Dolunay insan davranışlarını etkiler mi?

"Dolunay yüzünden olmalı"

Yolda dikkatsiz sürücülerle, başkalarının bizde ya da bizim başkalarında tuhaf davranışlarla karşılaştığımızda yukarıdaki cümleyi ne sıklıkla kullanırız? Bu, hem Yunan filozof Aristoteles hem de Romalı tarihçi Yaşlı Plinius'in, Dolunay'ın aydınlattığı topraklarda deliliğe yol açtığını varsaydığı birinci yüzyıla kadar uzanan bir gelenek. Aslında, "çılgın" ya da "ay çarpması" olan Latince lunaticus'tan gelir. (1) Yüzyıllar boyunca şeytani, mistik olaylar ve ruh hali değişimleri için ayı suçlamaya rağmen, konuyla ilgili bilimsel araştırmalar nedensellikten ziyade sadece korelasyona işaret etmeye devam ediyor. Peki, neden çoğumuz buna inanıyoruz?

Ay'ın üzerimizdeki herhangi bir "etkisi" atalarımızla bağlantılı olabilir. Ancak hem eski hem de yeni çağdaki belirli manevi uygulamalar ve ritüeller içindeki önemi ve ayrıca folklor, mitler, şehir efsaneleri ile olan bağları, bilimin bize gösterdiğine rağmen, bazılarının hala gücüne inanmayı seçtikleri anlamına gelmektedir.

Bu asırlık hipotezde, Aristoteles ve Yaşlı Plinius, beyin nemli olduğu için, Dünya'nın sularının Ay'dan etkilendiği şekilde etkilenebileceğine inanıyorlardı. Ay'ın deliliğe, cinnet geçirmeye ve sara nöbetleri yaratma gücüne sahip olduğuna inanıyorlardı. (1)

Bazı modern düşünürler bile bu fikirle oynadı. Psikiyatrist Arnold Lieber, 1978'de yazdığı Psikiyatrist Arnold Lieber'ın 1978'de yazdığı "The Lunar Effect: Biological Tides and Human Emotions" ve ""How the Moon Affects You: A Compelling and Controversial Book on the Moon's Awesome Power to Affect Your Emotions and the Way You Live" adlı kitaplarıyla bu inancı daha da derinleştirdi. Lieber, insan vücudunun yaklaşık %70'i su olduğu için, insanların tıpkı Dünya'nın okyanusları gibi Ay'ın evrelerinin neden olduğu gelgit değişimleri yaşadığını öne sürdü. Dolunay zamanında cinayet, intihar, psikiyatrik acil durumlar ve ölümcül araba kazalarının meydana gelmesinin çarpıcı biçimde arttığını yazdı. (2)

Teori ilk bakışta makul görünse de, uzmanlar tarafından hızla reddedildi. Bir çalışma, Lieber'in teorisini yıktı ve dünyanın yerçekimi kuvvetinin, çekimi bir pirenin ağırlığından daha fazla olmayan Ay'ınkinden 5.012 kat daha güçlü olduğunu savundu. (3) Ay, büyük, açık su kütlelerinin gelgitlerini düzenleyebilir, ancak insan vücudunu oluşturan suyu bırakın, bir bardak su veya küvet üzerindeki etkisini düşünün.

Gökbilimciler, fizikçiler ve psikologlar, insan davranışının Ay evresi ile ilgili olmadığı sonucuna varmışlardır. (3)

1985 yılında araştırmacılar, Ay döngülerini kriz merkezi çağrıları, intiharlar, suçlar ve psikiyatrik sorunlarla karşılaştıran 37 çalışmanın analizini yaptılar. Sonuçlar, Dolunay ile bu olaylardaki herhangi bir artış arasında hiçbir ilişki olmadığını göstermektedir. (4) Birçok modern çalışma, Dolunay ile psikiyatrik başvurular, (5) hastane başvuruları (6) ya da saldırgan davranışlar arasında hiçbir bağlantı olmadığını bulgularına ulaştı. (7) Hatta Finlandiya'da yürütülen bir araştırma Dolunay sırasında daha az cinayet işlendiğini ortaya koydu. (8)

Bilim bize bağlantının olmadığını söylüyorsa, batıl inançlar neden devam ediyor?

Bir inanç çoğunlukla binlerce yıldır devam ediyorsa, orada bir şeyler olmalı. Discover dergisindeki yakın tarihli bir makale, Ay'ın etkisinin, muhtemelen atalarımızın uyku kalitesini bozması, uyku yoksunluğuna ve değişik ruh hallerine neden olması gerçeğinden kaynaklandığını ileri sürdü. Bugün, uykunun Ay döngüsünden etkilendiğini gösteren bazı kanıtlar keşfedilmiştir. (9) Bu, belki de davranış değişiklikleri için bir açıklama sağlar.

