ERHAN AFYONCU Truva’nın intikamını Türkler aldı

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Yunanistan’ı ziyaretinde, Truva’nın Yunanlılar tarafından yıkılmasını gündeme getirdi. Avrupalılar, 15. yüzyılda Türklerin atası olarak Truvalıları gösterirlerdi. Bütün bu rivayetleri bilen Fatih ise 1462’de Truva kalıntılarını gezerken, “Bunların biz Asyalılara karşı defalarca yaptıkları kötü davranışların intikamını, torunlarından aldık” demişti

Rönesans döneminde Türkleri, Frankları ve İtalyanları müşterek bir soydan gösteren hayali Truva şeceresi oldukça popülerdi. Avrupalılar, Türklerin atası olarak Truvalıları gösterip II. Mehmed'i, Truva soyundan olduğu iddiasıyla Avrupalı hükümdarlar arasında sayarlardı.
Avrupa'da Truva'dan kurtulan Aenas'ın Roma'yı kurup daha sonra Yunanlıları yenerek Truva'nın intikamını aldığı, ancak İstanbul'un başkent olmasından sonra Roma'nın Yunanlılaşmasıyla iktidarın tekrar Yunanlılara geçtiği anlayışı yaygındı. Rönesans döneminde Asya'ya giden Truvalı bir grubun, yani Türklerin geri dönerek Yunanlılardan tekrar intikam aldığı rivayeti ortaya çıktı. Robert Schwoebel, Nancy Bisaha ve Margaret Meserve araştırmalarında Truva ile Türkler arasında kurulan bu bağlantıyı teferruatlı olarak anlatmışlardır.

İstanbul kuşatması.

AVRUPA TARİHİNDE TRUVALILIK
Truvalılık bütün Avrupa milletleri tarihinin bir yerinde zikredilir. Fransızlar Truva'yla irtibatlanarak kendilerini soylulaştırıp Antikçağ ile bağ kurmuşlardı. Truvalılık, Almanları ve İtalyanları birleştirmekteydi. Bazı yazarlara göre her iki millet de Truva'dan kaçan topluluklara mensuplardı. İngiltere'de ise Britonların ve Romalıların Truva sürgünü oldukları söylenmekteydi.
Truvalı Türkler düşüncesinin kaynağı 7. yüzyılda yazılmış olan "Fredegar Kroniği" ve 12. yüzyılda "Gesta Francorum" adlı eserdi. Bu eserlere göre Türkler ve Franklar, Truva'nın istilasından sonra bölgeden kaçmışlar, Franklar Macaristan'a ve Ren bölgesine göç ederlerken Türkler İskit topraklarına yerleşmişlerdi.
15. yüzyıl öncesinde Türklere olumlu bakan nadir yazarlardan Salutati (öl. 1406), Türklerin Hıristiyan krallıklara karşı saldırılarının onların sahip oldukları faziletlerini örtmüş olduğunu söylemişti. Türklerin, Antik Roma ruhuna modern İtalyanlardan daha sadık olduğunu işaret etmişti. Alman Felix Fabri'ye göre, Türkler Müslüman olmuş gerçek Truvalılar ve o sırada Hıristiyan âlemini tehdit eden hakiki düşmanlardı.
İstanbul'un düşmesinden sonra birçok hümanist, Türkler ile Romalılar ve antik dönemin en önemli generalleri arasında kıyaslama yaptılar. Bazı hümanistler ise Roma'nın yağmalanması ve İstanbul'un düşüşünü mukayese ettiler. Teucri-Türk kelimesinin ses benzerliği, Türklerin Yunanlılara karşı olmaları ve hümanistlerin kilise otoritesine olan tepkileri Truva efsanesinin oluşumunda rol oynadı.

