Göğüs röntgeni, mezarı ve Kardashian’lar: Marilyn Monroe 100. yaşında hâlâ sömürülüyor mu?

Marilyn Monroe 36 yaşında hayata gözlerini yumduğunda, arkasında sadece unutulmaz filmler değil, dünyanın en çok arzulanan ve hırpalanan imajını bıraktı. Bugün 100. doğum günü olan efsane isim, yaşamı boyunca yakasını bırakmayan "meta haline getirilme" lanetinden ölümünden sonra da kurtulamadı. Aksine, bugünün dünyasında sömürünün boyutu etik sınırları çoktan aştı bile. Bir kadının jinekolojik muayene röntgenleri ne zamandan beri açık artırmaların en gözde parçası kabul ediliyor? Ya da Kim Kardashian'ın müzeden ödünç aldığı tarihi elbiseyi giyip ona zarar vermesi masum bir saygı duruşu mu, yoksa mirasın arsızca yağmalanması mı? Sutyen koklamak için sergi salonlarında sıraya giren hayranlardan, mezar komşuluğu için milyonlar saçan yatırımcılara kadar, Hollywood'un en parlak yıldızının ölümünden sonra devasa bir varlık sınıfına dönüşen çılgın endüstrisinin perde arkasına bakıyoruz...

Marilyn Monroe 4 Ağustos 1962’de, 36 yaşındayken aşırı doz şüphesiyle hayatını kaybetti. Ölümünün ardından morga götürüldüğünde burada bir mumyalama uzmanı, ölüm sonrası oluşan bazı şişlikleri gidermek için boynuna cerrahi müdahalede bulundu ve bu sırada saçından bir miktar kesti. Otopsi incelemesinden sonra göğüs dolguları da çıkarıldı. Hem saçları hem de dolguları önce çöpe gitti, ancak morg çalışanlarından Allan Abbott, merhumenin kalıntılarını çöpten gizlice aldı.

Abbott, yıllarca sakladıktan sonra bunları 2015’te 50 bin dolara açık artırmayla satmaya çalıştı. Bu satışı, artık kapalı olan ve marilynfalsies.com adını verdiği bir web sitede yapmayı denedi (falsie, günlük dilde göğüs dolguları için kullanılan kelime). Sitede ayrıca, Monroe’nun naaşının durumu hakkında sansasyonel ve detaylı bilgiler paylaştı. Açık artırma satışının gerçekleşip gerçekleşmediği bilinmiyor. Zaten Abbott bu girişiminden kısa bir süre sonra yaşamını yitirdi.

Olayın neden bu kadar önemli olduğuna gelirsek; Abbott, Marilyn Monroe'nun en mahrem eşyalarının rahatsız edici bir şekilde ticarileştirilmesine ortak olan birçok kişiden sadece biri. Bu piyasa, öldüğünde serveti 800 bin dolar seviyesinde olan aktrisin hayattayken hiç kazanmadığı milyonlara sahip. Ölümünden bu yana, yıldızın sutyenlerinden çoraplarına, saç tutamlarından diş röntgenlerine ve muayene notlarına kadar bir sürü kişisel eşyası farklı farklı müzayedelerde giderek daha da şaşırtıcı fiyatlara yeniden satılıyor.

EŞYALARININ ARKADAŞLARINA VERİLMESİNİ İSTEMİŞTİ

Marilyn Monroe’nun Başkan John F. Kennedy'ye “Happy Birthday” şarkısı söylerken giydiği kristal işlemeli elbise, 2016 yılında 3,9 milyon sterlinlik rekor bir fiyata alıcı buldu. Elbise, 1999'da 1 milyon sterline satılmıştı. Aslında Monroe eşyalarının bu şekilde satılmasını istememişti.

Vasiyetnamesinde, çok sevdiği oyunculuk koçunu varis olarak göstererek, “Tüm kişisel eşyalarımı ve kıyafetlerimi Lee Strasberg'e bırakıyorum... Arzum odur ki bunları kendi takdirine göre arkadaşlarıma, meslektaşlarıma ve bağlı olduğum kişilere dağıtsın” demişti.

