Güç zehirlenmesi Atina’yı mahvetmişti! Abdullah Muradoğlu

Hatırlayacak olur iseniz antik Yunan Uygarlığının milattan önce 431’de başlayıp 27 yıl süren “ Atina Deniz İmparatorluğu ” ile “ Sparta Kara İmparatorluğu ” arasında yaşanan “ Peloponez Savaşları ” yüzünden çöktüğüne dair birçok yazı kaleme almıştım. Atina İmparatorluğu’nun yıkılışıyla sonuçlanan bu savaşlarda Trump’ın Venezuela ve İran’a askerî müdahaleleri için ele alınarak tartışılabilecek nitelikte dikkat çekici bazı benzerlikler olduğunu belirtmeliyim. Peloponez Savaşları hakkındaki bilgimizin

Hatırlayacak olur iseniz antik Yunan Uygarlığının milattan önce 431’de başlayıp 27 yıl süren “

Atina Deniz İmparatorluğu

” ile “

Sparta Kara İmparatorluğu

” arasında yaşanan “

Peloponez Savaşları

” yüzünden çöktüğüne dair birçok yazı kaleme almıştım. Atina İmparatorluğu’nun yıkılışıyla sonuçlanan bu savaşlarda Trump’ın Venezuela ve İran’a askerî müdahaleleri için ele alınarak tartışılabilecek nitelikte dikkat çekici bazı benzerlikler olduğunu belirtmeliyim.

Peloponez Savaşları hakkındaki bilgimizin birincil kaynağı Atina’lı

General Thukydides

’in tarihleridir. Atina da, Sparta da ayrı ayrı ittifaklara sahiptiler. Atina’nın “

Delos Deniz Birliği

” aslında “

Pers tehlikesi

” üzerine temellendirilmişti. Persler milattan önce 490 ve 480’de Yunanistan’ı zaptetmek istemişse de başaramamışlardı. “

Delos Birliği

” zamanla sadece Atina’nın çıkarlarına hizmet eden bir ittifak haline geldi. Eşit söz hakkı ortadan kaldırılırken, Birliğin hazinesi Atina’ya taşındı. Üyelerin haraca dönüşen aidatlarıysa Atina için harcandı.

Bağlaşıklarıyla birlikte Sparta ve Atina arasındaki Peloponez Savaşları İstanbul’dan Girit’e, Batı Anadolu kıyılarından Sicilya’ya kadar büyük bir bölgeyi kapsıyordu. Modern dünyadaki büyük güç rekabetlerinde ve ittifak ilişkilerinde Thukydides’e sıklıkla atıflar yapılmaktadır.

Batı’lı tarihçiler ve uluslararası siyaset bilimcileri 19. Yüzyıl sonlarına doğru İngiltere ve Prusya(Almanya) arasındaki büyük güç rekabetini yorumlarken Thukydides’ten istifade ettiler. “

Soğuk Savaş

” döneminde “

NATO

” ve “

Varşova

” askeri paktları etrafında kümelenen “

ABD/Batı

” ile “

Sovyetler Birliği

” arasındaki rekabette de Thukydides referans oldu. Keza Amerikalı bazı tarihçilere göre ABD Atina’nın, “Sovyetler Birliği”yse Sparta’nın izdüşümleriydi. Günümüzde benzer bir niteleme ABD ve Çin arasındaki “

Büyük güç rekabeti

” için kullanılıyor.

Thukydides ABD’nin emperyalist uluslararası ilişkiler kültüründe önemli bir yer tutuyor. Bazı dış politika elitleri Thukydides’i “

Gerçekçi

” ekolün(Realpolitik) kurucusu sayarlar. İttifakların doğası ve silahlı güç kullanımına ilişkin temel kavramlar sebebiyle de Thukydides askerî stratejistlerin gözdesidir. Ocak ayındaki bir yazımda ABD’nin Venezuela’ya müdahalesini Atina’nın Peloponez savaşlarında tarafsızlığı seçen Melos adasına saldırısına benzetmiştim. Söz konusu yazımda Atina’nın Melos’tan sonra başlattığı “

Sicilya seferi

”ne de değinmiş idim.

Melos şehir devletinin Atina’ya hiçbir zararı dokunmamıştı. Ancak Atinalılar Melos’un kayıtsız şartsız teslim olmasını ve Delos Birliği’ne katılmasını istediler. “

Melain Diyaloğu

” olarak bilinen müzakerelerde Atinalılar adalet ve hakkaniyetin eşit güçler arasında geçerli olduğunu, zayıf Meloslular’ınsa bu şartları kabul etmekten başka çıkar yolları bulunmadığını savundular. Atinalılar’a göre Meloslular’a yumuşak davranmak hem müttefikler, hem de düşmanlar nezdinde ‘zayıflık’ olarak görülebilirdi. “

Zayıflık algısı

” Atina’nın düşmanlarını ayartabilirdi.

Meloslular’ın Sparta’nın yardıma geleceğine dair argümanları da Atinalılar tarafından gülünç bulunmuştu. Atina ve Sparta arasında 421 yılında “

Nikias Barışı

” olarak anılan bir ateşkes anlaşması yapılmıştı. Üstelik Sparta Melos’a hızlı şekilde ulaşacak donanmaya sahip değildi.

Meloslular teslim olmayı reddettiler. Atina 416 yılında Melos’u işgal etti, yetişkin erkeklerini katletti, kadınlarını, çocuklarını köle yaptı, “

Melos vakası

” Atina’nın itibarında büyük gedikler açtı. Güç kibirinden kaynaklanan bu itibar gediğinin sonraki yıllarda ağır sonuçları olacaktı.

“Nikias Barışı” ihtiyatlı bir muhafazâkar olan Atina’lı General Nikias tarafından kotarılmıştı. Bu barışı bozmak için türlü girişimlerde bulunan General Alkibiades ise Sparta’ya karşı savaşı savunan şahin kanadın lideriydi. Melos’un yok edilmesiyle ilgili kararın mimarlarından olan Alkibiades’e göre Atina’nın emperyalist genişlemesi için “

sonu gelmez savaşlar

” gerekliydi. Alkibiades’i “

Amerikan Neoconları

”nın antik Yunan çağındaki bir temsili olarak görebiliriz.

İran’la savaşında “

Tırmanma tuzağı

”na yakalanan Trump’ın Körfez’e ek asker ve uçak gemisi gönderme kararı Atina’nın Sicilya seferindeki bir safhayı çağrıştırıyor. Şaşaalı törenlerle başlayan bu donanma seferi Atina’daki Nikias ve Alkibiades partileri arasında şiddetli tartışmalara yol açmıştı. Atina’nın ilk başlardaki askerî başarılarıysa felaketle sonuçlanan stratejik bir başarısızlığa dönüşmüştü. Sonraki yazımda yaklaşık 2500 yıl önce Atina’daki “

Sicilya

” tartışmalarıyla ABD’deki “

İran

” tartışmaları arasındaki benzerliklere yer vereceğim.