Fatih

TÜRK FETİHLERİ MEŞRUDUR
İspanyol seyyah Pero Tafur, 1437'de İstanbul'a uğradığında halkın ağzında "Türkler Truva'nın intikamını alacaklar" sözünün dolaştığını söyler. İstanbul'un fethi sırasında "Zaferiyle övünen Büyük Türk'ün, Pallas Mabedi'nde tecavüze uğrayan Truva bakiresinin intikamını aldığını" söylediği anlatıldı. Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'un fethinden sonra "Hektor'un ve diğer Truvalıların halefi ve intikamcısı" olarak yazdığı iddia edilen ve papayı aşağılayan sahte mektupları birçok yerde okunup durdu.
Bazı yazarlar Truva efsanesine dayanarak Türklerin Yunanistan'ı fethini haklı gösterdiler. Filelfo, II. Mehmed'in hayatını ve fetihlerini tasvir ettiği "Amyris" isimli manzum eserinde, Rumları kendi mağlubiyetleri yüzünden suçlu bulup Fatih'e karşı birleşmekte gösterdikleri beceriksizlikten dolayı Latinleri küçümserken, Fatih'i olağanüstü bir şekilde övdü.
Filelfo, II. Mehmed'in soyunun Truvalı oluşunu ön plana çıkararak, sultanın Yunanistan'a baş eğdirmesini adaletin zaferi olarak takdim etti. Sonunda Truva'nın Yunanlılar tarafından saldırganca fethinin intikamı alınmıştı. Rodrigo Sanchez de Arevalo da, Filelfo gibi Osmanlıların Yunanistan'a baş eğdirmesini Truva'nın soyundan gelenlerin haklı intikamı olarak meşrulaştırdı.
Tarihçi Stefanos Yerasimos, Rönesans döneminde yaygınlaşan Truvalı rivayetiyle Türklerin bizden biri kabul edilmekle kalmayıp, Roma İmparatorluğu'nun son parçası olan İstanbul'u almalarıyla da Roma'nın kurucusu Aenas ile akraba olduklarını, bu durumda da imparatorluğun yok olmayıp aynı aile içinde kaldığının kurgulandığını söyler.

Fatih, Gennadius'a patriklik beratını veriyor.

'YAPTIKLARININ İNTİKAMINI ALDIM'
Batı dünyasını şehzadeliği döneminden itibaren yakından takip eden İkinci Mehmed, Truva'yı çok teferruatlı olarak biliyordu. Fatih Sultan Mehmed, 1462'de Midilli'nin fethi sırasında Çanakkale'de Truva'nın kalıntılarının bulunduğu yere gelerek şehirden geriye kalanları ve Truva'nın mevkiini inceleyip burada Aşil ve diğer kahramanların mezarlarını araştırttı. Homeros'un eserinde övgüyle bahsettiği Truva Savaşı kahramanları hakkında takdirkâr hislerini belirterek onları methetti.
Fatih'in tarihçisi Kritovulos sultanın Truva harabelerindeyken başını sallayarak, "Allah, beni bu şehrin ve halkının müttefiki olarak bu zamana kadar sakladı. Biz bu şehrin düşmanlarına galip geldik ve onların vatanlarını aldık. Burayı Yunanlılar, Makedonyalılar, Teselyalılar ve Moralılar almışlardı. Bunların biz Asyalılara karşı defalarca yaptıkları kötü davranışların intikamını, aradan birçok devirler ve yıllar geçmesine rağmen onların torunlarından aldık" dediğini yazar.

Papa II. Pius

TÜRKLER TRUVALIDIR GÖRÜŞÜNDEN RAHATSIZ OLANLAR VARDI
Avrupa'da Türkleri Truvalı gösterenler olduğu gibi bu rivayete karşı çıkanlar da vardı. Sir Richard Guylforde'un rahibi, hümanistlerin "Türkler Truvalıdır" tezlerine karşı çıkmıştı. Rahibe göre Türklerin Truva Savaşı'nı sürdürmeye hakları olmadığı gibi, Yunanistan'ı ele geçirmeye yetkileri de yoktu.
Rönesans döneminde Fatih'e yazıldığı ve Fatih'in yazdığı iddia edilen birçok sahte mektup ortaya çıkmıştı. Bunlardan birinde Fatih, Papa Pius'a yazdığı şiirde Truvalı olduğunu ve meselesinin Hıristiyanları sıkıntıda bırakmaktan çok Truva'yı yeniden ihya etmek olduğunu söyler. Sultan Mehmed, bu yüzden Türklerin Yunanlılar önünde her türlü efendilik ve boyun eğdirme hakkına sahip olduklarını belirtir.
Bunun yanında İtalyanların Haçlı birliğine katılmak istemelerine hayret ettiğini, zira onların da Truva soyundan geldiğini ve kendileriyle kan bağı olduğunu dile getirir. İtalya seferi düşüncesini belirtip Roma'ya geleceğini söyler.
Papa II. Pius ise Türklerin Truvalıların soyundan geldiğini gösteren yaygın efsaneyi reddedip, "Türklerin Doğu İskitya'dan göç etmiş ilkel ve barbar bir kavim olduğunu" iddia etti. Haçlı seferi taraftarı olan papa bu amacı için Türklerin Truva kökenli olduğu efsanesini yok etmeye çalıştı. İstanbul'un fethinden sonra Haçlı seferi taraftarları Truva tezine karşı çıkıp Türkleri barbar olarak zikredilen Eskiçağ'daki İskitler'le özdeşleştirdiler.