Engelli emekliler bunu bekliyor! Gözler AYM den çıkacak kararda

Türkiye’de 45 yıldır uygulanan engelli emekliliği sisteminin, 15 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe giren kanun ile değiştirilmesi, çok sayıda engelli vatandaşın emeklilik hakkı konusunda mağduriyet yaşamasına neden oldu. Engelli Emeklilik Dayanışma Derneği (EMED), düzenlemenin yalnızca gelecekte emekli olacak engelli vatandaşları değil, yıllar önce mevcut yasal şartlara göre emekli olmuş kişileri de etkilediğini belirterek, hak kaybıyla karşı karşıya kaldığını savundu.

Engelli Emeklilik Dayanışma Derneği (EMED), düzenlemenin yalnızca gelecekte emekli olacak vatandaşları değil, yıllar önce mevcut yasal şartlara göre emekli olmuş kişileri de etkilediğini belirtti. Dernek Başkanı Nazlı Tetik, yıllarca çalışan, prim ödeyen ve hayatını emeklilik planına göre kuran engelli vatandaşların bugün hak kaybıyla karşı karşıya kaldığını savundu.

"EMEKLİLİK HAKKIMIZ ELİMİZDEN ALINDI"

EMED, engelli vatandaşların yıllarca çalışma hayatında sağlık durumlarına rağmen mücadele ettiğini, primlerini ödediğini ve yürürlükteki kurallara güvenerek emeklilik planı yaptığını vurguladı. Dernek Başkanı Nazlı Tetik, değişiklikle birlikte vatandaşların yalnızca emeklilik şartlarının değil, yıllardır kurdukları hayat planlarının da etkilendiğini belirterek, “Biz engelliyiz. Hem sağlık sorunlarımızla hem de çalışma hayatının zorluklarıyla yıllarca mücadele ettik. Emeklilik hakkını kazanmak için tüm yasal şartları sağladık ve gün saydık. Şimdi hakkımıza ulaşamıyoruz; çünkü kriterler bir anda değiştirildi ve bizler açısından çok ağır sonuçlar doğurdu.” dedi.

"HASTANELERDEN ALINAN ENGEL ORANLARI HİÇE SAYILDI"

EMED, önceki sistemde, yetkili hastanelerden alınan engelli sağlık kurulu raporlarının emeklilik sürecinde esas alındığını, yeni düzenlemeyle birlikte ise vatandaşların çalışma gücü kaybı ve maluliyet kriterleri ile Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından değerlendirildiğini ve bu sebeple çok sayıda vatandaşın emeklilik hakkı elde edemediğini ve yüksek sayıda ret kararıyla karşı karşıya kaldığını belirtti.

Tetik, “Vatandaşın elinde yıllardır geçerli olan bir engelli raporu vardı. İnsanlar bu rapora göre hayatını planladı. Şimdi aynı sağlık sorunları devam ederken farklı bir değerlendirme sistemiyle karşı karşıya bırakılıyor ve ellerindeki raporlar geçersiz sayılıyor.” ifadelerini kullandı.

"GEÇİŞ SÜRESİ TANINMADAN SİSTEM DEĞİŞTİ"

EMED’in dikkat çektiği en önemli sorunlardan biri ise yeterli ön bilgilendirme yapılmadan ve vatandaşların yeni sisteme uyum sağlayabileceği bir geçiş süreci oluşturulmadan uygulamaya geçilmesi oldu. Yıllarca çalışan, sigortalılık yıllarını ve prim günlerini tamamlayan veya tamamlamasına aylar, haftalar ve hatta günler kalan vatandaşların, yeni sistemden etkilenmesinin ciddi bir mağduriyet oluşturduğunu ifade eden dernek, vatandaşların yıllardır yaptıkları gelecek planlarının bir anda altüst olduğunu savundu.

EMED tarafından yapılan değerlendirmede, “İnsanlar emekliliğine gün sayıyordu. Kimi birkaç ayını, kimi birkaç haftasını hesaplıyordu. Bir anda kurallar değişti. Engelli vatandaşlara bu değişimin yükünü tek başına taşımak kaldı. Gelecek kaygısı ve belirsizlik oluştu, psikolojiler altüst oldu.” denildi.

EMED, özellikle uzun yıllardır çalışma hayatında bulunan engelli bireyler için koruyucu ve adil geçiş hükümlerinin gerekli olduğunu vurguladı.

EKONOMİK NEDENLER VE RAPOR SUİSTİMALİ İDDİASI

EMED, 7538 sayılı Kanun ile engelli emekliliği sisteminde değişikliğe gidilmesinin gerekçeleri arasında ekonomik nedenlerin ve engelli sağlık raporlarının kötüye kullanıldığı yönündeki iddiaların öne çıkarıldığını belirtti.

