Diyabet ilaçlarının kilo verdiren etkisi ve risk ikilemi

Etken maddesi semaglutid olan ilaçların en bilineni Ozempic. Ozempic, vücutta GLP-1 olarak bilinen hormonun etkilerini taklit ederek çalışıyor. Bu mekanizma sayesinde pankreastan insülin salınımını artıran ilaç, aynı zamanda karaciğerde glukoz üretimini azaltıyor ve midenin boşalmasını yavaşlatıyor.

Ozempic gibi Mounjaro da Tip 2 diyabet tedavisi için Amerikan Gıda ve İlaç Dairesinden (FDA) onay alan, GIP ve GLP-1 reseptörlerini hedefleyen çift etkili bir ilaç.

Her ikisiyle aynı etken maddeye sahip, daha yüksek dozaj seçenekleriyle ABD'de piyasaya sürülen ve aynı zamanda tablet formu bulunan bir diğer ilaç da Wegovy.

Wegovy'nin de zayıflama amacının yanı sıra FDA'dan kalp sağlığına faydalı ve karaciğer yağlanmasını önleyici onayı bulunuyor.

Söz konusu ilaçlar, özellikle Tip 2 diyabet hastalarında uzun süreli kan şekeri kontrolü sağlamak amacıyla reçete ediliyor. İlacın kullanımına genellikle düşük dozla başlanıyor ve hastanın toleransına göre doz kademeli artırılıyor.

İlacın etkileri arasında iştah azalması da yer alıyor. Midenin boşalma süresinin yavaşlaması ve tokluk hissinin daha uzun sürmesi nedeniyle kullanan kişilerde kalori alımında azalma görülebiliyor. Bu durum, birçok hastada kilo kaybına yol açabiliyor.

Yan etkileri tartışılıyor

Son dönemde kilo vermeyi sağlayan bu ilaçların kullanımı küresel ölçekte artış gösterdi. Sosyal medya platformlarında ve çeşitli dijital mecralarda ilaca ilişkin paylaşımların yaygınlaşması, diyabet hastası olmayanlar arasında da ilaca yönelik talebi artırdı.

İlaçları kullanmanın güvenliği, kullanım amacına ve tıbbi gözetim altında olup olmamasına bağlı olarak değerlendiriliyor.

Klinik çalışmalar ve ilaç ruhsatlandırma süreçlerinde elde edilen veriler, semaglutid içeren tedavilerin diyabet hastalarında etkili ve genel olarak güvenli olduğunu ortaya koyuyor. Bununla birlikte, her ilaçta olduğu gibi bu ilaçların kullanımında da çeşitli yan etkiler görülebiliyor.

En yaygın yan etkiler, sindirim sistemiyle ilişkili olarak kaydediliyor. Bulantı, istifra, ishal ve kabızlık gibi şikayetler, özellikle tedavinin başlangıç döneminde daha sık ortaya çıkabiliyor. Bu etkilerin çoğu, dozun kademeli artırılmasıyla zaman içinde azalabiliyor.

Daha seyrek görülen ancak daha ciddi sonuçlara yol açabilen yan etkiler de bulunuyor. Bunların arasında pankreas iltihabı (pankreatit), safra kesesi hastalıkları ve böbrek fonksiyonlarında bozulma yer alıyor. Ayrıca hayvan deneylerinde tiroit bezine ilişkin bazı riskler gözlemlendiği için belirli tiroit hastalıklarına sahip bireylerde ilacın kullanımı sınırlandırılabiliyor.

Hızlı kilo kaybı yaşayan bazı kişilerde kas kütlesinde azalma, buna bağlı güçsüzlük ve ilacın bırakılması halinde hızlı kilo alımı gibi durumlar da bildiriliyor.

Bu tür etkiler, özellikle ilacın tıbbi gereklilik olmaksızın ve beslenme düzeni gözetilmeden kullanıldığı durumlarda daha belirgin hale gelebiliyor.

Bu ilaçlar metabolizma üzerinde çok güçlü etkilere sahip olduğundan FDA, kullanımı sırasında doktor gözetimini zorunlu kılıyor.

ABD'de bu ilaçları reçetesiz satmak veya sahte reçete düzenlemek suç teşkil ediyor.

