Dev bir galaksi kendi kara deliği yüzünden yok oldu Sözcü Gazetesi

Cambridge Üniversitesi liderliğindeki uluslararası bir ekip, resmi adı GS-10578 olan bu galaksiyi Büyük Patlama’dan yaklaşık 3 milyar yıl sonraki haliyle gözlemledi. Galaksinin büyüklüğü ve yaşı göz önüne alındığında, aslında yeni yıldızlar üreterek en aktif döneminde olması gerekiyordu. Ancak veriler, galaksinin merkezindeki devasa kara deliğin bir "kozmik bariyer" görevi görerek galaksiyi içten içe kuruttuğunu ortaya koydu.

BİN KÜÇÜK DARBEYLE GELEN KOZMİK ÖLÜM

Bilim dünyasında uzun süredir hakim olan teoriye göre, bir galaksinin yıldız oluşumunu durdurması için başka bir galaksiyle çarpışması gibi devasa bir felaket gerekiyordu. Ancak GS-10578 üzerindeki incelemeler, bu galaksinin sakin bir şekilde dönen bir diske benzediğini ve herhangi bir çarpışma izi taşımadığını gösterdi. Araştırmacılar, bu durumu "binlerce küçük darbeyle ölüm" olarak nitelendiriyor.

Merkezdeki süper kütleli kara delik, galaksinin ihtiyaç duyduğu soğuk gaz akımlarını sürekli olarak ısıtarak bir tür abluka oluşturdu. Yıldızlar sadece soğuk gaz bulutlarının çökmesiyle oluşabildiği için, kara deliğin yaydığı enerji galaksideki "yakıtın" soğumasına ve geri dönmesine engel oldu. Bu süreç, galaksiyi büyük bir patlamayla yok etmek yerine yavaş yavaş yıldız oluşumu için gerekli malzemeden mahrum bıraktı.

KARA DELİK GALAKSİYİ ADETA TAHLİYE EDİYOR

James Webb Uzay Teleskobu’nun hassas kızılötesi ölçümleri, kara deliğin şu anda saatte yaklaşık 1,4 milyon kilometre (400 km/s) hızla galaksiden dışarıya gaz püskürttüğünü belirledi. Bu hız, gazın galaksinin kütleçekiminden kurtularak uzaya savrulması için yeterli seviyede bulunuyor. Tahliye edilen gaz miktarının, her yıl yaklaşık 60 Güneş kütlesine eşdeğer olduğu hesaplandı.

Bu devasa gaz çıkışı, galaksinin yıldız oluşturmak için kullanabileceği kaynakların çok hızlı tükenmesine yol açtı. Gökbilimciler, galaksinin elinde kalan son yakıtı sadece 16 milyon yıl gibi kozmik ölçekte çok kısa bir sürede kaybetmiş olabileceğini tahmin ediyor. Bu durum, dev galaksilerin milyarlarca yıl sürmesi beklenen aktif yaşam döngüsünün neden bu kadar erken sona erdiğini açıklıyor.

ERKEN EVRENİN GİZEMLİ ÖLÜ GALAKSİLERİ

Bu keşif, James Webb Teleskobu'nun evrenin çok erken dönemlerinde neden bu kadar çok "ölü" ve olgun galaksi bulduğuna dair önemli bir soruyu da yanıtlıyor. Cambridge’deki Cavendish Laboratuvarı’ndan Dr. Jan Scholz, bir galaksiyi öldürmek için tek bir felakete ihtiyaç olmadığını, sadece yeni yakıtın içeri girmesini engellemenin yeterli olduğunu vurguluyor.

Bilim insanları, "galaktik açlık" olarak adlandırılan bu sürecin fiziksel mekanizmalarını daha ayrıntılı incelemek için ek gözlem süreleri aldı. Kara deliklerin galaksi evrimi üzerindeki bu öldürücü etkisi, evrenin ilk milyar yıllarındaki karanlık ve dormant galaksilerin gizemini çözmek için anahtar rol oynamaya devam edecek.