexoryl ve Uvinul gibi bu moleküllerin büyük moleküler boyutları nedeniyle cilde neredeyse hiç emilmediği biliniyor. Bazılarında sistemik emilim binde birin bile altındadır. Geniş spektrumlu, kararlı ve güvenli kabul edilen bu filtreler, Amerika Birleşik Devletleri’nde henüz onaylı olmasa da Avrupa ve Türkiye’de mevcut.

-- Listenin sorunlu ucunda ise eski kimyasal filtreler yer almaktadır. Oksibenzon, oktinoksat ve homosalat gibi bu filtreler, hem emilim ve endokrin sistem üzerindeki potansiyel etkileri hem de daha zararlı olan UVA ışınlarına karşı yetersiz koruma sağlamaları nedeniyle endişe yaratıyor. PABA gibi çok eski filtreler ise güvenlik endişeleri nedeniyle artık kullanılmıyor.

Güneş ışığı, ter, su ve sürtünmeyle zamanla bozulur ve yaklaşık iki saatlik güneş maruziyetinin sonunda, yüzmeseniz ya da terlemeseniz bile koruma belirgin biçimde düşer.  Güneş kremi yenileme sıklığı, bulunduğunuz ortama göre değişir. Deniz ve havuz kenarı en dikkatli davranılması gereken yerlerdir. Suya dayanıklı yazan bir ürün bile kuruyken en geç iki saatte bir, suya girdikten veya terledikten sonraysa hemen yenilenmelidir. Havlu ile her kurulamadan sonra da yeniden sürmek gerekir. Yeterli miktar gövde için iki yemek kaşığı dolusu, yüz ve boyun içinse yarım çay kaşığı ya da üç parmak boyunca uygulanan kadar olmalıdır.

Prof. Dr. Zekayi Kutlubay

GÜNEŞ KREMİ YAZ KIŞ KULLANILMALI MI?

Prof. Dr. Kutlubay, “Güneş ışınlarının etkileri mevsim ve saatlere göre değişiklik gösterir. Yaz aylarında ve öğle saatlerinde UVB ışınlarının şiddeti zirveye ulaşırken, UVA ışınları yıl boyunca daha sabit bir seviyede seyrediyor ve çeşitli engellerden dahi geçebiliyor. Bu nedenle, özellikle yüz için güneş kremi kullanımı yıl boyunca düzenli bir alışkanlık haline getirilmelidir” dedi ve ekledi:

“UV indeksi, güneş ışınlarının yoğunluğunu ölçmek için pratik bir araçtır. UV indeksi 3 ve üzerindeyse güneşten korunmak önemlidir. Türkiye’de yaz aylarında, özellikle sahil bölgelerinde UV indeksi oldukça yükseliyor ve bu dönemde güneşten korunmak büyük önem taşıyor. Kış aylarında ise iç bölgelerde UV indeksi düşebiliyor. Ancak kar ve yüksek rakımlar bu durumu değiştirebiliyor. Kar, güneş ışınlarının yüzde 80’e varan kısmını yansıtabiliyor. Bu nedenle kayak ve yüksek rakımlı bölgelerde kış aylarında bile yoğun güneş maruziyeti yaşanabiliyor.”

Yaygın bir yanılgıyı düzeltmek gerekirse, yüksek SPF daha uzun korumaz. SPF 50 ya da 70, SPF 30’dan daha uzun dayanmaz, yalnızca uygulama başına biraz daha fazla koruma sağlar. Bu nedenle hangi SPF olursa olsun yenilemek şarttır.

Prof. Dr. Zekayi Kutlubay

ÇOCUKLARDA GÜNEŞ KORUMASI: HANGİ YAŞTAN SONRA, NASIL?

Çocuklarda güneşten korunma konusunda, yaşa uygun ve net kılavuzların bulunduğunu söyleyen Kutlubay, altı aydan küçük bebeklerde güneş kremi kullanımının mümkün olduğunca önerilmediğinin altını çizdi.

“Bebek cildinin ince ve geçirgen yapısı, emilim ve tahriş riskini artırıyor. Ayrıca, ter bezlerinin gelişmemiş olması nedeniyle aşırı ısınma tehlikesi de söz konusu. Bu nedenle, bu yaş grubunda güneşten korunma, gölge, koruyucu giysi, geniş kenarlı şapka ve örtü gibi yöntemlerle sağlanmalıdır. Güneşten kaçınmanın mümkün olmadığı durumlarda ise, yalnızca yüz ve el sırtı gibi küçük bölgelere mineral içerikli bir güneş kremi uygulanabilir” diyen Prof. Dr. Zekayi Kutlubay şu bilgileri verdi:

“Altı ayını dolduran bebeklerde güneş kremi, koruma rutininin vazgeçilmez bir parçası haline geliyor. Bu yaşta tercih edilmesi gereken güneş kremleri, mineral içerikli olup, çinko oksit veya titanyum dioksit içermeli, kokusuz ve hassas cilde uygun olmalıdır. En az SPF 30 koruma faktörüne sahip, geniş spektrumlu ve suya dayanıklı güneş kremleri öneriliyor. Güneş kremi, bol ve eşit şekilde sürülmeli, iki saatte bir ve sudan sonra yenilenmelidir. Bebek veya çocuk etiketi, büyük ölçüde bir pazarlama stratejisi olduğundan, kriterleri karşılayan bir aile kremi de kullanılabilir. Çocukluk döneminde yaşanan güneş yanıkları, ileride melanom riskini artırdığı için, bu yaşlarda güneşten korunma büyük önem taşıyor.”