GPS sistemleri tarih oluyor: Yerin altında bile sinyal alacak Sözcü Gazetesi

Kaliforniya merkezli Xona Space Systems, alçak Dünya yörüngesine yerleştireceği Pulsar uydu takımyıldızıyla GPS'e alternatif olmayı hedefliyor. Peki yeni uydular ne gibi avantajlar sunacak?
Kaliforniya merkezli Xona Space Systems, alçak Dünya yörüngesine (LEO) yerleştireceği yeni nesil Pulsar uydu takımyıldızıyla GPS'e alternatif olmayı hedefliyor. Şirket, sistemin mevcut GPS sinyallerinden yaklaşık 100 kat daha güçlü sinyal sağlayacağını ve yoğun şehirlerde, binaların içinde veya sinyal karışmasının yaşandığı bölgelerde çok daha güvenilir konumlandırma sunacağını belirtiyor.
Xona'nın planına göre ilk 6 üretim uydusu Ekim 2026'da fırlatılacak ve 2027 yılında erken hizmet dönemi başlayacak. Uzun vadede ise 258 uydudan oluşacak Pulsar takımyıldızının tamamlanmasıyla kullanıcıların Dünya üzerindeki konumlarını santimetre seviyesinde doğrulukla belirleyebileceği ifade ediliyor.

Bugün kullanılan GPS, Galileo, GLONASS ve BeiDou gibi küresel navigasyon sistemleri yaklaşık 20 bin kilometre yükseklikteki orta Dünya yörüngesinde çalışıyor. Bu nedenle sinyaller Dünya'ya ulaşana kadar oldukça zayıflıyor ve parazit ile sahte sinyal saldırılarına karşı daha savunmasız hale geliyor.

LEO tabanlı sistemler ise birkaç yüz ila yaklaşık bin kilometre yükseklikte görev yaptığından daha güçlü sinyal sunabiliyor. Bu da hem konum doğruluğunu artırıyor hem de sinyal karıştırmaya karşı daha yüksek dayanıklılık sağlayabiliyor. Ayrıca daha hızlı hareket eden LEO uyduları sayesinde yüksek hassasiyetli konumlandırma çözümlerinin daha kısa sürede sonuç vermesi bekleniyor.

Uzmanlara göre LEO navigasyon sistemlerinin kısa vadede GPS'in yerini tamamen alması beklenmiyor. Bunun yerine mevcut küresel navigasyon sistemlerini tamamlayarak hibrit bir yapı oluşturması hedefleniyor. Böylece kullanıcı cihazları hem GPS hem de LEO navigasyon uydularından veri alarak daha doğru ve kesintisiz konum bilgisi sağlayabilecek.

Şirketin kurucu ortağı ve mühendislikten sorumlu başkan yardımcısı Adrien Perkins, yüksek sinyal gücü sayesinde GPS'in erişemediği kapalı alanlarda bile konumlandırmanın mümkün olacağını söyledi. Xona'nın 2025 yılında uzaya gönderdiği Pulsar-0 test uydusu, yapılan denemelerde GPS'e kıyasla sinyal karıştırıcıların etkisini yaklaşık yüzde 95 azaltmayı başardı. Ayrıca yazılım iyileştirmeleriyle konum doğruluğunun 4,2 santimetreden 1,5 santimetreye kadar düşürüldüğü aktarıldı.

Pulsar sistemi yalnızca konumlandırma için değil, hassas zamanlama hizmetleri için de kullanılacak. Xona, finans, telekomünikasyon, veri merkezleri ve ulaşım sektöründeki müşterilerle şimdiden anlaşmalar yaptığını açıklarken, gelecekte 10 nanosaniye hassasiyetinde zaman referansı sunmayı hedefliyor. Uzmanlar ise sistemin ilk müşterilerinin savunma sanayii, devlet kurumları ve yüksek hassasiyetli konumlandırma hizmetlerine ihtiyaç duyan kuruluşlar olacağını düşünüyor.

Xona, uydu üretiminde de kendi altyapısını kuruyor. Şirket, planlanan 258 uydunun büyük bölümünü Kaliforniya'nın Burlingame kentindeki tesisinde üretmeyi hedeflerken, ekipte daha önce SpaceX'in Starship ve Falcon 9 projelerinde görev almış mühendisler de yer alıyor. İlk şirket içi geliştirilen uydu platformlarının Ekim 2026'daki fırlatma görevinde kullanılacağı belirtiliyor.

Şirketin dikkat çeken bir diğer yaklaşımı ise mevcut GPS donanımlarıyla uyumluluk. Xona, Pulsar sinyallerini mevcut L1 ve L5 bantlarını kullanan alıcılarla çalışabilecek şekilde tasarladı. Böylece birçok cihazın yalnızca yazılım veya küçük donanım güncellemeleriyle yeni sistemi destekleyebileceği ifade ediliyor. 

LEO tabanlı navigasyon alanında Xona'nın yanı sıra TrustPoint gibi şirketler de benzer projeler geliştiriyor. Ancak Xona, mevcut GPS ekosistemiyle geriye dönük uyumluluğu sayesinde yeni nesil uydu navigasyon sistemlerinin yaygınlaşmasını hızlandırmayı amaçlıyor.