Çin Pakistan’la yakınlaşınca Hindistan Taliban’a sarıldı

Dünyanın gündemi malum. Haklı olarak Gazze’yi, bitmeyen kriz Ukrayna-Rusya Savaşı’nı, doğal olarak da Donald Trump’ı konuşuyoruz neredeyse her gün. Oysa dünyanın başka yerlerinde etkisi küresel olarak hayli yayılabilecek önemli gelişmeler yaşanıyor. Görmemek, söz etmemek olmaz.

Garip gelişmeler bunlar. Öngörülemeyen ama olduğunda da nedeni açısından şaşırtmayan türden. Kimin aklına Hindistan’ın hala ABD’nin terör listesinde tutmaya devam ettiği Taliban adlı ilkel toplulukla ilişki kuracağı, Afganistan’ı yöneten Taliban’ın Dışişleri Bakanı Amir Han Muttaki’yi, hem de altı gün boyunca Yeni Delhi’de ağırlayacağı? Ekim’de gerçekleşmişti bu ziyaret, anımsarsınız. Tam kimin eli cebinde ya da “kimler kimlerle beraber” durumu ortadaki. Afganistan’daki Taliban rejimini Rusya’dan başka resmi olarak tanıyan yok. Tanımayanlardan biri de Hindistan. Gariplik burada öncelikle.

Hindistan, 1999'da bir Hint uçağının İslamcılarca kaçırmasından da, 2008'de Kabil'deki Hindistan büyükelçiliğine düzenlenen, iki üst düzey diplomat da dahil olmak üzere birçok Hint vatandaşının hayatını kaybettiği saldırıdan da Taliban’ı sorumlu tutmuştu. O nedenle Ekim’de gerçekleşen bu ziyaret pek bir tuhaf. Nedense bizde, Muttaki’nin ziyareti yeterince ele alınmadı.

Halen BM’nin yaptırım listesinde bulunan, bu nedenle Hindistan’a gitmek için “seyahat muafiyeti” almak zorunda kalan Muttaki’nin ziyaretinde Hindistan’ın Kabil’deki Büyükelçiliğini yeniden açma planları da konuşuldu ama asıl “muhabbet” başka.

Önce zamanlamadan söz etmeli. Muttaki’nin ziyareti tam da Afganistan ile Pakistan’ın Durand Hattı sınırında çok sayıda ölümle sonuçlanan çatışmalarına denk geldi. Üç ülke arasındaki “jeopolitik durum”un son derede karmaşık olduğunu da belirtelim bu arada.

Dolayısıyla Delhi’nin, bugüne kadar görülmemiş bir politika değişikliği sayılması gereken Taliban’a “el uzatmasının” nedenleri de merak uyandırıyor. Hayrola, neler oluyor?

Bu yılın başlarında kısa da sürse hayli ciddi olan Pakistan – Hindistan çatışmasını anımsayın. Savaş sırasında Çin’in Pakistan’a verdiği açık desteğini, Hindistan’la çok sıkı ilişkileri olmasına rağmen Rusya’nın savaş karşısındaki sessizliğini, buna ek olarak ABD’nin Pakistan’a “sıcak yaklaşımını” da ekleyin. Bunların hepsi Hindistan'da doğal olarak bir korkuya yol açmış olmalı. Hindu faşisti Narendra Modi’nin politikaları sonucu Güney Asya’da çok az sayıda dostu kalan Hindistan’ın jepolitik önemi ortaya çıkan Afganistan’dan başka yakınlaşacağı ülke kalmamış anlaşılan.

Taliban ilkellerinden biri olan Muttaki’nin Yeni Delhi’de düzenlediği ilk basın toplantısına kadın gazetecileri kabul etmeyişi üzerine ülke içinde yükselen eleştirileri son yıllarda gelenek haline getirdiği “çıkar odaklı” dış politikası uyarınca sineye çeken Hindistan ne yapacağını bilemez halde aslında. Myanmar’daki cuntayla ilişki kurmak istiyor, Rusya’nın Ukrayna’ya açtığı savaşı eleştirmiyor, hem İran hem de İsrail ile aynı anda ilişki geliştirmeye çabalıyor, Suudi Arabistan’la askeri anlaşma imzalıyor. Bunlar olduğuna göre Taliban’la da ilişkiler neden normalleşmesin? Hazır Pakistan’la Afganistan çatışıyorken bir de.

Yani anlaşıldığı üzere Hindistan için önemli olan Pakistan. Bu nedenle Pakistan’la ilişkileri iyi olan Çin’e karşı da dengeler arıyor. Pakistan ile Afganistan arasında kendi lehine bir gedik açması durumunda Delhi Afganistan ile tarihi bağlarını yeniden gözden geçirmek, Orta Asya'ya potansiyel ekonomik/ticari erişim sağlamak, böylece Pakistan'ın batı kanadında potansiyel stratejik faydalar sağlayacak dost bir ülke bulmak istiyor.

Taliban’ın Delhi ile iyi ilişkiler geliştirmesinden amaç da her şeyden önce Pakistan ile de anlaşmazlık içinde olan Hindistan ile işbirliğini güçlendirmek, “Afganistan hükümeti” olarak resmi uluslararası tanınma arayışını sürdürmek. Pakistan’ın etkisinden kurtulmak için de Hindistan’a ihtiyacı var elbette.

Taliban’ın iktidara gelmesinde büyük yardımları olsa da Pakistan ile Taliban ilişkisi, Pakistan’ın Kabil’i kontrol hevesi yüzünden asla iyi olmayacak. Uluslararası “dostları” çoğalan bir Taliban’dan Pakistan’ın hoşlanması da beklenemez tabii ki.

Hindistan, Muttaki'yi ağırlayarak son sınır çatışmalarında ortaya çıkan Afganistan-Pakistan gerilimini daha da arttırmayı hedefliyor. Taliban’la “iyi ilişkileri” olan Çin’le Taliban üzerinden bir “ortaklık” kurma şansı da cabası. Pakistan’la da Taliban’la da arası iyi olan Çin’in, Taliban’la sorunu olan Pakistan yerine Taliban’a “el uzatan” Hindistan’ı tercih edeceğini de söylemeye gerek yok.

Gazze’yi hep konuşalım, kabak tadı verse de Ukrayna krizini unutmayalım ama Güney Asya’da neler oluyor uzak kalmayalım.

Uzağımızda sandığımız ne varsa yakınımızda bitiveriyor çünkü. Havaya atılan taşın nerede, kimin başına düşeceği belli olmaz yani.

Malum, “küreselleşme” çağındayız.

Bela da “küresel” yani.