Fotoğraf: Alamy

Ancak Strasberg 1982'de öldüğünde ortalık biraz karıştı. Monroe'nun kişisel eşyaları Strasberg’in üçüncü eşi Anna'ya geçti. Anna elindeki eşyaları 1999’da “Yüzyılın Satışı” olarak tanıtılan iki günlük bir açık artırmada sattı ve etkinlikten 13 milyon dolardan fazla gelir elde etti. Anna 2011’de ise, Monroe’nun imaj haklarının yüzde 80'lik hissesini 20-30 milyon dolar civarında olduğu düşünülen bir bedelle Authentic Brands Group’a sattı. Bu satış, 2024’te Marilyn’in “kendine has sesi ve tarzıyla” yanıt verebilen, yapay zekâ destekli bir dijital Marilyn Monroe'nun ortaya çıkmasıyla sonuçlandı.

Ancak "mezar soygunculuğu" olarak ifade edilen bu sektöre karşı Marilyn örneğinde en büyük öfkeyi uyandıran olay ise, aktrisin hayattayken maruz kaldığı nesneleştirme ve sömürüyü devam ettiren bir girişim oldu: Marilyn’in 1954 yılında çektirdiği göğüs ve pelvis röntgenlerinin satışı…

Jinekoloğu tarafından talep edilen ve biri göğüslerinin ana hatlarını, diğeri ise pelvisini gösteren röntgenler, Los Angeles'taki hastanenin radyoloğu tarafından saklanmıştı. Belirtilene göre radyolog, bunları derslerde öğrencilerinin dikkatlerini verip vermediğini test etmek için kullanıyordu. Radyoloğun kızı, üç göğüs röntgeninden oluşan set için 2010’da bir müzayede evi ile anlaştı ve röntgenler bu açık artırmada, satış öncesi yaklaşık 2 bin 200 sterlin olarak tahmin edilen değerin çok üzerinde bir tutara, 45 bin dolara alıcı buldu. Yine 1954 “koleksiyonuna” ait röntgenler, aynı müzayede evinin 1 Haziran’daki 100. doğum günü vesilesiyle geçen ay yaptığı “Marilyn’in 100 Yılı” isimli açık artırma için yeniden ortaya çıktı.

Feminist örgütler, röntgenlerin “Marilyn’in acısının resmine” fiyat biçtiği gerekçesiyle olayı protesto ettiler. Özellikle müzayede evinin, pelvis röntgenini Marilyn’in endometriozis hastası olmasına ve muhtemel bir düşüğünün bulunmasına bağlamasından ötürü bu görüntülerin imha edilmesi gerektiğini belirttiler. Müzayede evi de bu özel açık artırmanın Marilyn Monroe’nun doğum günü kutlaması vesilesiyle yapıldığını kabul ederek, söz konusu parçaları açık artırmadan çekti.

The Many Lives of Marilyn Monroe kitabının yazarı Sarah Churchwell, “Marilyn’in pelvis röntgenlerini satın almanın, onun sadece mahremiyetine değil, insanlığına yönelik büyük bir tecavüz olduğunu düşünüyorum” diyor ve devam ediyor:

“Marilyn hayattayken, kendi imajı üzerinde insanların fark ettiğinden çok daha fazla kontrol sahibiydi. Beğenmediği fotoğrafların negatiflerini daha çok fotoğrafçıları kızdırmak için parçalıyor, itibarını çeşitli yollarla kontrol etmeye çalışıyordu. Kendisine atfedilenden çok daha fazla iradeye sahipti.”

“BİZ MARILYN’İN HİKAYESİNİ SATIYORUZ”

Peki, özel bir koleksiyoncunun Monroe’nun röntgenini mi yoksa, mesela yıllar içinde sayısız kez satılan sutyenlerinden birini mi alması daha yakışıksız? Açık artırmayı düzenleyen Julien’s Auctions’ın kurucularında Martin Nolan için ikisinde de kötü niyet yok. Nolan, “İnsanlar Marliyn Monroe’nun hikayesinden büyüleniyor ve biz de onun hikayesini satıyoruz” demekte:

“Bu eşyalar, muayene kayıtları, röntgenleri… Hepsi o hikayeye açılan birer kapı. Neden bu kadar çok hap içti, nasıl öldü? Bunlar bizi büyülüyor. Çoğu zaman bu eşyaları, eksik parçaları tamamlamaya çalışan tarihçiler alıyor; yani ortada şehvet uyandıran bir durum yok.”

Marilyn Monroe ve John F. Kennedy, Marilyn'in üzerinde meşhur kristal işlemeli elbise var. Fotoğraf: Alamy

Julien's’in açık artırmasında en son bir Marilyn röntgeni alan kişi Georgia'da çalışan bir jinekologdu. “Röntgeni çerçeveletip lobisine koydu, yani bunun kime ne zararı var?” diye konuşan Nolan, “Ama röntgenleri müzayededen çektik çünkü bunun doğum günü için düzenlenen neşeli bir açık artırma olmasını istedik; olumsuzluk dahil olsun istemedik.”

