Değerlendirmeye geliyorlar: Türkiye yine Gri Liste ye girecek mi?

Kara para aklama (KA) ve terörizmin finansmanıyla (TF) mücadeleyi denetleyen Mali Eylem Görev Gücü (FATF), geçen yıl gri listeden çıkan Türkiye'nin attığı adımları ve mevcut uygulamaları yerinde görmek için geliyor. 5. tur değerlendirme raporu kapsamında yapılacak bu ziyaret, Türkiye'nin gri listeden çıktıktan sonraki performansını masaya yatıracak.

Eski MASAK Başkanı Osman Dereli, Ekonomim'e yaptığı açıklamada, FATF ekibinin kolluk kuvvetlerinden mali istihbarat birimlerine, denetleyici otoritelerden özel sektör temsilcilerine kadar geniş bir yelpazede birebir görüşmelerle derinlemesine bir inceleme yürüteceğini ifade etti.

Bu denetim süreci, geçmiştekilerden önemli bir noktada ayrılıyor. FATF heyeti artık yalnızca yasal düzenlemelerin kâğıt üzerinde var olup olmadığına değil (mevzuat), bu düzenlemelerin pratikte ne kadar "etkin biçimde" uygulandığına ve somut sonuçlarına odaklanacak. Kasım ayında gerçekleşecek yerinde ziyaret sırasında, heyet kamu ve özel sektör temsilcileriyle bir araya gelerek bu etkinliği sorgulayacak.

5. tur değerlendirmesinin temel odak noktalarından biri de teknoloji kullanımı olacak. Ülkelerin yapay zekâ ve öğrenen makineler gibi sistemleri KA/TF mücadelesinde ne kadar etkin kullandığı değerlendirilecek. Ayrıca kripto varlık işlemleri, elektronik para sistemleri, gayrimenkul sektörü ve yüksek değerli emtia ticareti gibi yeni risk alanları da çok daha derinlemesine incelenecek.

Eski MASAK Başkanı Osman Dereli, Türkiye'nin 2011 ve 2021'de gri listeye alındığını hatırlattı. Dördüncü turda eleştirilen suç gelirleriyle yetersiz mücadele ve mevzuat eksikliklerinin, takip sürecinde giderildiğini belirtti. Dereli, MASAK'ın yetkilerinin genişletilmesi, idari para cezalarının artırılması ve mal varlığı dondurma mekanizmalarının ihdas edilmesi gibi reformlarla, Türkiye'nin suç gelirleriyle mücadelede daha üst bir seviyeye çıktığını vurguladı.

Yeni değerlendirme süreci, yalnızca MASAK, BDDK, SPK gibi düzenleyici kurumları değil; bankalar, ödeme kuruluşları, kripto hizmet sağlayıcıları ve değerli maden ticareti yapan şirketleri de kapsıyor. FATF'in Türkiye'den beklediği temel adımlar şunlar:

MASAK'ın eyleme geçirilebilir ve etkili istihbarat üretmesi.

Kolluk kuvvetleri, savcılar ve denetçiler arasında veriye dayalı iş birliği.

Doğru, güncel ve erişilebilir "gerçek sahiplik" bilgisi sunulması.

Emlakçılar, avukatlar ve muhasebeciler gibi meslek gruplarının KA/TF kontrollerini etkin uygulaması.

Finansal kapsayıcılığı (STK'lar, küçük işletmeler vb.) engellemeden, "risk temelli" bir yaklaşımın benimsenmesi.

Varlık müsaderesi gibi somut sonuçların nicel verilerle ölçülmesi.

1989'da G7 tarafından kurulan ve Türkiye'nin 1991'de üye olduğu FATF, ülkelerin 40 Tavsiye Kararı (teknik uyum) ve 11 Etkinlik kriteri (uygulama) üzerinden denetim yapar.

Gri Liste (Artırılmış İzleme): KA/TF mücadelesinde eksikleri olan ancak bu eksikleri gidermek için FATF ile işbirliği yapan ülkeleri kapsar. Doğrudan bir yaptırım olmasa da uluslararası yatırımcı güvenini zedeler, sermaye girişlerini yavaşlatır ve kredi notlarını olumsuz etkileyebilir.

Kara Liste: Yüksek riskli ve işbirliği yapmayan ülkeleri (Myanmar, Kuzey Kore ve İran gibi) tanımlar. FATF, bu ülkelerle iş ilişkisi kurulmaması yönünde uyarılarda bulunur.

Bu değerlendirme süreci, Türkiye için yalnızca bir denetim değil, aynı zamanda finansal sistemin güvenilirliğini uluslararası alanda pekiştirme fırsatı olarak da kritik bir eşik anlamına geliyor.