Dünyanın en büyük makinesini inşa etmekten vazgeçtiler: İşte nedeni

Çin’in dünyanın en büyük parçacık hızlandırıcısını kurma hedefi şimdilik rafa kalktı. Yaklaşık 100 kilometrelik çapa sahip olması planlanan “Çin Dairesel Elektron-Pozitron Çarpıştırıcısı” (CEPC), 27 kilometrelik Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nın (LHC) üç katından büyük olacaktı.

Halihazırda dünyanın en büyük makinesi olarak kabul edilen LHC, evrenin Büyük Patlama’yla nasıl oluşmuş olabileceğini anlamaya yönelik deneylerde kritik rol oynuyor. CEPC de benzer şekilde temel parçacık fiziğine dair soruları yanıtlamayı hedefliyordu.

CEPC çalışmalarına 2012’de başlandı ancak proje, Çin’in 2026-2030 dönemine ait yeni beş yıllık kalkınma planına dahil edilmedi. Bu durum, devletin önceliklerini değiştirdiği ve projeye daha az kaynak ayıracağı şeklinde yorumlanıyor.

Çin Yüksek Enerji Fiziği Enstitüsü’nden Wang Yifang, son teklifin reddedildiğini doğrularken, projenin 2030’da yeniden sunulacağını söyledi.

FCC, CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın halefi olarak planlanıyor ve 90,7 kilometrelik çevre uzunluğuyla bugüne kadar tasarlanan en büyük çarpıştırıcılardan biri olacak.

Çin’in CEPC projesi yüksek maliyet ve kaynak gereksinimleri nedeniyle şimdilik devre dışı kalmış durumda. Buna karşılık Avrupa’daki FCC hâlâ güçlü bir aday olarak öne çıkıyor ve Çinli bilim insanlarının bu projeyle iş birliği yapması ihtimal dahilinde.

Çarpıştırıcılar veya parçacık hızlandırıcılar, evreni oluşturduğu kabul edilen Büyük Patlama’dan (Big Bang) hemen sonraki koşulları yeniden canlandırmak için parçacıkları hızlandırıp çarpıştırmaya yarıyor.

Maddeyi yüksek sıcaklık ve yüksek yoğunlukta incelemek için tasarlanan bu makineler, içinde süperiletken mıknatısların yer aldığı halka şeklindeki tünellerden oluşuyor. Parçacıklar bu makinelere bir ön hızlandırıcıdan yollanıyor ve elektrik alan yardımıyla hızlandırılıyor.

15 yıldır bitmedi maliyeti 23 katına çıktı: Ulaşım değil servet transferi projesi

Bunun ardından da zıt yönlerden gelen ve ışık hızına yakın hızlarda hareket eden iki parçacık demetinin çarpıştırılıyor ve bunun sonucunda yeni parçacıklar ortaya çıkarılıyor. Bu parçacıklar sonunda dedektörlerle inceleniyor.

Bu çarpışmalar sonucunda ortaya çıkan yeni parçacıklar dedektörlerle analiz ediliyor. Bu deneyler sayesinde bilim insanları Standart Model’i test ediyor, yeni modeller geliştiriyor ve Einstein’ın Genel Görelilik Teorisi gibi büyük fizik kuramlarını sınama imkânı buluyor.