Dünyada bir ilk: Kamu kurumu sitesi doğrudan blok zincirde yayımlandı

İletişim Başkanlığından yapılan yazılı açıklamaya göre, Başkanlığın resmi İngilizce web sitesi herhangi bir merkezi sunucuya ya da üçüncü taraf bir aracıya bağlı olmadan doğrudan blok zincir altyapısı üzerinden erişime açıldı.

Bir kamu kurumu tarafından dünyada ilk kez hayata geçirilen bu yayına vatandaşlar ve uluslararası kullanıcılar "cbiletisim.eth.link" adresi üzerinden ulaşabilecek.

Söz konusu yayın, başkanlığın geçen bir yıl boyunca adım adım yürüttüğü dijital dönüşüm sürecinin son halkası oldu. Yapay zeka ve blok zincir teknolojilerini kamu yönetimine entegre etme hedefiyle başlayan süreç, her aşamada somut çıktılar üreterek ilerledi.

"Yapay Zeka Dönüşümü" girişimi kapsamında hazırlanan Yapay Zeka Strateji Belgesi ile başlayan çalışmalarda, başlangıçta bulut ortamında geliştirilen yetenekler kısa sürede yüksek güvenlikli, yerli ve kurum içi (on-premise) bir altyapıya taşındı. Kurum bünyesinde kurulan yüksek performanslı GPU sunucuları ve özel ağlar sayesinde hassas veriler tamamen yerel ortamda, dış bağımlılık olmaksızın işlenmeye başlandı.

Bu altyapı üzerinde çeşitli yapay zeka uygulamaları geliştirildi. Güvenlik duvarlarının arkasında çalışan, kuruma özel ince ayarlı yerli dil ve görsel-dil modelleri (LLM ve VLM) devreye alındı.

Kurumsal bilgiye güvenli ve yetkili erişim

Çok dilli uluslararası medya izleme sistemiyle duygu analizi, risk ve anomali tespiti ile gerçek zamanlı özetleme yetenekleri sayesinde dezenformasyona karşı çevik bir yapı kuruldu, kriz anlarında karar alma süreçleri hızlandırıldı ve vatandaşların doğru bilgiye erişimi güçlendirildi.

Kurumun iç belgeleriyle entegre, kapalı devre kurumsal yapay zeka asistanı CibGPT ile personelin kurumsal bilgiye güvenli ve yetkili erişimi sağlandı. Otomatik metin hazırlama, görsel üretim, seslendirme ve çok dilli video oluşturmayı mümkün kılan VLM tabanlı çok modlu çerçeveyle içerik üretimi hızlandırıldı ve operasyonel maliyetler düşürüldü. İlGen kodlama asistanı, kod önerileri, hata analizi ve test senaryosu üretimiyle yazılım geliştirme süreçlerine katkı sundu.

Doğal dili SQL'e çeviren ULAK entegrasyon aracıyla da teknik olmayan personelin karmaşık kurumsal veri tabanlarını kolayca sorgulaması mümkün hale geldi.

Açık kaynak ekosisteminde paylaşım

Sürecin bir sonraki adımında İletişim Başkanlığı, teknolojik birikimini kamu yönetimi ve akademi dünyasıyla paylaşmaya yöneldi. Bu kapsamda hazırlanan Kamu Kurumları için Yapay Zeka Entegrasyon Rehberi, teknolojinin kamuda güvenli ve etkin biçimde benimsenmesini desteklemek üzere paylaşıldı.

İletişim Başkanlığı ayrıca dünyanın en büyük yapay zeka ve makine öğrenmesi topluluk platformlarından Hugging Face'te resmi kurumsal profil oluşturan Türkiye'deki ilk kamu kurumu oldu.

İlk katkı olarak, Dezenformasyonla Mücadele Merkezince derlenen, doğal afetler, seçimler, göç ve ekonomi gibi alanlardaki 2 bin 810 doğrulama (fact-check) kaydından oluşan Türkçe-İngilizce iki dilli açık veri seti paylaşıldı.

CC-BY-4.0 lisansıyla erişime açılan bu veri seti, araştırmacıların ve geliştiricilerin dezenformasyon tespitine yönelik modeller geliştirmesini desteklemeyi amaçlıyor.

Blok zincirde kalıcı arşiv ve dağıtık kimlik

Sürecin sonraki aşamalarından birinde İletişim Başkanlığı, dijital arşivlerinin kalıcılığını ve değiştirilemezliğini güvence altına almak için blok zincir teknolojisini kamu süreçlerine dahil etti.

Strateji, diplomasi, tarih ve kültür alanlarındaki 130 resmi yayın, IPFS protokolüyle dağıtık ağlarda kalıcı olarak arşivlendi, bu yayınların kriptografik kanıtları akıllı sözleşmeler aracılığıyla doğrudan Ethereum blok zincirine işlendi.

İletişim Başkanlığı bu çalışmayı bir adım ileri taşıyarak Ethereum ağı üzerinde kendi kurumsal akıllı sözleşmesini devreye aldı ve kurumsal dijital kimliği olarak "cbiletisim.eth ENS (EthereumName Service)" alan adını tescil etti.

İletişim Başkanlığının İngilizce web sitesinin doğrudan blok zincir üzerinden yayımlanması da bu altyapının üzerine inşa edildi.

Bu model kamu iletişiminde somut avantajlar sunarken, İletişim Başkanlığınca yayımlanan herhangi bir dijital duyuru ya da belgenin gerçekliği, merkezi bir sunucuya gerek kalmadan blok zincir üzerinden şeffaf ve kriptografik olarak doğrulanabiliyor.

Kurumsal kimlik, merkezi bir noktaya bağlı olmadan korunarak sahteciliğe ve alan adı ele geçirme (domain hijacking) girişimlerine karşı güvence altına alınıyor.

Teknoloji ekosisteminden ilgi gördü

İletişim Başkanlığının blok zincir alanındaki çalışmaları uluslararası ölçekte de ilgiyle karşılandı.

Web3 ve dağıtık teknolojiler alanında faaliyet gösteren geliştirici toplulukları ile teknoloji ekosistemi, bir kamu kurumunun şeffaf ve dağıtık bir yayın modelini hayata geçirmesini yakından takip etti; çalışma, dünyanın farklı yerlerindeki teknoloji topluluklarından ilgi ve destek gördü.

İletişim Başkanlığının yapay zeka ve blok zincir teknolojilerinin entegrasyonunu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde Türkiye'nin dijital dönüşüm hedefleri açısından önemli bir adım olarak değerlendiriyor.

İletişim Başkanlığı, veri güvenliği ve kamu güvenini önceleyen yaklaşımıyla, atılan her adımın bir öncekinin üzerine inşa edildiği bu süreci sürdürmeyi planlıyor.