Enflasyon düşerken kira artış oranları nasıl belirlenmeli? Düşünce Günlüğü Haberleri

Prof. Dr. Ömer Adil Atasoy / Hukukçu Akademisyen

Açıklanan ve yayınlanan Orta Vadeli Ekonomik Program'da yıllara göre belirlenen enflasyon oranları aylık bazda düşüş eğilimine girmiş bulunmaktadır. Orta Vadeli Plan'da, enflasyonun önümüzdeki yıllarda kademeli olarak düşüş gerçekleştireceği; kademeli olarak 2026 yılı için yüzde 30’un altına ineceği, 2027 yılı için ise tek haneli rakamlara ulaşılacağı açıklanmıştır.

Günümüz yıllık resmi kira artış oranları, geçmiş dönem ve yıllara ait yüksek enflasyon şartlarında ortaya çıkmış, 12 aylık TÜFE+ÜFE ortalaması esas alınarak hesaplanmaktadır. Bu durum bize hiç adil ve hakkaniyetli görünmemektedir. Kira artış oranlarındaki geçmişe ait yüksek enflasyon oranları dikkate alınarak yapılan hesaplamalar özellikle dar gelirli vatandaşların günlük hayatını zorlamaktadır. Farklı tüketim harcamaları için farklı oranlarda bedel ödenmesinin yarattığı geçim sıkıntısı ve memnuniyetsizlik toplumsal barışı zedelerken kira ödemeleri ile diğer ihtiyaç kalemlerinde enflasyondaki düşüş nedeniyle ortaya çıkan fark ve açılan makas toplumsal hafızayı da olumsuz olarak etkilemektedir.

REEL ENFLASYON ORANI DİKKATE ALINMALI

Yüksek enflasyonla mücadelede, kira bedeli gibi önemli bir harcama kaleminin reel enflasyon oranı dikkate alınarak tespit edilmesi, enflasyonun aile bütçesine etkisi ve vatandaş memnuniyeti bakımından önemlidir. Geçmiş aylar ve yıllarda meydana gelmiş, günümüze göre yüksek seyreden enflasyon tablosunun ortaya çıkardığı rakamlar dikkate alınarak gelecek yıllar için yıllık kira bedeli tespit edilmesi açık bir adaletsizlik ve haksızlık olarak karşımıza çıkmaktadır.

Enflasyonun yüksek olduğu zamanları örnek ve esas alan, reel ekonomik şartlara uymayan bu uygulamada ısrar edilmemesi bir hukuk ve adalet ilkesidir. Bu haksız ve yanlış uygulamaya devam edilmesi işleyen ekonominin ve hayat pahalılığının topuğuna sıkılan bir kurşun gibi kiracı ve ev sahibi ilişkilerini olumsuz etkilemeye devam etme eğilimi taşımaktadır.

Açık olarak görülen, gelecek yıllar için yapılacak hesaplamada, eski yıl ve aylara ait olağanüstü ekonomik ve sosyal şartların yarattığı enflasyon rakamlarının dikkate alınması, ekonomik göstergelerin iyileşme belirtilerinin açık olarak görüldüğü; gerekli tedbirler alınarak ve muhtemel riskler hesaplanarak ilan edilen programa uygun olmamasından kaynaklanan adaletsizliktir diyebiliriz.

Bu çarpıklığın giderilmesine, uygun kira artış oranlarının belirlenmesinde Orta Vadeli Program'da gösterilen ve açıklanan enflasyonun inişine uygun, güncel hayattaki gerçek ekonomik etkiler dikkate alınarak yeni bir usul ve kural belirlenmesine ihtiyaç bulunmaktadır.

ÇÖZÜM ÖNERİSİ

Peki kira artış oranlarının geleceğe yönelik belirlenmesinde nasıl bir hukuki tedbir ve yöntem uygulanabilir? Bize göre, kira artış oranlarının gerçekleşen aylık enflasyon oranı üzerinden kısa dönemli; mesela üçer aylık dönemler itibariyle belirlenmesi yoluna gidilmesinin uygun olacağını düşünmekteyiz. Ülkemizde enflasyonla mücadele konusunda geçmiş yıllarda, enflasyonun gerçekleşme seviyesine uygun olarak kısa dönemli faiz oranları uygulanmasına gidildiğini ve başarılı olunduğunu biliyoruz.

Bu konuda Sayın Adalet Bakanımızın katkılarıyla geçici bir kanuni düzenlemenin yapılması gerekebilir. Kanuni düzenlemenin toplumsal beklentiye uygun olarak öncelikli ve acil işler arasına alınmak suretiyle çabuklaştırılması da mümkündür. Bu hesaplama şeklinden Türk Borçlar Kanunu’ndaki kira akdi hükümlerine göre yapılan özel düzenlemeler ile 5 ila 10 yıllık kira sürelerinin dolması haline ilişkin özel düzenlemeler istisna tutulmalıdır.

TBMM’YE DÜŞEN GÖREV

Bu düzenlemenin, karar verildiğini ve uygulama safhasına geçildiğini memnuniyetle en yetkili ağızlardan kamuoyuna duyurulan ve her ilimiz için ayrı ayrı planlanan “Kiralık Sosyal Konut Projeleri”nin tamamlanıp, ihtiyaç sahiplerinin istifadesine sunulacağı zamana kadar gerçekleştirilmesi gereken önemli bir sosyal tedbir olarak düşünülmelidir. Bu safhada Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne düşen görev, toplumsal ve ekonomik barışı önemli derecede etkileyen bu yanlış ve adil olmayan hesaplamaya son verecek düzenlemeyi en kısa zamanda hayata geçirmek olmalıdır.

Sonuç olarak temennimiz, uygulamada geçmiş yıl ve aylardaki yüksek enflasyon oranları dikkate alınarak sonraki kira yılı için güncel ekonomik veriler ve enflasyon oranları dikkate alınmadan yapılan kira artış oranı belirlenmesine son verilmesi ve enflasyondaki reel düşüşleri dikkate alan yeni bir kira tespit rejiminin oluşturulmasıdır.