Peki Nolan, Monroe’nun özel koleksiyoncularının birçoğunun (özellikle de bu kişilerin ağırlıkla erkek oldukları düşünüldüğünde) söz konusu eşyaları uygunsuz nedenlerle istemesinden hiç endişe duymuyor mu? Nolan, “Bakın, sergilediğimiz sutyenleri gelip koklamak isteyen kadınlar da oldu, çünkü sadece nasıl koktuğunu merak ediyorlardı. Chanel kokup kokmadığını bilmek istiyorlardı. Ama nihayetinde her zaman en yüksek teklifi veren kazanır” açıklamasını yaptı. Nolan, genel olarak bu açık artırmaların röntgenci arzulara hizmet etmekten ziyade, iyi yatırımlar yapmakla ilgili olduğuna ve yatırımın hâlâ erkek egemen bir alan olarak kaldığına dikkat çekiyor:

“Fon yöneticisi Martin Zweig'ın 1999'da 1 milyon sterline satın aldığı Kennedy elbisesini 2016’da üç katına sattık. Marilyn'in dört elbisesini 2005’te İngiltere'deki bir beyefendi eşi için aldı. Sonra kadın birkaç yıl önce bize geri geldi ve biz o elbiseleri beyefendinin bize ilk ödediği fiyatın sekiz katına sattık. 2005 yılında sattığımız sutyenler de tekrar açık artırmaya geldi ve satın alındıkları fiyatların katlarca fazlasına satıldılar. Bunlar artık bir varlık sınıfı.”

Marilyn'in hayatı ve çalışmaları hakkında heyecanlı anekdotlar anlatan Nolan, yıldızın mirasına gerçekten değer veriyor gibi görünüyor. Hitler hatıralarını ya da OJ Simpson ile ilgili herhangi bir şey satmayı reddeden müzayede evinin geçmeyeceği belirli çizgiler olduğunun altını çiziyor. Nolan ayrıca, Monroe’nun varislerinin yok ettiği söylenen bazı eşyalar da olduğunu anlatıyor:

“Marilyn’in varisleriyle yakın çalışıyoruz. Güya Marilyn'in JFK'e ve JFK'in de Marilyn'e yazdığı mektuplar varmış. Biz onları hiç görmedik ama bu mektuplar varsa belli ki varisler bunları piyasaya sürmek yerine ortadan kaldırmayı seçmiş.”

Peki, eline geçseydi bu mektupları satar mıydı? Nolan bu soruya, “Bu mektupları satabilseydim şahane olurdu. Fakat bu mektuplar birçok şeyi de açığa çıkarırdı” cevabını veriyor. Abbott’ın sattığı ve morgdan alınan göğüs dolgularına gelince, buna cevabı ise net:

“Kesinlikle hayır. Bu çizgiyi aşmak olur, ayrıca suç olduğundan bahsetmiyorum bile.”

DÜNYANIN EN BÜYÜK ÖZEL MARILYN KOLEKSİYONU

Dünyanın en büyük özel Monroe hatırası koleksiyonu, Scott Fortner isimli iş insanına ait. 50’lerinin ortalarında olan ve finans sektöründe çalışan Fortner, 1982’de henüz 12 yaşındayken Los Angeles Bölge Savcılığı’nın Monroe'nun ölümüyle ilgili komplo teorilerini incelemek üzere soruşturma başlatmasıyla yıldıza hayran kaldığını anlatıyor. O dönem emniyet, Monroe'nun FBI veya Bobby Kennedy tarafından öldürüldüğü gibi teorileri incelemişti.

En sevdiği Monroe parçasını seçmenin “en sevdiği çocuğunu seçmeye benzediğini” söyleyen Fortner, ancak Kennedy galasının provalarında giydiği yeşil Pucci bluzunun yanı sıra, 1955 ve 1956'da sürekli giydiği ve bu nedenle en sevdiği kıyafetlerinden biri olduğunu varsaydığı vizon kürk yakalı takım elbisesinde karar kılıyor. Fortner, yün takım elbisenin üzerinde Marilyn’in saç tellerinin olduğu söylüyor ve “Bunu görmek çok büyüleyici” diyor.

