Geri dönüşü olmayan tehlike! Dünya sessiz sedasız büyük bir felakete mi sürükleniyor? Sözcü Gazetesi

Baharın gelişiyle birlikte kış sonunda ekilen tohumlar çimlenmeye başladı. Ancak mahsulün besin değerine ulaşması için ihtiyaç duyduğu gübre, Ortadoğu’daki çatışmalar ve siyasi kararlar nedeniyle tarlalara ulaşamıyor. "Azot kapanı" olarak adlandırılan bu süreçte, üç stratejik kilit aynı anda kapandı ve ekim dönemi hızla sona eriyor. Gelecek yıl dünyanın tüketeceği gıdanın kaderi şu an toprağa ulaşamayan moleküllere bağlı durumda.

Dünya gıda arzını tehdit eden kriz, üç ana merkezdeki eş zamanlı engellemelere dayanıyor:

1. Hürmüz Boğazı Kilidi:

İran Devrim Muhafızları kontrolündeki koridor, petrol tankerlerinin geçişine izin verirken gübre gemilerini tamamen engelliyor. Son 24 gündür tek bir gübre sevkiyatı yapılamadı. Körfez bölgesi, dünyanın üre ihracatının %49’unu, amonyak ticaretinin ise %30’unu karşılıyor. Bu arzın gecikmesi değil, tamamen reddedilmesi anlamına geliyor.

2. Rusya’nın Stratejik Hamlesi:

Dünyanın en büyük amonyum nitrat ihracatçısı olan Rusya, 21 Nisan’a kadar tüm ihracatı durdurdu. Kuzey Yarımküre'nin en çok ihtiyaç duyduğu anda, yılda 4 milyon tonluk bir arz piyasadan çekildi. Resmi gerekçe "iç piyasa önceliği" olsa da, uzmanlar bunu petrol fiyatlarındaki artışla birleşen stratejik bir baskı aracı olarak nitelendiriyor.

3. Çin’in İhracat Yasağı:

Pekin yönetimi, azot-potasyum karışımları ve fosfatlı gübrelerin ihracatını Ağustos 2026’ya kadar yasakladı. Dünyanın en büyük fosfat üreticisi olan Çin’in bu kararı, Hürmüz ve Rusya eksenindeki açığı kapatabilecek son kapıyı da kapatmış oldu.

Bitkilerin büyüme döngüsü ekonomik modellere değil, hücresel süreçlere dayanır. Mısır, buğday ve pirinç gibi temel gıdalar, belirli bir gelişim aşamasında azot alamazlarsa verim geri dönülemez şekilde düşer.

ABD’de mısır ekim dönemi Nisan ortasında kapanıyor; Avrupa’da üst gübreleme şu an yapılıyor; Hindistan ve Bangladeş’te ise pirinç ekimi devam ediyor. Dünyanın en büyük üç azot kaynağı kilit altındayken, bu "biyolojik pencereler" birer birer kapanıyor. Toprağa zamanında ulaşmayan gübre, daha sonra ne kadar fiyat artışı veya politika değişikliği yapılırsa yapılsın telafi edilemeyecek.

Geçmişte yaşanan krizler, mevcut durumun vahametini ortaya koyuyor. 2021 yılında Sri Lanka’nın sentetik gübreyi yasaklamasıyla pirinç verimi %40 düşmüş ve hükümet devrilmişti. 2008’de gübre ve petrol fiyatlarının eş zamanlı yükselişi 30 ülkede gıda ayaklanmalarına yol açmıştı.

2026 yılında ise dünya, alternatif yolların da kapalı olduğu bir çıkmazla karşı karşıya. Uzmanlara göre bu kriz, Bangladeş ve Sahra Altı Afrika gibi bölgelerde sadece kar kaybı değil, doğrudan açlık anlamına gelecek.

Savaşlar füzelerle veriliyor olabilir ancak kıtlık "moleküllerle" yaşanıyor. Tohumun DNA’sına yazılmış olan biyolojik takvim durdurulamaz veya uzatılamaz. Gelişmiş dünyadaki tüketiciler gıda tedarik zinciri kesintilerini hala uzak bir ihtimal olarak görse de, artan fiyatlar krizin sadece ilk aşaması. İkinci ve üçüncü aşamalar ise jeopolitik kaos ve askeri hareketlilik riski taşıyor.