Depremi tetiklediler: Tam 8 bin sarsıntı üretildi! Ortaya çıkan veriler neye işaret ediyor?

ETH Zürih araştırmacıları tarafından yürütülen deney, İsviçre Alpleri’nin altındaki BedrettoLab’da gerçekleştirildi. “Fault Activation and Earthquake Rupture” adlı çalışma kapsamında bilim insanları, yerin derinliklerindeki fayların nasıl hareket ettiğini gözlemlemek istedi.

Bunun için iki sondaj kuyusu üzerinden yaklaşık 50 saat boyunca yer altına toplam 750 bin litre su enjekte edildi. Amaç, sıvı basıncının fay hatları üzerindeki etkisini ölçmek ve küçük ölçekli sismik hareketleri kontrollü biçimde tetiklemekti.

Deney sırasında beklenmedik bir elektrik kesintisi de yaşandı. Buna rağmen çalışma tamamlandı ve yaklaşık 8 bin küçük sismik olay kaydedildi.

SARSINTILAR YÜZEYDE HİSSEDİLMEDİ

Araştırmacıların açıklamasına göre sarsıntıların bir kısmı hedeflenen fay zonunda meydana geldi. Ancak çok sayıda sismik olay, su enjeksiyonuyla harekete geçen komşu jeolojik yapılarda oluştu.

Bu durum, yerin altında bir bölgeye yapılan müdahalenin yalnızca hedeflenen fayla sınırlı kalmayabileceğini göstermesi açısından dikkat çekici bulundu.

Buna karşın oluşturulan depremler yüzeyde hissedilecek ya da hasara yol açacak büyüklükte değildi. Ölçümlere göre tünel girişinde, dağın üst kısmında ve Furka Baz Tüneli girişinde kaydedilen yer ivmesi değerleri, hissedilebilir seviyenin yaklaşık 700 kat, hasar oluşturabilecek seviyenin ise yaklaşık 7 bin kat altında kaldı.

AMAÇ DEPREMİ DURDURMAK DEĞİL, ANLAMAK

Deneyin temel hedefi, büyük depremleri önceden tahmin etmekten çok, depremlerin oluşum sürecini daha iyi anlamak. Bilim insanları, bugün hâlâ büyük bir depremin nerede ve ne zaman gerçekleşeceğini kesin şekilde tahmin edebilen bir yöntemin bulunmadığını vurguluyor.

Bu nedenle araştırmacılar, kontrollü koşullarda küçük sarsıntılar oluşturarak fayların nasıl harekete geçtiğini, hangi şartlarda kaydığını ve sıvı basıncının bu süreçte nasıl rol oynadığını anlamaya çalışıyor.

Projenin önde gelen isimlerinden Profesör Domenico Giardini, bu yaklaşımı “Belirli büyüklükte depremleri nasıl oluşturacağımızı öğrenirsek, onları nasıl oluşturmamamız gerektiğini de biliriz” sözleriyle özetliyor.

JEOTERMAL ENERJİ İÇİN DE KRİTİK

Araştırmanın bir diğer önemli hedefi de derin jeotermal enerji sistemlerini daha güvenli hale getirmek. Yer altındaki sıcak ancak geçirgenliği düşük kayaçlardan enerji elde etmek, teorik olarak çok büyük ve temiz bir enerji potansiyeli sunuyor.

Ancak bu tür sistemlerde yer altına sıvı enjekte edilmesi, bazı durumlarda istenmeyen sismik hareketleri tetikleyebiliyor. Bu yüzden bilim insanları, hangi koşullarda fayların harekete geçtiğini daha net anlamanın, hem deprem riskini azaltmak hem de jeotermal enerjinin güvenli kullanımını artırmak açısından kritik olduğunu belirtiyor.

SIKI GÜVENLİK ÖNLEMLERİ ALINDI

Deney başlamadan önce kapsamlı güvenlik ve risk değerlendirmeleri yapıldı. Araştırmacılar, yüksek basınçlı enjeksiyon işlemlerinin uzaktan kontrol edildiğini ve bu sırada tünelde personel bulunmadığını açıkladı.

Deney alanına ulaşmak için ana Bedretto Tüneli’nin girişinden 2,2 kilometre içeride başlayan 120 metrelik özel bir araştırma tüneli inşa edildi. Fay hattının çevresine yoğun bir sensör ağı yerleştirildi. Bu sensörler sıcaklıktan basınca, kayaların hareketinden sismik aktiviteye kadar çok sayıda veriyi anlık olarak izledi.

Sismik olayların önemli bir bölümünün ana ölçüm ağının dışına taşmaya başlaması üzerine deney durduruldu. Bilim insanları, bunun güvenlikten çok, verilerin bilimsel olarak en iyi şekilde analiz edilebilmesiyle ilgili bir karar olduğunu belirtti.

KONTROLLÜ DEPREM DENEYİ

Araştırmacılara göre çalışma, kontrollü koşullarda küçük depremler oluşturmanın güvenli biçimde yapılabileceğini gösterdi. BedrettoLab’ın konumu da bu açıdan büyük avantaj sağlıyor. Çünkü laboratuvarın üzerinde yaklaşık 1,5 kilometrelik dağ kütlesi bulunuyor ve bilim insanları fayların hareketini çok yakından izleyebiliyor.

Bu deney, büyük depremleri doğrudan engelleyen bir yöntem sunmuyor. Ancak yerin derinliklerinde fayların hangi koşullarda harekete geçtiğine dair daha net bir tablo oluşturmayı amaçlıyor. Bilim insanlarına göre bu bilgi, gelecekte hem deprem risklerinin daha iyi anlaşılmasına hem de yer altı enerji projelerinin daha güvenli planlanmasına katkı sağlayabilir.