Felakete geri sayım: Dünya derin dondurucuya dönebilir Sözcü Gazetesi

Bilim insanları, Atlantik Okyanusu’ndaki devasa su akıntı sistemi AMOC’un (Atlantik Meridyenel Devrilme Sirkülasyonu) çöküşün eşiğinde olduğunu açıkladı. 

Çin Bilimler Akademisi Oşinoloji Enstitüsü ve San Diego’daki uzmanların yürüttüğü ortak çalışmaya göre, bu sistemin zayıfladığına dair "kilit bir parmak izi" tespit edildi. Söz konusu bulgular, 1000–2000 metre derinlikteki şaşırtıcı derecede sıcak okyanus suyuna dayanıyor ve bu, bu yüzyılın ilerleyen dönemlerinde bir çöküşe işaret edebilir.

AMOC’un durması, Kuzey Avrupa’yı ve Kuzey Amerika’yı saran ılıman hava dengesini altüst edebilir. Uzmanlara göre olası bir çöküş, Avrupa’da sıcaklıkların 15°C’ye kadar düşmesine, bazı bölgelerde ise -30°C’leri gören aşırı kış şartlarına yol açabilir. Kar, buz ve dondurucu soğuklarla şekillenen yeni bir buzul çağı senaryosu hiç olmadığı kadar gerçek. İzlanda İklim Bakanı bile bu durumu “ulusal güvenliğe doğrudan tehdit” olarak tanımlayarak uluslararası alarm zillerini çaldı.

Körfez Akıntısı (Gulf Stream), AMOC'un sadece küçük bir parçasını oluşturuyor. AMOC, sıcak tropikal suları yüzeye yakın bir şekilde kuzeye taşıyan dev bir okyanus taşıma bandı gibi çalışıyor. Bu ısıtıcı sistem, Avrupa, Birleşik Krallık ve ABD’nin doğu kıyılarında iklimin ılıman kalmasına yardımcı oluyor. Ancak Grönland açıklarında eriyen buzullar nedeniyle tatlı su girişi arttıkça, bu dev mekanizma yavaşlamaya başlıyor.

Araştırmacılar, iklim modelleri, okyanus simülasyonları ve gözlemsel verileri analiz ederek AMOC’un önümüzdeki 75 yıl içindeki davranışlarını inceledi. Bulgular, sistemin 20. yüzyılın sonlarında zayıflamaya başladığını ve özellikle 2000’li yıllardan bu yana 1000–2000 metre derinlikteki sıcaklıkların belirgin şekilde arttığını ortaya koydu.

Bu derinlikteki sıcaklık değişimleri, atmosferik etkilerden (örneğin güneş radyasyonu veya volkanik patlamalar) daha az etkilendiği için AMOC’un gücünü anlamada daha güvenilir bir gösterge olarak değerlendiriliyor. Bu yeni ısı parmak izi, yüzey sıcaklıklarına dayanan mevcut ölçümlere önemli bir tamamlayıcı olabilir.

Massachusetts Institute of Technology (MIT) tarafından geliştirilen genel dolaşım modeli (MITgcm) ile yapılan simülasyonlarda, yavaşlayan AMOC’un Kuzey Atlantik’teki suyun alt tabakalarında ısınmaya yol açtığı ve bu ısınmanın baroklinik Kelvin dalgaları olarak bilinen enerji dalgaları ürettiği belirlendi. Bu dalgalar, okyanusun batı sınırını izleyerek ekvatora ulaşmakta ve orada orta derinlikte ısınmaya sebep olmakta.

Bilim insanları AMOC'un kuzey yarımküreye yeterince sıcaklık getirdiğini ve eğer AMOC tamamen çökerse, Avrupa'nın büyük bölümleri 15°C'ye kadar soğuyup derin dondurucuya dönüşebileceği konusunda uyarıyor. Bazı bölgelerde sıcaklıkların -30°C’ye kadar düşebileceği belirtiliyor. Bu, insan faaliyetlerinin yol açtığı küresel ısınmayı bile gölgede bırakabilecek dramatik bir soğuma anlamına geliyor.

2004 yapımı gişe rekorları kıran Yarından Sonra (The Day After Tomorrow) filminde de benzer bir senaryo öngörülmüştü; dünya yeni bir buzul çağına girmek üzeredir ve birbiri ardına felaketler yaşanır. 

Ayrıca, tropik ve subtropikal bölgelerde yağış ve hava sistemlerinin yer değiştirmesi, kuraklık ve ani hava değişimleri gibi ciddi sonuçlar doğurabilir. Bristol Üniversitesi’nden Prof. Jonathan Bamber, Kuzeybatı Avrupa’nın ikliminin “bugünkünden tamamen farklı ve Kanada'nın Arktik bölgelerine benzer” hale gelebileceğini belirtti.

Isınan hava sıcaklıklarının Arktik buzulların erime sürecini hızlandırması ve Grönland buz tabakasından okyanusa tatlı su akışının artmasıyla birlikte, bilim insanları AMOC’un akışının ciddi şekilde bozulabileceği uyarısında bulunuyor. Bu dev sirkülasyon sisteminin olası bir çöküşü, Kuzey Avrupa’da kış sıcaklıklarının keskin biçimde düşmesine ve yoğun kar ile buz örtülerine neden olarak modern bir buzul çağı başlatabilir.

Nitekim AMOC, geçmişte de çökmüş; sonuncusu yaklaşık 12 bin yıl önce sona eren buzul çağından önce yaşanmıştı. İzlanda İklim Bakanı Johann Pall Johannsson, bu riskin ciddiyetine dikkat çekerek, “Bu, ulusal direncimize ve güvenliğimize doğrudan bir tehdittir,” ifadelerini kullandı. Ayrıca, AMOC’un potansiyel bir varoluşsal tehdit olarak ilk kez Ulusal Güvenlik Konseyi gündemine taşındığını belirtti.

Bu bulgular, Communications Earth & Environment adlı bilimsel dergide yayımlandı. AMOC'un izlenmesinde ekvatoral Atlantik’in “kritik bir kavşak noktası” olduğu vurgulanıyor. Bilim insanları, bu yeni ısı parmak izinin iklim değişikliği altında AMOC'un takibinde etkili bir gösterge olabileceğini savunuyor.