Denizlerin en tehlikeli yaratığı: Dokunanı anında yakıyor Sözcü Gazetesi

Evrimsel biyolog Scott Travers tarafından yapılan ve Trends in Ecology & Evolution dergisinde paylaşılan incelemeler, elektrikli yılan balıklarının (Electrophorus) vücutlarındaki özel hücre yapılarını nasıl birer "biyolojik pile" dönüştürdüğünü gözler önüne serdi.

ELEKTRİK ÜRETİRKEN KENDİNE ZARAR VERMİYOR

Bulanık sularda avlanma ve savunma stratejisi olarak gelişen bu yetenek, balığın iç organlarına veya kendi sinir sistemine zarar vermeden, milisaniyeler süren güçlü elektrik darbeleri yaymasına olanak tanıyor.

BİNLERCE "ELEKTROSİT" BİRLİKTE ÇALIŞIYOR

Yılan balıkları, elektrik enerjisini üretmek için sinir sistemiyle aynı temel prensibi, yani hücre içi ve dışı arasındaki iyon farkını kullanıyor. Kas hücrelerine benzeyen ancak kasılma özelliği yerine elektrik potansiyeli üretme yeteneği kazanmış "elektrosit" adlı disk şeklindeki hücreler, bu sürecin temelini oluşturuyor.

Her bir elektrosit yaklaşık 0,1 volt üretiyor. Yılan balığı sinir sisteminden sinyal gönderdiğinde, binlerce elektrosit eş zamanlı olarak aktive oluyor; seri bağlanan bu hücreler voltajı toplarken, paralel devreler akım gücünü artırarak 800 voltluk bir deşarjı mümkün kılıyor.

EVRİMSEL KORUMA KALKANI

Yüksek voltaja rağmen balığın hayatta kalmasını sağlayan temel mekanizma ise özelleşmiş vücut yapısında gizli. Elektriksel organlar, balığın hayati sistemlerinden olabildiğince uzakta, ağırlıklı olarak kuyruk kısmında konumlanıyor.

Balığın vücut dokuları elektriksel olarak yalıtkan bir yapıya sahip olduğu için akım, dokular yerine en az dirençli yol olan dış ortamdaki suya yöneliyor. Ayrıca yılan balığı, iç direncini kontrol ederek ve deşarjı dışa doğru yönlendirerek kendi vücudundaki akımı sınırlıyor; böylece çok yüksek voltajlarda bile kendi biyolojik sistemini hasardan koruyabiliyor.

BİYOLOJİK BİR AVANTAJ OLARAK ELEKTRİK

Görüş mesafesinin kısıtlı olduğu çamurlu ve bitki örtüsü yoğun tatlı sularda yaşayan bu türler için elektrik, birincil duyu ve savunma aracı işlevi görüyor. Zayıf elektrik alanlarıyla çevresini "gören" ve yönünü bulan yılan balıkları, güçlü deşarjları ise avını sersemletmek için kullanıyor.