‘Gencim kalbim sağlam’ demeyin Sözcü Gazetesi

Ayşegül Çoruhlu

Uzmanlık alanı Biyokimya Olan Dr. Ayşegül Çoruhlu, sağlıklı uzun yaşamın (longevity) ipuçlarını vermeye devam ediyor…

Simge Fıstıkoğlu’nun sorularını yanıtlayan Çoruhlu, bu hafta da longevity eşliğinde kalp sağlığını ele aldı… Özellikle genç yaşlarda ve menopozda kalp sağlığını tehdit eden risklere ve alınması gereken önlemlere değindi. İşte açıklamaları:

Asıl sorun damarların sorunu

Kalp sorunu kalbin kendi sorunu değil; kalbe gelen besin ve oksijeni taşıyan damarların sorunu. O yüzden kalpten konuştuğumuzda, yüksek tansiyondan, kalp krizinden falan aslında biz damarlardan bahsediyor oluyoruz.

Mesela stent taktırmak, anjiyo yaptırmak daha ileri yaşlarda oluyor genelde çünkü orada o damarın, kalbe giden damarların daralması bir vakit alıyor. Onları öngörebiliyorsun çünkü anjiyoda çıkabilir, muayenede eforda çıkabilir.

Gençlerde de tansiyon kontrolü çok önemli

Ani kalp krizine dönersek darlık yerine tıkanmadan bahsetmemiz lâzım. Damarın içinde bir şeyin orayı tıkıyor olması lâzım ve bir sebeple sonra da oradan kopuyor olması lâzım. O zaman şöyle bir cümle kullanabiliriz: Genç biri de olsa tansiyonun kontrolü çok önemlidir. Tansiyonun ingilizcesi “tension” oradaki gerilimi, yani oradaki basıncı ifade eder. İşte o tıkanma için “bir pıhtı geldi” diye konuşuyoruz ya... Demek ki önce o pıhtıyı oraya ittirecek bir basıncı düşünmemiz lâzım.

Önce iyi kolesterole bakılmalı

Hep kötü kolesterolden konuşuruz ama aslında henüz problemi olmayan gençlerin önce “İyi kolesterolüm nerelerde?” diye bakması lâzım.

Orada belli bir değer veriliyor, işte “40’ın üstü olsa iyi” de altı falan... Ne kadar yukarı o kadar iyi bilmek lâzım; 50 40’tan iyidir, 60 50’den iyidir, 70 ondan iyidir diye bu böyle gidiyor, bu büyük bir koruyuculuk. Yükseltmek için biraz belki işte trans-resveratrol, mor yiyecekler falan... Biraz spor... Ama kendi içinde oynaması % 10-15’i geçmiyor, iyi kolesterolü yükseltmek zor. Genetik de pakette geliyor.

Uyku apnesi ve göbeği olanlara hayati tavsiye

- Tansiyon sorunu olmasa da ‘bir iki kere çıktı’ deniyorsa bir holter taktırıp onun kalıcı olup olmadığına bakılması lazım.

- Genelde akla gelmez ama uyku apnesi uyku sırasındaki tansiyonu ve vücut için stresi artırır ve genel olarak halk arasında konuşma vardır “sabaha karşı kalp krizleri” diye… Kilo kaybedip uyku apnesinden kurtulmak veya cihaz kullanmak da önerilecek şeyler ve tabii ki bir tık daha check-up’ı iyi yaptırmak gerekiyor.

- Elbette ki kilonun kendisi ve göbek yağları vücut için yük ve risk olduğundan, hareket ederken tansiyonu falan da arttıracağı için bu da bir problem. Örneğin göbekli erkekler kadar göbekli kadınların da  tansiyon probleminin menopozdan sonra artması veya kardiyolojik riskleri ince bellilerden bir tık daha yüksektir.

‘’Bir iki kere çıktı’’ diyorsanız dikkat!

Genelde insanlar “Çok sinirlendiğimde bir iki kere tansiyonum çıktı ama genelde çok iyidir” diyebilir.

Eğer bir genç; “İşte çok spor yaptığımda, sinirlendiğimde, strese girdiğimde, uykusuz kaldığımda bir iki kere tansiyonum çıktı” diyorsa o konu önemli bir konudur.

Bu durumda ‘bir şeyim yok’ diye düşünmek yanlıştır. O kişinin tetkik yaptırması gerekir. Bazen de kişiler bunun tansiyon olduğunu bilmiyorlar ve “Ensemden başlayan bir ağrı, tepemde bir yanma” diyor.