Bir de Erno Laszlo yüz kremi var ki kremde Marilyn’in parmak izleri görülebiliyor. 25 yıldır Marilyn Monroe koleksiyonu yapan Fortner, koleksiyona ne kadar harcadığını ise söyleyemiyor:

“Çetele tutmuyorum ama kendimi özel bir koleksiyoncu olarak görmüyorum. Ben koleksiyonumu dünyaya gösteriyorum ve böylece insanlar toplumun ya da popüler kültürün kendi zihninde yarattığı kişi yerine gerçek insanı görebilsinler. Bu da benim için paradan daha önemli.”

Kim Kardashian 2022 Met Gala'da, Marilyn Monroe'nun ünlü elbisesinin içinde. Fotoğraf: AP

UÇ BİR HAYRANLIK SEVİYESİ

İş insanı Richard Poncher 1954’te, boşanma davaları sırasında Monroe'nun eski kocası Joe DiMaggio'dan doğrudan Monroe'nun üzerindeki mezarı satın almış ve öldüğünde “yüzüstü gömülmeyi” vasiyet etmişti. Playboy'un 1953'teki ilk sayısında Monroe'nun çıplak fotoğraflarını izinsiz ve ödeme yapmadan yayınlayan Hugh Hefner ise, 1992’de mezar için 56 bin sterlin harcamış ve bu hareketini “sonsuzluğu Marilyn Monroe'nun yanında geçirmek kaçırılmayacak kadar tatlı bir fırsat” diyerek meşrulaştırmıştı. Öte yandan, Anthony Jabin isimli bir teknoloji yatırımcısı da Monroe’ya yakın bir mezarı 2024’te 145 bin sterlinden fazla bir tutara satın aldı.

Yazar Sarah Churchwell bu tür eylemleri şöyle değerlendiriyor:

“İnsanlar her zaman hastalığa, ölüme ve özellikle de güzelliğin çürümesine hayran olmuşlardır. Bu mesele edebiyat ve sanattaki en eski konulardan biri. Bu bazen kendi ölümlülüğümüzle yüzleşmenin bir yoludur, bazen de sadece gaddarlıktan gelir...”

KIM KARDASHIAN VE YAPAY ZEKA DÖNEMİ

Kennedy elbisesini elinde bulunduran Ripley's’in bu elbiseyi 2022 Met Gala için Kim Kardashian'a ödünç vermesi meselesi de var… Olay o günlerde, Monroe’nun mirasının bir başka sömürüsü olarak eleştirilmişti. Fortner elbisenin ödünç verilmesinin kocaman bir hata olduğu kanaatinde:

“Elbise hasar gördü, fotoğraflar hasar gördüğünü açıkça gösteriyor ve neden bunu kabul etmediklerini, yıllar sonra neden hâlâ manipüle edildiğimizi anlamıyorum. Marilyn'e saygı duruşunda bulunmak istiyorsanız gidin elbisenin bir replikasını giyin.”

Nolan ise Kim Kardashian'ın elbiseye “çok iyi baktığını”, ünlü ismin elbiseyi giymesine izin verdiğinden hiç pişman olmadığını söylüyor ve “Marilyn için yeni bir andı, onu genç nesle tanıtmanın bir yoluydu” diyor. Kardashianlar'ın sosyal medyada viral olacak anlar yaratma yeteneği için ise, “Bunu Marilyn de yapardı. Bugün yaşasaydı Snapchat ve TikTok’un altını üstüne getirirdi” ifadesini kullanıyor.

Peki Nolan, Monroe’nun sesinin ve görüntüsünün yapay zekâ tarafından kopyalanmasıyla ilgili ne düşünüyor? Monroe bundan memnun kalır mıydı? “Benimserdi. O her zaman bir sonraki adımın ne olduğuna bakardı” diyor. Ancak Fortner tam tersini düşünüyor:

“Marilyn mi, ileri görüşlü mü? Buna katılmıyorum. Marilyn çok karmaşık bir insandı. Kimsenin Marilyn'in ne isteyebileceği konusunda konuşabileceğini sanmıyorum.”

Son olarak Churchwell ise, ölüler söz konusu olduğunda rıza kavramının anlamı olmadığını ve Monroe meselesinde de rızanın anlamsız bir tartışma olduğunu belirtiyor:

“Ahlak anlayışımız, onun veremeyeceği bir rızayı esirgeyip esirgemediğini sormaktan değil, kendi sınırlarımızdan gelmeli. Ona, anısına nasıl davrandığımız bizim hakkımızda her şeyi söyler, onun hakkında ise hiçbir şey söylemez.”

Kaynak: The Telegraph