Duruşmalar yayınlanabilir mi? Düşünce Günlüğü Haberleri

Asım Ekren / Cumhuriyet Savcısı

Duruşmaların kayda alınmasına dair temel kural, 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK’nın) 183. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre ses ve görüntü alıcı aletlerin kullanılması yasağını düzenleyen 183. maddeye göre adliye binası içerisinde ve duruşma başladıktan sonra duruşma salonunda, adliye dışındaki duruşma, yer gösterme, keşif gibi diğer adlî işlemlerin icrasında her türlü sesli veya görüntülü kayıt veya nakil olanağı sağlayan aletlerin kullanılması yasaklanmıştır.

CMK’da geçen iki istisna, yani 180/5. maddesi uyarınca, tanık ve bilirkişinin naiple veya istinabe yoluyla dinlenmeleri ile 196/4. maddesi gereğince sanığın duruşmadan bağışık tutulmasına ilişkin haller dışında belirtilen yasak söz konusudur. Bu istisnai hallerdeki kayıtlar da, yayınlanması için değil dosyasında delil olarak saklanmasına yönelik olup başka amaçla kullanılamaz. Aksine hareket, duruma göre TCK’nın 285 ve 286. maddelerindeki suçu oluşturabilecektir. CMK, Çocuk Koruma Kanunu ve Tanık Koruma Kanunu’na dayanılarak hazırlanan “Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin (SEGBİS) Kullanılması Hakkında Yönetmelik” mevcuttur.

SES VEYA GÖRÜNTÜ ALINABİLECEK HALLER NELERDİR?

1

.CMK’nın tanıkların dinlenmesi hakkındaki 52. maddesinin 3. fıkrasına göre tanıkların dinlenmesi sırasındaki görüntü veya sesler kayda alınabilir.

2

. CMK’nın tanığa ilk önce sorulacak hususlar ve tanığın korunmasına dair 58/3. maddesine göre hazır bulunanların huzurunda dinlenmesi, tanık için ağır bir tehlike teşkil edecek ve bu tehlike başka türlü önlenemeyecekse ya da maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından tehlike oluşturacaksa; hâkim, hazır bulunma hakkına sahip bulunanlar olmadan da tanığı dinleyebilir. Tanığın dinlenmesi sırasında ses ve görüntülü aktarma yapılır.

3

.CMK’nın fizik kimliğin tespitine ilişkin 81. maddesine göre belirtilen hale özgü olarak şüpheli veya sanığın, kimliğinin teşhisi için gerekli olması halinde, Cumhuriyet savcısının emriyle sesi ve görüntüleri kayda alınarak, soruşturma ve kovuşturma işlemlerine ilişkin dosyaya konulur.

4

. CMK’nın otopsiye dair 87. maddesine göre cesedin görüntüleri kayda alınır.

5

. CMK’nın yakalanan kişinin mahkemeye götürülmesi hakkında 94/2. maddesine göre yakalanan kişi, en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılamıyorsa, aynı süre içinde yakalandığı yer adliyesinde, mevcut değil ise en yakın adliyede kurulu sesli ve görüntülü iletişim sisteminin kullanılması suretiyle yetkili hâkim veya mahkeme tarafından bu kişinin sorgusu yapılır veya ifadesi alınır.

6

. CMK’nın gizli soruşturmacı görevlendirilmesine yönelik 139/3,4. maddesine göre soruşturmacı, kovuşturma evresinde tanık olarak dinlenmesinin zorunlu olması halinde, duruşmada hazır bulunma hakkına sahip bulunanlar olmadan veya ses ya da görüntüsü değiştirilerek özel ortamda dinlenir. Hâkim, soruşturmacının örgüt faaliyeti çerçevesinde yer alan suç bakımından kamuya açık yerlerde ve işyerlerinde delil toplamak amacıyla ses veya görüntü kaydı yapmasına izin verebilir.

7

. CMK’nın teknik araçlarla izlemeye dair 140/1. maddesine göre belirtilen suçların işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri bulunması ve başka suretle delil elde edilememesi hâlinde, şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetleri ve işyeri teknik araçlarla izlenebilir, ses veya görüntü kaydı alınabilir.

8

. CMK’nın mağdur ile şikâyetçinin dinlenmesine ilişkin 236. maddesine göre belirtilen hallerde beyan ve görüntüler kayda alınır.

9

. 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu’nun tanık koruma tedbirleri hakkındaki 5/1-a ile aynı kanunun haklarında koruma tedbiri kararı alınan tanıkların dinlenmelerinde uygulanacak usuller ile ilgili 9/2. maddesine göre CMK’nın 58/3. maddesinin uygulanmasına mahkemece karar verilmesi hâlinde, dinleme sırasında tanığın görüntü veya sesi değiştirilerek tanınması engellenebilir.

AYKIRI HAREKETİN CEZASI

TCK’nın gizliliğin ihlali hakkındaki 285/6. maddesine göre soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin haber verme sınırları aşılmaksızın haber konusu yapılması suç oluşturmaz. TCK’nın ses veya görüntülerin kayda alınmasına dair 286. maddesine göre soruşturma ve kovuşturma işlemleri sırasındaki ses veya görüntüleri yetkisiz olarak kayda alan veya nakleden kişi, (bir aydan) altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır. TCK’nın gizliliğin ihlali hakkındaki 285. maddesine göre soruşturmanın gizliliğinin alenen ihlal edilmesi, bir yıldan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılmasını gerektirir.