Tedavinin güvenliğine ilişkin uzun dönem veriler sınırlı

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), obezitenin kronik ve tekrarlayan bir hastalık olarak tedavisinde GLP-1 ilaçlarının kullanımına ilişkin Ekim 2025 ilk küresel kılavuzunu yayımladı.

Bu kapsamda, dünya genelinde 1 milyardan fazla kişiyi etkileyen obezitenin 2024'te 3,7 milyon ölümle ilişkilendirildiği ve önlem alınmazsa 2030'a kadar iki katına çıkmasının beklendiği bildirildi.

Obezite için GLP-1 tedavilerinin hamile kadınlar hariç yetişkinlerde kullanılabileceği ifade edilen kılavuzda bu tedavinin güvenliğine ilişkin uzun dönem verilerinin sınırlı olduğuna işaret ediliyor.

Kılavuzda ilaç kullanımının tek başına yeterli olmayacağı, sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve uzman desteğiyle birlikte uygulanması gerektiği vurgulanıyor.

Ayrıca yüksek maliyeti ve erişim eşitsizliğine işaret edilen kılavuzda sadece ilaç tedavisinin obezite sorununu çözmeyeceği vurgulanıyor.

ABD'deki obezite ile ilaç kullanımı oranları arasında paralellik dikkat çekiyor

Worldatlas sitesindeki verilere göre 2024'te ABD'deki yetişkinlerde obezite oranlarının en yüksek olduğu eyaletlerin başında yüzde 41,40 ile West Virginia yer alırken bu eyaleti yüzde 40,40 ile Mississippi ve yüzde 39,20 ile Louisiana takip etti.

Dördüncü sırada ise yüzde 38,90'lık oranla Alabama ve beşinci sırada Arkansas yer aldı. Indiana yüzde 38,40 ile altıncı sırada bulunurken yedinci sırayı yüzde 37,60 obezite oranıyla Kansas ve Nebraska paylaştı.

GLP1 News Room isimli sitedeki 11 Mayıs 2025'teki bir haberde, ABD'de GLP-1 grubu ilaçların eyalet bazlı kullanım oranları incelendiğinde ülke genelinde belirgin bir coğrafi yoğunlaşmaya işaret ediliyor.

Verilere göre en yüksek kullanım oranı yüzde 24 ile West Virginia'da görülüyor. Bu eyaleti yüzde 22 ile Kentucky, yüzde 20 ile Louisiana ve Oklahoma izliyor.

Alabama ve Mississippi'de kullanım oranı yüzde 19 seviyesindeyken North Dakota'da ise bu oran yüzde 18.

Orta-yüksek kullanım grubunda Pennsylvania yüzde 17, Iowa yüzde 16,5, Michigan yüzde 16 oranıyla öne çıkıyor. Georgia, Tennessee, Texas ve Kansas gibi eyaletlerde GLP-1 kullanım oranı yüzde 15 seviyesinde bulunurken Ohio yüzde 14,5, New York ve New Jersey ise yüzde 14 civarında seyrediyor.

Daha düşük orta seviyede yer alan eyaletler arasında Illinois, Indiana ve North Carolina yüzde 13 ve Virginia yüzde 12 ile dikkat çekiyor. Minnesota yüzde 11, Florida ve Wisconsin yüzde 10 seviyesinde bulunuyor.

En düşük kullanım oranları ise batı eyaletlerinde yoğunlaşıyor. Hawaii yüzde 5 ile ülke genelinde en düşük GLP-1 kullanım oranına sahip eyalet olurken Utah, Colorado, Arizona ve Oregon yüzde 8 seviyesinde yer alıyor. California'da oran yüzde 9,5, Washington ve Nevada'da ise yüzde 8-9 bandında seyrediyor.

Genel tablo, GLP-1 kullanımının ABD'de özellikle Güney ve Appalachia bölgesinde yoğunlaştığını, batı eyaletlerinde ise daha düşük seviyelerde kaldığını ortaya koyuyor.

Ozempic ve türevleri, ABD'de yüksek fiyatlara satılıyor

Ozempic'in internet sitesinde yer alan bilgilere göre, ABD vatandaşlarının sigorta aracılığı olmadan Ozempic almak istediklerinde ödemeleri istenen para, 2 miligramlık Ozempic iğnesi için aylık 499 dolar.

Mounjaro’nun da liste fiyatı 28 günlük (4 enjeksiyon kalemi) bir kutu için yaklaşık 1.112 dolar ancak bu rakam sigortalı ve sigortasızlık durumuna göre değişiyor.

Wegovy hapının ise sigortasız alındığında 1,5 miligramlık fiyatı aylık 125 dolar, sigortalı olarak alındığında ise aylık 25 dolar.

Zayıflama ilacı kullanımını ortaya koyan anket

Kaiser Aile Vakfı (KFF) tarafından 27 Ekim-2 Kasım 2025 tarihlerinde ABD'de 1350 yetişkinle yapılan "Sağlık Takip Anketi" de zayıflama ilaçlarının kullanımıyla ilgili verileri ortaya koydu.

GLP-1 etken maddeli ilaç kullanımına ilişkin sorular yöneltilen katılımcıların yüzde 18'i bu tür ilaçları hayatlarının bir döneminde, yüzde 12'si ise halen kullandığını belirtti.

Katılımcıların yüzde 38'i kronik hastalık tedavisi amacıyla, yüzde 30'u kilo vermek için, yüzde 32'si ise her iki amaçla birlikte kullandığını ifade etti.

Ankette ayrıca toplumda bu ilaçların dolaylı yaygınlığına ilişkin bulgular da yer aldı.

Katılımcıların yüzde 37'si yakın çevresinde bu ilaçları kullanan birinin bulunduğunu ifade etti.

ABD dışında kullanımı

Brezilya'da ilaç şirketi Hypera Pharma, Mart 2025'te yaptığı açıklamada, semaglutid patent süresinin sona ermesinin ardından 2026 içinde jenerik ürün piyasaya sürmeyi planladığını duyurdu.

Kanada Sağlık Bakanlığının 28 Nisan’da yaptığı açıklamaya göre, Danimarka merkezli ilaç şirketi Novo Nordisk’in çok satan diyabet ilacı Ozempic’in etken maddesi semaglutidin, Hindistan merkezli Dr. Reddy's Laboratories tarafından üretilen ilk jenerik versiyonu onaylandı.

Bir ilacın jenerik versiyonu, patent süresi dolduktan sonra aynı etken maddeyle üretilen ve orijinal ilaçla aynı etkiyi gösteren daha uygun fiyatlı eş değer ürün olarak biliniyor.

Hindistan'da Ozempic'in "ucuz" muadilleri gündemde

CNBC'nin 23 Mart'taki haberine göre, Hindistan'da Novo Nordisk firmasının semaglutid içerikli ilacının patent korumasının Mart 2026’da sona ermesiyle yerli ilaç üreticileri, hızla daha ucuz jenerik versiyonları piyasaya sundu.

Bu gelişme sonrası Novo Nordisk'in Ozempic ve Wegovy gibi markaları, fiyat açısından ciddi rekabet baskısıyla karşı karşıya kaldı.

Jenerik ürünlerin, orijinal ilaçlara kıyasla yüzde 60'a varan oranlarda daha düşük fiyatlarla satıldığı ve bu durumun özellikle geniş hasta kitleleri için erişimi artırdığı belirtiliyor.

Hindistan merkezli ilaç şirketi Sun Pharmaceutical, mart ayı sonuna doğru çıkardığı muadille, ilacın kullanımını aylık yaklaşık 3 bin 400 rupiye (35 dolar) düşürüyor. Bu fiyatın, Hindistan'da dozuna bağlı olarak 8 bin 800 (82 dolar) ile 10 bin (105 dolar) rupi arasında değişen Novo Nordisk markasının ilaçlarının perakende fiyatıyla karşılaştırıldığında oldukça uygun olduğu ifade ediliyor.

Artan rekabet nedeniyle şirketin Hindistan pazarında fiyat indirimine gitmek zorunda kaldığı, ayrıca pazar payını korumak için yeni stratejiler geliştirdiği ifade ediliyor.

Gelecek aylarda 50'den fazla markanın, Hindistan'da semaglutidin jenerik versiyonunu piyasaya sürmesi bekleniyor.