Fazla çalışma parası nasıl alınır?

Türkiye, uluslararası örgütlerin raporlarında ana işteki çalışma süresi en uzun ülkelerin başında geliyor. Türkiye’de işçilerin yüzde 15’i haftada 60 saat ve üzeri çalışıyor. Her 3 kişiden 1’i ise haftada 50 saatten fazla çalışıyor. Haftalık 45 saatlik yasal çalışma süresinin üzerinde fazla çalışma yapanların sayısı azımsanmayacak oranda. Türk işçisi fazla çalışıyor ancak fazla çalışmanın karşılığı ücreti almakta zorlanıyor.

SORULARINIZ İÇİN: [email protected]

Kurumsal işletmeler işe giriş çıkıştaki kart bilgilerine dayanarak işçinin fazla çalışma ücretini saati saatine hesaplayıp parasını ödüyor. Bu şekilde düzenli ödeme daha çok sendikalı işletmelerde mümkün oluyor.

Çoğu işletme ise mesai takibi elektronik olarak yapsın ya da yapmasın fazla çalışma ücretini ya eksik ödüyor ya da hiç ödemiyor. Bazı işletmelerde işçiye “fazla çalışma ücreti bordroya dahildir” şeklinde sözleşme imzalatılıyor. Bordrolarda ücretin bir kısmı fazla çalışma ücreti imiş gibi gösteriliyor. İşçi ile işveren arasında en çok anlaşmazlık yaşanan hususlardan birini fazla çalışma ücreti oluşturuyor.

Peki, fazla çalışma ücreti konusunda nelere dikkat edilmelidir? Fazla çalışma ücreti nasıl alınabilir?

İŞÇİ İDDİASINI KANITLAMAK ZORUNDA

Yargıtay uygulamalarına göre, fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatlamak zorundadır. Fazla çalışmanın ispatı konusunda iş yeri kayıtları, işe giriş çıkışı gösteren belgeler, iş yeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Fazla çalışmanın bu tür yazılı belgelerle ispatlanamaması durumunda tanık gösterilebilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğu da fazla çalışmanın ispatında kullanılabilir.

BORDROYU İMZALAYAN İŞÇİ FAZLA ÇALIŞMA İDDİASINDA BULUNABİLİR Mİ?

İşçi tarafından imzalanmış ücret bordroları, sahte olduğu kanıtlanıncaya kadar kesin delil kabul edilir. İşçi bordronun sahteliğini ileri sürüp mahkemede ispatlamadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının parasının işverence ödendiği varsayılır.

BORDRODAKİ ÜCRET GERÇEK DEĞİLSE İŞÇİ FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ ALABİLİR Mİ?

Bordrodaki ücretin, işçinin gerçek ücret miktarını yansıtmadığının mahkemede kanıtlanması halinde, fazla çalışma iddiası bordroların imzalı veya imzasız oluşuna göre farklı değerlendirilir.

İşçinin imzaladığı bordroda yer alan fazla çalışma saati işçiyi bağlar. İşçi bordroda gösterilen süreden daha fazla süre ile çalıştığını iddia ediyorsa, bu iddiasını ancak yazılı bir delil ile kanıtlayabilir.

İşçi bordrodaki süreden daha fazla çalıştığını yazılı belge ile kanıtlarsa, bordroda ödenmiş gösterilen fazla çalışma ücreti, işçinin gerçek ücreti üzerinden hesaplanan alacaklarından mahsup edilir.

İşçi, imzaladığı bordrodaki fazla çalışma süresinden daha fazla çalışma yaptığını yazılı belge ile ispatlayamazsa, bordroda yazan fazla çalışma saati geçerli sayılır ve sadece gerçek ücret tutarı üzerinden bu saatlerin karşılığı yeniden hesaplanarak fark ödenir. Yani işçinin imzaladığı bordrodaki fazla çalışma saati doğru kabul edilir ancak işçinin fazla çalışmasının gerçek ücret üzerinden değil düşük gösterilen ücret üzerinden ödendiği varsayılır.

BORDROYU İMZALAMAYAN İŞÇİ FAZLA ÇALIŞMA İDDİASINI DAHA KOLAY İSPATLAR

İşçi bordroyu imzalamamış ise bordroda görünen fazla çalışma süresinden daha fazla çalıştığını yazılı belgelerin yanı sıra tanık göstermek dahil her türlü delil ile kanıtlayabilir. Bu kez işçinin fazla çalışma ücreti yeni çalışma süresi ve gerçek ücret üzerinden hesaplanır, bordroda yapılmış ödemeler mahsup edilir, aradaki fark kendisine ödenir.

HİLELİ BORDRODA HESAPLAR DEĞİŞİR

Bazı iş yerlerinde ileride fazla çalışma ücreti iddiası ile karşılaşmamak için ücret aşağı yukarı sabit kaldığı halde her ay fazla çalışma, hafta talili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti ödenmiş gibi gösteriliyor. Buna hileli bordro deniliyor.

Bordronun hileli olduğu durumlarda bordrodaki fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti ve ulusal bayram, genel tatil ücreti gibi aslında gerçekte bu çalışmaların karşılığı olan ücretler olmadığı, işçinin temel ücretinin bir parçası olduğu kabul edilir. Böyle bir durumda işverenin kayıtlarının hileli olduğu kabul edildiğinden, ücret bordorusunun imzalı veya imzasız olmasının bir önemi kalmaz.

Yargıtay, bu tür bordrolardaki ücret olarak gösterilen miktar ile fazla çalışma veya hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti ödemelerinin toplamının gerçek ücreti yansıttığını kabul ediyor. Fazla çalışma ve hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil çalışmasının varlığının her türlü delil ile ispatlanması mümkün hale geliyor.

GÖSTERİLEN TANIK İŞVERENLE DAVALI OLMAMALI

Fazla çalışma ve diğer alacak iddiasını kanıtlamak için işçi tarafından gösterilen tanıkların işveren ile davalı olmaması gerekiyor. İşveren ile kendisi de davalı olan işçinin tanıklığına itibar edilmiyor.

İş yeri kayıtlarının delil olarak sunulması halinde mahkemeden uzman bilirkişinin iş yerindeki kayıtlar ile oynanıp oynanmadığı konusunda inceleme yaptırılması talep edilmeli. İş yeri kayıtlarında oynanma tespit edilmesi durumunda tanık beyanları geçerli sayılıyor.