Domatesin yol öyküsü: İstanbul a gelene kadar başına neler geliyor?

Ortadoğu’daki gerilimle tırmanan akaryakıt fiyatları, nakliye masraflarını zirveye taşıyarak mutfak enflasyonunu kalıcı hale getiriyor.

TÜİK'in mart enflasyonu kimseyi ikna etmedi: Yağmur gibi zamlar nerede?

Antalya ile İstanbul arasındaki tedarik zincirinde; domates, salatalık ve biber gibi temel besin maddelerinin üretim ve taşıma giderleri sürdürülebilir seviyelerin üzerine çıktı. Sektör temsilcileri, artan lojistik yükün sadece etiketleri yükseltmekle kalmadığını, aynı zamanda üretimin devamlılığını da ciddi şekilde riske attığını vurguluyor.

Ekonomim'den Aysel Yücel'e konuşan Antalya Toptancı Hal Yaş Sebze ve Meyve Komisyoncular Derneği Başkanı Nevzat Akcan, temel sorunun tarımsal üretimden ziyade “yol maliyeti” olduğuna dikkat çekti. İstanbul’da ucuz sebze döneminin artık kapandığını ifade eden Akcan, şu uyarıda bulundu:

"Antalya’dan domatesi bedava alsanız dahi paketleme, işçilik, gübre ve nakliye maliyetleri eklendiğinde İstanbul’a giriş rakamı 18-20 lirayı buluyor. Domates pahalı değil, üretim ve lojistik maliyeti pahalı. Çiftçinin batma ihtimali son 10 yılda hiç olmadığı kadar arttı. Eğer üreticiyi koruyamazsak, 2-3 yıl sonra paranızla dahi ürün bulamayacağız."

Lojistik sektöründeki maliyet baskısı, özellikle kısa mesafeli ve parsiyel (parça yük) taşımacılıkta daha ağır hissediliyor. İstanbul Halciler Derneği Başkanı Numan Dayan, nakliye kalemlerindeki artışın doğrudan gıda fiyatlarına yansıdığını belirtti.

Biberin fiyatı 550 lira oldu

Dayan, Ocak ayında 10 liraya mal edilen bir ürünün, bugün plastik sandık ve ambalaj gibi yan giderlerin de artmasıyla ancak 20 liraya getirilebildiğini, kamyoncu esnafının mevcut rakamlarla bile geçinemediğini söyledi.

Türkiye Nakliyeciler Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Hakkı Başman, akaryakıt giderlerinin toplam iş hacmi içindeki payının tehlikeli bir noktaya ulaştığını belirtti.

Ocak ve Mart ayları arasında motorin fiyatlarına yapılan yüzde 45’lik zammın navlun (taşıma ücreti) fiyatlarına yansımasının kaçınılmaz olduğunu kaydeden Başman, enflasyonu daha fazla tetiklememek adına maliyetin sadece bir kısmını yansıttıklarını ancak Nisan ayı itibarıyla nakliye ücretlerinde yüzde 15’lik bir düzenlemeye gittiklerini açıkladı.

Yuda Yurtiçi Dağıtım Genel Müdürü Kemal Dağcı, iç piyasadaki durgunluğun altını çizerek yurt içi taşımacılıkta yüzde 20’ye yakın bir daralma olduğunu ifade etti.

Bakanlıktan biber fiyatlarına inceleme

Dağcı, küçük esnafın nakit akışını sağlamak için stok yapamadığını ve sadece ihtiyacı kadar mal alabildiğini belirtirken, büyük ithalatçıların ise döviz riskinden kaçınmak için depolarını doldurduğunu, ancak bunun bir ekonomik canlılık değil belirsizlik göstergesi olduğunu söyledi.

Sektör paydaşları, gıda ve ticaret zincirinin kopmaması için hükümete çağrıda bulundu. Özellikle nakliye sektöründe kullanılan akaryakıt üzerindeki Özel Tüketim Vergisi’nin (ÖTV) kriz süresince tamamen kaldırılması gerektiğini savunan temsilciler, bu maliyetler sübvanse edilmediği takdirde tarlada ürün bol olsa bile lojistik engeli nedeniyle halkın ucuz gıdaya ulaşmasının imkansız olduğunu vurguladı.