Ancak birçok uzman, Ay'ın etkisi hakkındaki güçlü inançları, inançlarımızı destekleyen olaylara, desteklemeyen olaylara karşı daha fazla dikkat ettiğimiz yanıltıcı korelasyon veya doğrulama yanlılığı olarak yorumlar. Dolunay olduğunda bir şeyi not almamız daha olasıdır ve bu hafızamızda kalır. Ay'ın insan davranışı üzerinde görünmez bir etkisi olsun ya da olmasın, insanların Ay döngüsüyle uyumlu bilinçli davranış biçimleri için söylenecek pek çok şey var.

Dünyanın dört bir yanındaki yerli kültürler arasında Ay büyük bir öneme sahiptir. ABD'de, ilk Yerli Amerikalılar, Ay'ın gelgitleri düzenlediğini ve Dünya'nın sularını izlediğini ve Dolunayların geçtiğimiz yılı takip etmek için önemli olduğunu kabul ettiler, bu nedenle bazı Dolunayların kabileden kabileye değişen belirli isimleri vardır. Ayin ritüelleri ve şükran danslarıyla onurlandırılması önemli bir uygulama ve doğayla bağlantı olmaya devam ediyor. (10)

Ay, diğer gruplar için de manevi öneme sahiptir. Astrolojide önemli bir oyuncu olarak, Ay döngüsünün davranışları ve ruh hallerini büyük ölçüde etkilediğine inanılıyor. Ay genellikle bilinçaltıyla ilişkilendirilir ve doğum haritanızı daha önce araştırdıysanız, tam olarak doğduğunuz anda Ay'ın gökyüzündeki konumuyla ilişkili olan "Ay burcu" olduğunu fark edeceksiniz. Bu da size duygularınızı ve sezgilerinizi anlatmak için rol gösterir.

Ay'ın evreleriyle senkronize olmak, aynı zamanda güçlü bir ruhsal ve kişisel bakım aracı olabilir. Ay her 29,5 günde bir tam bir döngüyü tamamlar (11) ve bu döngünün her aşaması kültürler arasında değişen belirli eylemlere karşılık gelir. Örneğin: Dolunayların kendini yansıtma zamanı olduğuna inanılırken, Yeni Ay'ın niyet belirleme fırsatı olduğuna inanılır.

Bilim, Ay'la ilgili birçok efsaneyi çürütmüş olsa da, insanlar hala folklorun kanıt ihtiyacını göz ardı eden yönlerine tutunuyorlar. Kötü enerji ya da garip etkileşimler için Dolunay'ı suçlayamayabilirsiniz, ancak varlığının farkında olmak bilinçli davranışlarınızı olumlu yönde etkileyebilir. Dolunayda ne yapılır? yazısını okumak için tıklayınız...

Bu sizin için ne anlama geliyor?

Dolunay'ın uyku döngünüzü etkileme potansiyeli var, ancak kapsamlı araştırmalar, bu Ay evresini çevreleyen değişken davranış ve suçlarla ilgili popüler mitleri çürüttü.

Kaynak: https://www.verywellmind.com/does-the-moon-actually-affect-our-moods-5206203

(1) Garfinkle RA. The moon in mankind’s history and lore. Luna Cognita. Published online 2020. doi:10.1007/978-1-4939-1664-1_1

(2) Lieber AL, Agel J. The Lunar Effect: Biological Tides and Human Emotions. Dell Pub. Co; 1978.

(3) Sheldon G, Prunckun H. When the full moon rises over the Sunshine State: A quantitative evaluation of Queensland police calls. International Journal of Criminal Justice Sciences. 2017;12(1). doi:110.5281/zenodo.345722

(4) Rotton J, Kelly IW. Much ado about the full moon: a meta-analysis of lunar-lunacy research. Psychological Bulletin. 1985;97(2).

(5) Gupta R, Nolan D, Bux D, Schneeberger A. Is it the moon? Effects of the lunar cycle on psychiatric admissions, discharges and length of stay. Swiss Med Wkly. 2019. doi:10.4414/smw.2019.20070

(6) Margot J. No Evidence of Purported Lunar Effect on Hospital Admission Rates or Birth Rates. Nurs Res. 2015;64(3):168-175. doi:10.1097/nnr.0000000000000086

(7) Simón A. No effect of the full moon-supermoon on the aggressive behavior of incarcerated convicts: nailing the coffin shut on the Transylvania effect (the myth of the full moon affecting human behavior). Biol Rhythm Res. 2017;49(2):165-168. doi:10.1080/09291016.2017.1354799

(8) Näyhä S. Lunar cycle in homicides: a population-based time series study in Finland. BMJ Open. 2019;9(1):e022759. doi:10.1136/bmjopen-2018-022759

(9) Vyazovskiy V, Foster R. Sleep: A Biological Stimulus from Our Nearest Celestial Neighbor?. Current Biology. 2014;24(12):R557-R560. doi:10.1016/j.cub.2014.05.027

(10) Theriault N, Leduc T, Mitchell A, Rubis JM, Jacobs Gaehowako N. Living protocols: remaking worlds in the face of extinction. Social & Cultural Geography. 2019;21(7). doi:10.1080/14649365.2019.1619821

(11) Lunar and Planetary Institute. Sky Tellers - Moon Phases. Updated 2021.