Dernek, özellikle bazı raporların gerçeğe aykırı şekilde alındığı veya sistemin kötüye kullanıldığı yönündeki iddiaların, engelli emekliliği sisteminin yeniden düzenlenmesinde gerekçe olarak gündeme getirildiğini ifade etti.

Ancak burada asıl sorunun, kötüye kullanım iddiası bulunan durumların tespit edilmesi yerine, sistem değişikliğinin gerçek sağlık sorunları bulunan engelli vatandaşları da doğrudan etkilemesi olduğunu savundu.

Tetik, “Bir sistemde suistimal varsa bunun tespit edilmesi ve gerekli denetimin yapılması gerekir. Ancak bu gerekçeyle gerçek sağlık sorunları yaşayan insanların emeklilik hakkına erişiminin zorlaştırılması yeni mağduriyetler ortaya çıkarır.” değerlendirmesinde bulundu. 

"EMEKLİ OLANLARIN DA MAAŞI KESİLDİ"

EMED, 7538 sayılı Kanun'un daha önce engelli emekliliği kapsamında aylık bağlanan vatandaşlar açısından da ciddi sonuçlar doğurduğunu belirtti. Dernek, kendilerine ulaşan başvurularda bazı vatandaşların emekli aylıklarının kesildiğini ve sağlık güvenceleri konusunda sorun yaşadıklarını ifade etti.

Emeklilik hakkını kazanmış ve yıllardır emekli aylığıyla yaşamını sürdüren kişilerin gelirlerinin kesilmesinin aile bütçelerinde ciddi sıkıntılar oluşturduğunu belirten EMED, “Emekli olan vatandaşlar tüm hayat düzenlerini buna göre kurdu. Maaşın kesilmesi yalnızca bir gelir kaybı değil, doğrudan hayat düzeninin bozulmasıdır.” değerlendirmesinde bulundu.

“ENGELLİYİZ, BİZ DE YAŞAMAK VE GÜVENCE İSTİYORUZ”

EMED, engelli vatandaşların taleplerinin ayrıcalık olmadığını vurguladı. Dernek, kanser tedavisi gören, epilepsi, kalp yetmezliği gibi kronik hastalıklarla yaşayan, görme, işitme veya uzuv kaybı bulunan vatandaşların çalışma hayatındaki gerçek koşullarının dikkate alınması gerektiğini belirtti.

Tetik, bu çağrıyı “Biz engelliyiz. Çalışmak, üretmek, prim ödemek ve hayatımızı sürdürmek için yıllarca mücadele ettik. İstediğimiz ayrıcalık değil; engelli olduğumuz için kaybettiğimiz çalışma gücümüzün ve yaşadığımız zorlukların görülmesi.” şeklinde ifade etti.

AYM'DEKİ DAVA 18 AYDIR SÜRÜYOR

EMED, 7538 sayılı Kanun'un iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'nde açılan E.2025/78 sayılı davanın yaklaşık 18 aydır devam ettiğini belirtti.

Dernek, emekliliğine günler, haftalar veya aylar kala hak kaybıyla karşılaşan engelli vatandaşların bu süreçte ciddi ekonomik ve sosyal mağduriyet yaşadığını ifade ederek, kararın önemine dikkat çekti.

Tetik, uzun süren dava sürecinin etkileri için “Engelli vatandaşlar 18 aydır bu kararın sonucunu bekliyor. Her geçen gün bir başka insanın hayatını etkiliyor. Biz artık sesimizin duyulmasını ve bu mağduriyetin görülmesini istiyoruz” dedi.

BM'YE BAŞVURU YAPILDI

EMED, Türkiye’de yürüttükleri girişimlerden sonuç alamadıklarını belirterek, yaşanan hak kayıplarını uluslararası platformlara taşıdıklarını açıkladı. Bu kapsamda Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Komitesi ile ilgili özel raportörlüklere resmi başvuruda bulunulduğu bildirildi.

Başvuruda iki temel talep yer aldı. Bunlardan ilki, emeklilik hakkı iptal edilen veya 2008 Ekim öncesi sigortalı olduğu halde hak kaybına uğradığını belirten engelli vatandaşların kazanılmış emeklilik haklarının geri verilmesi; ikincisi ise 2008 Ekim sonrası sigortalı engelli vatandaşlar için uluslararası insan hakları standartlarına uygun, adil ve mağduriyet yaratmayacak bir sistem oluşturulması.

EMED, hazırladığı raporları, saha araştırmalarını ve BM başvuru dosyasını kamuoyuyla paylaşmaya hazır olduğunu da açıkladı.