Bu da yine kafanın içindeki tansiyona bağlı yüksek basıncın izdüşümüdür. “Bir ağrı kesiciyle geçireyim” demek yanlış. Bunlar günlük ilk andaki sinyallerimiz; bunlar önemli…

Erkekler için nefes darlığı önemli bir işaret

Erkek için hareket ederken nefes nefese kalma kadından daha önemli. Kalple ilgilidir. KOAH’ı, astımı filan yoksa harekette nefes yetmemesi kalp başta olmak üzere bu, kafaya, işte kaslara oksijen gitmiyor olduğunun göstergesidir.

Menopoz döneminde tansiyon önemsenmeli

Normalde böyle 9-6, 11-7 tansiyonlu hasta diyor ki: “Benim çok düşüktü, işte 9-6’ydı, başım dönerdi; fakat menopozdan sonra 12-8 oldu, normalim ben.” O kendi içinde tırmanmış demek. Yani menopozdan sonra eski düşük tansiyonunuzla yeni normal gibi görünen tansiyonunuz arada bir damardaki problemin işaretçisi olabilir.

Pıhtıya karşı önlem alınmalı

LongevIty’nin kalp sağlığı konusunda damarlar her şeyden önemli, çünkü bütün vücudu dolanıyor, beyin dahil falan. Ben kendim uygulanabilir longevity bakımından “Elimizde pratik ne var? Nattokinase diye bir molekül var. Bu Japon “Natto” besininin bir bakteriyle fermente edilerek elde edilmiş —tıpkı böyle ananastan bromelain elde edilir falan ya, onun gibi bir şey diye düşünelim— bunun özelliği de damar içerisinde o minicik tıkanıklık öncesinde pıhtı yapan mekanizmanın dengesi olan bir yolağı çalıştırıyor. Dolayısıyla hekimler tarafından emniyetli bir şekilde hayatınızın parçası olabilir denen bir longevity gücüdür. Diğer alternatifler ya hekimin yazdığı kan sulandırıcı, hekimin yazdığı aspirin ya da türevleri oluyor...

Yaşınıza güvenmeyin!

Bir genç ‘’Ben sağlıklı bir gencim, fitim, kilom da yok, tansiyonumun çıktığını  görmedim fakat hani ailemde var, benim için önemli midir?’’ derse ailede olması önemlidir. Çünkü aileden gelen şey aslında o bizim kan testlerimizde gördüğümüz parametrelerin benzerleridir.

Burada ne olabilir? Mesela iyi kolesterol dediğimiz HDL ailece düşük olabilir. İşte anne babada farklıysa; birinde iyi kolesterol yüksek, öbüründe düşükse hangisine benzediyseniz o paket size gelmiş oluyor. İkisi birden ise daha da problem.

3 ciddi risk faktörü

Fazla kilo, şekeri ve karaciğer yağlanması olanların da diğer insanlardan daha riskli durumda olduklarının bilmeleri lazım. Çünkü şeker konusu da damarların konusu, kilo konusu da aynı şekilde bütün vücudun ve damarların konusu. O yüzden “A hastalığım var, B ile alakam yok” olmuyor burada.

İlk işaretler böyle anlaşılır

Kalp sağlığı için kanda trigliserit, kolesterol (total ve iyi kolesterol) değerlerine 17-18’i geçtikten sonra baktırmak erken değil. Bir anne babanın çocuklarının elinde ne varı bir görmesi lâzım.

Siz ve ben en iyi trigliseritimiz varken saati kurup sabah karşı ne bileyim 2’de falan kalkıp bir şeyler yesek sabah trigliseritleri zaten yüksek görürüz.

Yani geç yemenin, akşam çok yemenin de etkisi var ama onu yapmadığında düzelebildiğini de görmem lazım. Bazı insanlar onu göremiyor; düşük HDL, yüksek trigliserit, çocuklardan sonra bütün yaş grubu için kendisi hakkında ilk fikir veren iki parametredir.

Halı saha maçından önce doktora görünmek gerekir

Eğer hekiminiz size genç ve sağlıklı olmanıza rağmen o biyokimya testlerinde düşük HDL, yüksek trigliserit, ailede faktörler, bunları gördüyse hani arada bir de tansiyon hikayesi, hekiminiz size diyebilir ki “sen daha nabzını arttırmadan spor yap.” Yani iki hafta evde yatıp hafta sonu sahada full depar atma gibi bir şey veya spor salonunda.

Demek ki onların daha yavaş, adım adım tempoyu arttırdığı ama aşırı böyle kardiyoya ve aşırı ağırlığa yüklenip o dayanma gücüne girmediği bir durum olması lazım ki spor salonlarında da ağır kaldırırken pat diye gitme halleri olabiliyor. O yüzden gençliğimize güvenip coşmadan önce bu konuda bir baktırmak lazım, elimizdeki kartlar ne diye...