Dikkat eksikliği için japon tekniği: Shisa Kanko

Evden çıktığınızda fırını kapattığınızdan veya saç düzleştiriciyi fişten çektiğinizden emin olup olmadığınızı merak ettiyseniz yalnız değilsiniz. Ancak bu belirsizlik kaderiniz olmak zorunda değil. Japonya’da demiryolu işletmecileri, hatalardan kaçınmak için basit ama etkili bir teknik kullanıyor. Bu yöntem, günlük görevlerde odaklanmanıza yardımcı olabilir. Özellikle Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan kişiler için kurtarıcı olabilir. Bu yönteme “shisa kanko” deniyor.

Shisa kanko, esasen ‘işaret edip söyleme’ anlamına geliyor ve dikkati ve doğruluğu artırmak için kullanılıyor. Terapist Joy Gallon: "Japon demiryolu sisteminde güvenliği sağlamak için geliştirilmiş bir yöntem. İşletmeciler, bir sinyal veya durma noktasına bakıp işaret ederek ve nesnenin adını sesli şekilde söyleyerek odaklanmayı öğrenirler” ifadelerini kullandı.

Japonya Demiryolu Teknik Araştırma Enstitüsü’nün 1994 tarihli araştırması, shisa kanko uygulamasının insan hatalarını neredeyse %85 oranında azalttığını ortaya koydu. Bu uygulama gözleri, elleri, ağızı ve kulakları kullanır, bu nedenle duyuları aktif olarak devreye sokar. Araştırmalar, bu yöntemin frontal loblara kan akışını artırdığını göstermiştir; burası muhakeme, mantık ve mevcut eylemlerin gelecekteki sonuçlarını görme yetimizin bulunduğu yerdir. Başka bir deyişle, bu yöntem dikkati ve hafızayı artıran çok modlu bir sistemdir.

Terapist Rachael Bloom: "Tüm beyin sistemlerini kullanıyoruz: Görsel, motor ve işitsel. Böylece bir sistem başarısız olursa, aynı bilgiyi içeren iki yedek sistem devreye girer. Bu nedenle hata olasılığı azalır.Bu yaklaşım, yüksek riskli günlük görevler için olduğu kadar, saç düzleştirici gibi daha küçük, sıradan işler için de önemlidir" açıklamasında bulunur.

Zaman yönetimi koçu Anna Dearmon Kornick: "Beynimiz hayatta kalmak için programlandığı için çoğu zaman alışkanlıklara göre hareket ederiz. Alışkanlıklara dayalı hareketler, daha az bilişsel enerji harcamamızı sağlar ve enerjiyi korumamıza yardımcı olur” ifadelerini kullandı.

Günlük rutin görevler, otomatik veya varsayılan modda gerçekleşir; bu nedenle onları net bir şekilde hatırlamayız. İşte bu yüzden birçok kişi, “Saç düzleştiriciyi fişten çektim mi?” veya “Fırını kapattım mı?” gibi sorularla karşılaşır.

Varsayılan olmayan bir eylem, hatırlamaya yardımcı olur. Varsayılan olmayan bir eylem, tuhaf bir ses çıkarmak, parmak şıklatmak, el çırpmak veya şarkı söylemek olabilir; bunlar bilinçli olmanızı sağlar. Dolayısıyla aynı anda işaret etmek ve ses çıkarmak biraz garip gelse de, shisa kanko yöntemi, önemli görevlerde farkındalığı artırarak son derece etkili olabilir.

Bu yöntem, eylemlerinizin iki veya daha fazla fiziksel ‘kontrolünü’ veya doğrulamasını yapmanızı gerektirir. Bu kontroller düşüncelerinizi fiziksel eylem alanına taşır ve daha fazla çaba gerektirir. Bu işaret etme, bir nesneyi alma veya sesli söyleme şeklinde olabilir.

Shisa kanko, farklı sektörlerde güvenliği artırmanın yanı sıra, kişisel odaklanma ve hata önleme için de yardımcı olabilir. Farkında olduğumuzda, çevremizi daha iyi gözlemler, hataları fark eder ve düzeltme yoluna gideriz. Shisa kanko, nesneye işaret etmeyi ve adını söylemeyi içerir; bu da bizi o ana bağlar. Bu yöntem, DEHB’li kişiler için özellikle faydalı olabilir. Shisa kanko gibi bir yöntem, odak ve hafızayı etkileyen DEHB veya diğer nöroçeşitlilik biçimlerine sahip kişiler için oldukça yardımcı olabilir.

Terapist Billy Roberts: "DEHB’li beyin, uyarıcı bulduğunda düzenlemeyi de bulur. Çoklu duyuları devreye sokmak, DEHB’li beyni davranışa daha fazla dahil eder. Bunu aktif dinleme olarak düşünebilirsiniz. Bir kişi söylediğini tekrar ettiğinde, kelimeler tekrar yoluyla daha iyi kodlanır” açıklamasında bulundu.

DEHB’li kişilerde yürütücü işlevler bir dereceye kadar etkilenir — planlama, organize etme, başlatma, hafıza. Bu yüzden yalnızca ‘Yemek piştikten sonra fırını kapatmam gerekiyor’ diye düşünmek yeterli olmayabilir. Bunu yaparken başka bir modalite ekleyebilirsiniz; bileğinize dokunmak veya geleneksel shisa kanko’daki gibi işaret etmek ve sesli söylemek gibi.

Uzmanlar, shisa kanko’nun DEHB’li kişilerde bilinçli dikkati artırarak yardımcı olduğunu belirtti. Bazıları dopaminin de destekleyici rol oynayabileceğini söyledi; ancak bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.

Vokal stimler — mırıldanmak veya şarkı söylemek — dopamin artırabilir ve bazı DEHB’li kişiler için odaklanmayı güçlendirebilir. Mırıldanma ve şarkı söyleme, kişi bunaldığında veya kaygılı olduğunda da yatıştırıcı olabilir.

Uzmanlar, bunun sadece ses çıkarmakla ilgili olmadığını, bu eylemin neyi temsil ettiğini veya neyi başardığını vurguladı. Örneğin; kendini sakinleştirme. Öz-stimülatör davranışlar, dopamin salgılar çünkü beynin ödül sistemiyle çalışır — sadece ‘ses çıkarmak’ yüzünden değil.

Bu anlamda, belirli bir ses çıkarmak, sinir sistemini yatıştırmak, kendini düzenlemek, motive olmak veya sıkıcılıktan çıkmak için bir araçtır. Ancak shisa kanko ile ilgili dopamin salınımı, bir görevi tamamlamanın verdiği tatminle de ilişkili olabilir.

Bu tekniği günlük rutininizdeki bilgileri veya eylemleri pekiştirmek için kullanmayı deneyin. Örneğin: İşe giderken gözlüğünüzü unutmamak ya da masanızdaki önemli bir mektubu görmezden gelmemek gibi... Bu, sesli söylemeyi, bir nesneyi almayı, not yazmayı, parmak şıklatmayı veya hatırlatıcı uygulama kullanmayı içerebilir. Farklı yöntemleri deneyip size uygun olanı bulabilirsiniz.

DEHB’li bir kişi, neredeyse sürekli unuttuğu her şey için bunu uygulayabilir — ilaç almak, günlük ihtiyaçlarını hazırlamak, günlük görevleri hatırlamak. DEHB’li kişiler en çok tekrarlayan, sıradan ve acil olmayan görevlerde hata yapar veya unutabilir; bu nedenle bu tür görevlerde otomatik modu bozacak stratejiler mantıklıdır.

Bu, basitçe kapıyı işaret edip “Kapıyı kilitledim” demek veya ışık anahtarına işaret edip “Işıkları kapattım” demek kadar basit olabilir. Ya da anahtar ve cüzdanınıza işaret edip “Anahtarlar, cüzdan” diyebilirsiniz.

Bir başka seçenek, bunalmış, sinirli veya stresli hissettiğinizde kullanabilirsiniz. Zaten bu teknikten bir şekilde günlük hayatta faydalanıyor olabilirsiniz. Örneğin: ‘Derin nefes al ve rahatla,’ ‘Başarabilirsin!’, ‘Tekrar odaklanma zamanı,’ ‘Tamam, nerede kalmıştık?’ veya ‘Baştan alalım’ gibi sesli ifadelerle. Bu anlarda farkındalık, sakinlik, odaklanma ve kontrol hissini geri kazandırır.

Çevrenizde görebileceğiniz beş şeyi, dokunabileceğiniz dört şeyi, duyabileceğiniz üç şeyi, koklayabileceğiniz iki şeyi ve duyabileceğiniz bir şeyi fark ederek isimlendirdiğiniz bir meditasyon uygulayın. Shisa kanko, kötü alışkanlıklarla mücadele için de bir “alışkanlık hilesi” olarak gösteriliyor. Örneğin; sürekli sosyal medyada vakit geçirmek gibi.

Elbette, herhangi bir stratejiyi tam olarak uygulamak zaman ve pratik gerektirir. Bu yüzden yöntemi keşfederken sabırlı olun.

Shisa kanko’nun unsurlarını günlük hayatta, bir alışkanlığı, bilgiyi veya beceriyi doğrulamak, pekiştirmek veya sabitlemek için kullanabilirsiniz. Bunu iş gününe başlarken veya bitirirken, görevler arasında geçiş yaparken, randevu ayrıntılarını doğrularken, mal ve hizmet öderken veya kendinizi motive ederken deneyin.

“‘Çalışma zamanı,’ ‘Randevu 16 Nisan saat 10:00,’ ‘Haydi iyi bir antrenman yapalım!’ gibi sesli ifadeler söyleyebilirsiniz. Dolayısıyla sistem, erteleme, kaçınma ve stresi azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak düzenli olarak değişiklik yapmak önemlidir. Sonuç olarak, shisa kanko dinamik bir yaklaşımdır. Yöntem sizin için uygun olmayabilir, ancak denemek zararlı olmaz. Bir yöntem işe yarıyorsa, onu sürdürün. İşe yaramıyorsa, o yöntem ve siz uyumlu değilsiniz demektir ve başka bir yöntem bulun.

Kaynak: Caroline Bologna. "Shisa Kanko: This Japanese Method Can Help You Avoid Mistakes". Şuradan alındı: https://www.huffpost.com/entry/shisa-kanko-japanese-adhd-memory_l_69caca99e4b09eec10e139ab.