Ceyhan ikinci Rotterdam olabilir Ekonomi Haberleri

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve bölgeye yayılan savaşın ardından Hürmüz Boğazı’nda tanker geçişlerinin fiilen durması küresel enerji piyasalarını sarsarken alternatif enerji rotaları yeniden tartışılmaya başlandı. Türkiye’deki Ceyhan Terminali'nin uzun süredir Avrupa’nın enerji merkezi olan Rotterdam Limanı benzeri bir enerji üssüne dönüşme potansiyeline dikkat çekiliyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve kısa sürede Orta Doğu geneline yayılan çatışmalar enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açtı. Küresel petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda tanker geçişlerinin fiilen durma noktasına gelmesi, enerji arz güvenliği konusunda uluslararası endişeleri artırdı. Bölgedeki gerilimin tırmanmasıyla birlikte Irak yönetimi, Kürdistan Bölgesel Yönetimi üzerinden yapılan petrol ihracatını askıya aldığını duyurdu. Aynı dönemde Katar da güvenlik gerekçesiyle LNG üretimini geçici olarak durdurduğunu açıkladı.

AKDENİZ’DEN PAZARA

Hürmüz çevresindeki risklerin artması, petrol ve gaz sevkiyatında alternatif rotaların önemini yeniden gündeme taşıdı. Bu noktada Ceyhan terminali dikkat çeken merkezlerden biri olarak değerlendiriliyor. Ceyhan, özellikle Hazar petrolünün dünya piyasalarına ulaştırılmasında kritik bir rol oynuyor. Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı üzerinden taşınan petrol doğrudan Akdeniz’e ulaştırılarak tankerlerle uluslararası pazarlara sevk ediliyor. Yaklaşık bin 768 kilometre uzunluğundaki boru hattının günlük taşıma kapasitesi 1 milyon varil seviyesinde bulunuyor.

ROTTERDAM MODELİNDE NELER VAR?

Enerji piyasalarında sıkça örnek gösterilen model ise Avrupa’nın en büyük enerji limanı olan Rotterdam Limanı. Hollanda’daki liman yalnızca petrolün taşındığı bir merkez değil; rafineriler, petrokimya tesisleri ve dev depolama alanlarıyla Avrupa’nın en büyük enerji ticaret merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor. Rotterdam’da yaklaşık 30 milyon metreküpü aşan depolama kapasitesi, çok sayıda rafineri ve geniş lojistik altyapı bulunuyor. Liman yılda 400 milyon tonun üzerinde yük elleçleyerek Avrupa enerji piyasalarının merkezinde yer alıyor. Ceyhan’ın Rotterdam Limanı benzeri bir enerji merkezine dönüşebilmesi için en büyük eksiklik olarak rafineri kapasitesi, geniş ölçekli depolama altyapısı ve uluslararası enerji ticaret piyasalarının bulunmaması gösteriliyor.

ALTYAPI GELİŞTİRİLİRSE HUB HALİNE GELİR

Uzmanlara göre Ceyhan şu anda büyük ölçüde boru hatlarıyla gelen petrolün tankerlerle ihraç edildiği bir terminal işlevi görüyor. Oysa Rotterdam modelinde ham petrol yalnızca sevk edilmiyor; rafinerilerde işleniyor, dev depolama tanklarında tutuluyor ve uluslararası enerji şirketlerinin aktif olarak işlem yaptığı bir ticaret ekosistemine dahil oluyor. Bu nedenle Ceyhan’ın küresel ölçekte bir enerji hub’ına dönüşebilmesi için rafineri yatırımlarının artırılması, depolama kapasitesinin genişletilmesi ve altyapının geliştirilmesi gerektiği vurgulanıyor

Maliyet ve kesintiler engel olmuştu

Ceyhan’da enerji ticareti ve büyük rafineri merkezi kurma planları daha çok geçmiş dönem projeksiyonları olarak gündeme gelmiş, ancak çeşitli ekonomik ve jeopolitik nedenlerle tam anlamıyla hayata geçirilememişti. Özellikle Ceyhan’da planlanan büyük rafineri yatırımları, o dönem yatırımların Aliağa bölgesindeki STAR Rafinerisi gibi projelere kaymasıyla hız kaybetmişti. Bunun yanında Irak petrol ihracatındaki siyasi ve güvenlik kaynaklı kesintiler, boru hattı akışının istikrarsızlaşmasına yol açarak Ceyhan’ın küresel ölçekte bir enerji merkezine dönüşmesine yönelik planların gecikmesine neden olmuştu.