Dev denizaltı korkunç verileri paylaştıktan sonra aniden ortadan kayboldu Sözcü Gazetesi

Bilim dünyasını şaşkına çeviren kayıp, Batı Antarktika'daki Dotson Buz Sahanlığı'nın altında meydana geldi. Araç, uluslararası bir araştırma projesinin parçası olarak buzulların hareketini ve deniz seviyesindeki yükselişle bağlantısını incelemek için kullanılıyordu. Daha önce bölgedeki buz altı alanın şimdiye kadar elde edilen en ayrıntılı haritalarını göndermişti.

Görev sırasında temasın kesilmesinden kısa süre önce denizaltı, buz tabakasının alt yüzeyinde daha önce belgelenmemiş yapılar tespit etti. Bu yapılar arasında, mevcut erime modellerinde yer almayan sıra dışı desenler ve oluşumlar bulunduğu belirtildi.

Araç, "Ran" adı verilen İsveç yapımı otonom bir su altı robotuydu ve ABD ile İngiltere'nin yürüttüğü Uluslararası Thwaites Buzulu İşbirliği kapsamında kullanılıyordu. 2022 yılında 27 gün süren bir görevle Dotson Buz Sahanlığı'nın altında yaklaşık 140 kilometrekarelik alanı haritalamış, bu çalışma buz tabanındaki erime süreçlerine dair önemli veriler sağlamıştı.

Sonar sistemleri sayesinde düz teraslar, derin erime kanalları ve aşınmış bölgeler gibi detaylar ortaya çıkarıldı. Araştırmacılar, bazı bölgelerde yavaş akıntıların oluşturduğu basamaklı yapıların, bazı yerlerde ise hızlı su hareketinin neden olduğu pürüzsüz aşınma izlerinin bulunduğunu belirledi.

Ayrıca buz tabakasının tabanında, yüzeyden fark edilmeyen çatlaklar ve 20 ila 300 metre uzunluğunda, 50 metreye kadar derinliğe ulaşan damla şeklinde oyuklar tespit edildi. Bilim insanları bu yapıların, buzun altındaki dönen okyanus akıntılarının yarattığı asimetrik erime süreçleriyle oluşmuş olabileceğini düşünüyor.

2024 yılındaki son görevinde Ran’ın 24 saatlik bir dalış yapması planlanıyordu. Ancak kalın buz tabakası nedeniyle gerçek zamanlı takip mümkün değildi ve beklenen geri dönüş saatinde araçtan hiçbir sinyal alınamadı. Yapılan akustik aramalar ve iz sürme çalışmaları sonuçsuz kaldı. Denizaltının son konumu hala bilinmiyor.

Olası nedenler arasında teknik arıza ya da haritalanmamış buz altı oluşumlarıyla çarpışma ihtimali gösteriliyor. Olayda insan hayatı riske girmese de, son derece gelişmiş bir araştırma aracının kaybedilmesi bölgedeki veri toplama çalışmalarını ciddi biçimde yavaşlattı.

Buna rağmen 2022'de elde edilen veriler bilim dünyası için büyük önem taşımayı sürdürüyor. Yapılan ölçümler, Dotson Buz Sahanlığı altındaki erimenin eşit olmadığını ve bazı bölgelerde yılda 15 metreye kadar ulaştığını ortaya koydu. Bu süreçte sıcak ve tuzlu okyanus sularının dar kanallar aracılığıyla buz tabakasının altına sızmasının belirleyici rol oynadığı düşünülüyor.

Araştırmalar ayrıca Dotson Buz Sahanlığı'nın 1979–2017 yılları arasında küresel deniz seviyesinin yaklaşık 0,5 milimetre yükselmesine katkı sağladığını gösteriyor. 2000'li yılların başından bu yana ise yaklaşık 390 gigaton buz kaybı yaşandığı tahmin ediliyor.