Gece neden yanlış kararlar alıyoruz? Gece yarısından sonra uyanık kalmak karar mekanizmasını değiştiriyor

Harvard Üniversitesi ve Massachusetts General Hospital araştırmacılarının yayımladığı "Mind After Midnight" (Gece Yarısından Sonraki Zihin) hipotezi, insan beyninin gece geç saatlerde neden riskli, kontrolsüz ve olumsuz düşüncelere daha yatkın hale geldiğini açıklıyor

Beynimizde geleceği planlama, dürtüleri kontrol etme, risk analizi yapma ve mantıklı kararlar alma süreçlerini yöneten prefrontal korteks (mantık filtresi), gün boyu maruz kaldığı zihinsel yükün ardından yenilenmek için gece uykuya ihtiyaç duyar. Biyolojik saatimiz gereği özellikle saat 02:00 ile 05:00 arasında bu bölgenin aktivitesi en düşük seviyeye gerilediği için, rasyonel düşünme mekanizmamız ciddi şekilde zayıflar ve zihnimiz uzun vadeli sonuçları öngörmekten aciz bir şekilde tamamen yanlış kararlar üretmeye başlar.

Mantık merkezinin aktivitesi azaldığında kontrol boş kalmaz; duygusal tepkileri, fevri çıkışları ve tehdit algısını yöneten evrimsel olarak daha ilkel amigdala bölgesi yönetimi ele geçirir. Gündüz saatlerinde prefrontal korteks tarafından kolayca bastırılabilen anlık duygusal dalgalanmalar gece yarısından sonra tamamen serbest kalır; bu da gün ışığında son derece önemsiz görülebilecek basit bir olayı veya mesajı gece yarısı devasa bir kriz ya da şahsımıza yapılmış büyük bir tehdit gibi algılamamıza neden olur.

Gece geç saatlerde uykusuz ve yorgun düşen beyinde, motivasyon ve ödül arayışını yöneten dopamin sisteminin işleyişi değişerek ciddi bir "risk körlüğü" ortaya çıkarır. Yapılan klinik çalışmalar, gece saatlerinde beynin potansiyel zararları veya kayıpları tamamen görmezden gelmeye meyilli olduğunu, buna karşın anlık tatmin duygusunu çok daha cazip gördüğünü; bu yüzden normalde asla yapmayacağımız riskli internet alışverişleri veya hatalı finansal kararların bu saatlerde çok mantıklıymış gibi uygulandığını gösteriyor.

Mantık süzgecimizin çalışmadığı gece saatlerinde sadece kendimizle ilgili değil, sosyal ve profesyonel ilişkilerimizle ilgili de telafisi zor, fevri hatalar yapma eğilimimiz zirveye ulaşır. Gündüz vakti sakin ve stratejik yaklaşabileceğimiz bir tartışmaya, gece yarısı tamamen suçlayıcı ve kırıcı bir tonla dahil olabilir, iş dünyasında ani bir istifa e-postası göndermek veya ikili ilişkilerde yılları bir mesajla silip atmak gibi yıkıcı adımları mantık filtremiz devre dışıyken bir anlık öfkeyle atabiliriz.

Gece saatlerinde beynin sorun çözme yeteneği azaldığından, zihin alternatif çıkış yolları üretmek yerine problemin en kötü olası sonuçlarına odaklanır ve nörobilimde bilişsel esneklik kaybı denen bir çaresizlik tuzağına düşer. Gündüz gözüyle bakıldığında küçük bir planlama ile çözülebilecek basit bir iş veya finans pürüzü, gece saat 04:00'te hayatımızın sonunu getirecek bir felaket senaryosu gibi görünebilir ve bu yapay çaresizlik hissinin doğurduğu panik, bizi tamamen yanlış ve radikal kararlar almaya zorlar.

Nörobilimsel verilerin ışığında net bir şekilde görülüyor ki, beynimizin güvenlik duvarının çöktüğü gece saatlerinde aklımıza gelen hiçbir "parlak" fikri, radikal kararı veya aşılması imkansız görünen sorunu o an eyleme geçirmemek en sağlıklı adımdır. Kendimize tanıyacağınız bir gecelik uyku, mantık merkezimizin yeniden şarj olmasını sağlayarak sabah uyandığımızda her şeye çok daha berrak, rasyonel ve sağlıklı bir pencereden bakmamızı mümkün kılacaktır; çünkü en doğru kararlar, uykusunu almış ve güne dengeli başlayan bir zihnin ürünüdür.

Haber Girişi Suna Taşdemir - Editör

Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin