Cevdet Yılmaz: Sıfır Atık, küresel markaya dönüşmüş bir hareket

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, COP31 Antalya'da TRT Haber'in sorularını yanıtladı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz'ın açıklamalarından öne çıkan başlıklar:

COP31 dünyanın en büyük organizasyonlarından gerçekten. Birleşmiş Milletler taraflar konferansı, COP31 olarak kısaltılmış hali. Bu bütün dünyanın gündemi malum. İklim değişikliği, bunun getirdiği sonuçlar bütün dünyaca tartışılıyor. Çeşitli müzakereler, anlaşmalar, kararlar alındı geçmişte. Şimdi bunun 31'incisini Türkiye'de yapıyoruz.

"Türkiye tüm dünyayı anlayabilecek bir konumda"

Brezilya'ya gittiğimizde de hep şunu savunduk biz: Türkiye tüm dünyayı anlayabilecek bir konumda. Batıyı da doğuyu da kuzeyi de güneyi de anlayabilecek bir coğrafyamız, tarihimiz, kültürümüz var. Gelişmiş ülkelerin perspektifini de gelişmekte olan ülkelerin perspektifini de bilen bir ülkeyiz. Dolayısıyla daha adil bir şekilde bu süreçlere yaklaşabilecek bir ülke Türkiye ve bu tartışmaların yapılabileceği en doğru adreslerden biri Türkiye.

Brezilya'daki müzakerelerde de Avustralya da talipti biliyorsunuz. Orada güzel bir anlaşma da yapıldı. Avustralya da Pasifik'te bazı etkinlikler üstlenmiş oldu ama ana başkanlık Türkiye oldu. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanımız Sayın Murat Kurum dün başkanlığı devraldı ve böylece resmi olarak da başkanlık Türkiye'ye geçmiş oldu.

"Türkiye'nin dünyadaki imajını da yükseltecek bir toplantı olacak"

Çok güzel bir hazırlık var burada. Ben de az önce gezdim. Emeği geçen herkese yürekten teşekkür ediyorum. Organizasyon yapma kapasitesi bir ülkenin gelişmişlik düzeyini gösterir. Yani iyi organize olabilen toplumlar aslında gelişmiş toplumlardır. Türkiye de bunu her fırsatta gösteriyor. İnanıyorum ki bu, çok güzel bir şekilde Türkiye'nin dünyadaki imajını da yükseltecek bir toplantı olacak. 3 bin 500 medya mensubu takip ediyor bu toplantıları. 2 bini yaklaşık yabancı medya mensupları. Dolayısıyla tüm dünyanın gözü kulağı Türkiye'de olacak inşallah.

"Şimdi biz diyoruz ki uygulama zamanı"

Birçok karar alındı, birçok tartışma yapıldı. Şimdi biz diyoruz ki uygulama zamanı. Diyalog, uzlaşı, eylem... Bu üç kavramla, bu mottosu diyelim bu COP'un. Burada da en fazla altını çizmemiz gereken eylem boyutu. Yani somut adımların atılması, somut ilerlemelerin sağlanması.

Bu noktada bu COP'ta bence en önemli unsurlardan biri 'Bridge' dedikleri, köprü dediğimiz yapılanma. Türkiye bunun öncülüğünü yapıyor. Nedir bunun esas içeriği? Finansı olanlarla projesi olanları buluşturma. Bu bence uygulama açısından en önemli unsurlardan bir tanesi. Bu köprülerle diyelim, köprüler kurarak finansı olan kurumlar - uluslararası finans kurumları başta olmak üzere - kurumlarla, projesi olan ülkeleri, kesimleri bir araya getirip bu çalışmaları hızlandırma, daha hızlı bir şekilde bu projelerin hayata geçmesini sağlama.

"Diplomasiyi kullanmayı bilen bir dünyada savaşlar da olmaz"

Aslında konuşmasını bilen, diplomasiyi kullanmayı bilen bir dünyada savaşlar da olmaz, iklim krizleri de olmaz. Bir şekilde bir araya gelip uzlaşabilen ülkelerin olduğu bir ortamda sorunlara çözüm üretilir. Ama bunu yapamadığınız zaman; diyalog yoksa, müzakere yoksa, diplomasi yoksa bunun alternatifi ne? Çatışma, savaş... Savaşların da çok ciddi çevresel maliyetleri var. Bakın bunu yaşayarak görüyoruz Körfez'de, kuzeyimizde... Bütün bu savaşlar büyük insani yıkımlara yol açtıkları gibi, büyük çevresel felaketlere de yol açıyorlar. İşte oradaki atılan bombalardan yanan enerji tesislerine varıncaya kadar dünyamızın büyük bir çevresel maliyetle de karşı karşıya kaldığını görüyoruz.

"Türkiye burada büyük katkılarda bulundu"

Biliyorsunuz Karadeniz'de de sıkıntılar var ve oradaki gıdanın geçmemesinden dolayı dünyada gıda fiyatları artıyor. Özellikle de Sahra altı Afrika'da açlık tehlikesinden bile bahsedilecek noktalara gelindi. Şimdi de benzer tartışmalar yapılıyor. Geçmişte Cumhurbaşkanımızın liderliğinde Türkiye burada büyük katkılarda bulundu. Özellikle şu Tahıl Koridoru Anlaşması'yla dünyadaki gıda krizinin önüne geçmiş oldu. Bugün de yine Türkiye aynı pozisyonunu devam ettiriyor.

Bir taraftan diplomaside bir barış diplomasisi yapıyor. 'Konuşarak meseleleri çözelim' diyor. Öne her zaman diplomasiyi koyuyor, uzlaşmayı öneriyor. Diğer taraftan da iklim konularında da aynı tavrı sergiliyor. Bugün işte burada COP'un yapılması bunun en güzel göstergesi. Türkiye aslında dünyanın geleceğinin konuşulduğu bir yer; hem siyasi anlamda hem ekonomik anlamda hem de çevresel anlamda. NATO'yla dünyanın güvenliğini aslında Türkiye'de konuşmuş olduk. Türk Devletleri Teşkilatı aynı şekilde bölgesel iş birlikleri anlamında çok önemli bir zirveydi. Şimdi de COP Zirvesi... Bu sene zirveler yılı oldu Türkiye'de, öyle diyebiliriz.

"Gerçekten bu işi çok iyi yapıyor Türkiye"

Türkiye'de, ülkemizin arabuluculuğuyla bir araya getirdiği ülkelerle tüm insanlık için faydalı sonuçların çıkması hepimiz için tabii ki iftihar edeceğimiz bir durum. Türkiye bu noktalara geldi ve bugün bakın az önce gezerken de görüyorum, gerçekten bu işi çok iyi yapıyor Türkiye. Çok güzel bir altyapıyla gerçekleştiriyor. Antalya Diplomasi Forumu da Antalya'da oluyor her sene ama bu çok daha kapsamlı bir zirve.

"Bu COP'ta adil geçiş konusunda da bir sonuca ulaşılmasını ümit ediyoruz"

Burada eminim sadece bu genel oturumlar değil, binlerce ikili görüşme yapılacak. Ülkeler bir araya gelecek. Kamuyla özel sektör, sivil toplum bir araya gelip konuşacak. Dolayısıyla bütün kesimlerin bir araya geldiği, tartıştığı, konuştuğu çok önemli bir faaliyet. Burada tabii bizim beklediğimiz sonuçlar var. Özellikle elektrifikasyon dediğimiz giderek bu elektrik kullanımının artması, otomobiller başta olmak üzere artık dünyada doğrudan fosil yakıtlar yerine elektrik kanalıyla enerji ihtiyacının giderilmesi... Bu noktada bu COP'tan önemli bir beklentimiz var.

Yine adil geçiş dediğimiz süreç uzun yıllardır tartışılıyor. Bu COP'ta adil geçiş konusunda da bir sonuca ulaşılmasını ümit ediyoruz. Nedir adil geçiş dediğimiz? Fosil yakıtlara dayalı bir ekonomik yapıdan, daha temiz diyelim, yenilenebilir enerjiye dayalı bir ekonomiye geçiş. Bu tabii kolay değil. Bu, bazı sektörlerde kayıp demek, istihdamda kayıp demek, bazı ülkelerin ekonomilerinin ciddi anlamda etkilenmesi anlamına geliyor. İşte bu süreçlerin adil bir şekilde, sağlıklı bir şekilde, iyi tanımlanmış geçiş süreçleriyle başarılması; iş gücünün niteliklerinin geliştirilmesinden sanayinin dönüşümüne varıncaya kadar bu sürecin sağlıklı bir şekilde, adil bir şekilde sürdürülmesi...

Biz hep yine şunun altını çiziyoruz, onu da vurgulayıp bitireyim: Herkes sorumlu burada ama sorumluluklar farklı. Geçmişte dünyayı çok kirleten ülkeler oldu. Bugün gelişmiş dediğimiz ekonomiler, ülkeler geçmişte dünyanın kaynaklarını kullandılar ve bugünkü noktaya geldiler. Şimdi yeni kuralları tamam, herkes için kuralları koyalım ama sorumluluklar biraz farklılaştırılmalı. Özellikle gelişmiş dünyanın daha fazla finans ve teknoloji transferiyle bu geçişi kolaylaştırması lazım. Bu da gelişmiş dünyanın sorumluluğu diye altını çizmek isterim.

"Yarına söz vermemiz lazım"

Yapay zekâ tabii yatay bir teknoloji. Bütün alanları kesen bir teknoloji. Çok eksi tarafları da var elbette, yani ürkütücü diyelim tarafları da var ama iyi, doğru kullanılırsa da muazzam bir imkân. Kaynakları verimli kullanma anlamında, etkili kullanma anlamında, daha az enerjiyle işlerimizi halletme anlamında çok çok önemli bir yeri var. Dolayısıyla yapay zekâ, yeni teknolojiler gerçekten önemli ama daha önemlisi bence kültürel bir dönüşüm.

Yani bu dünyada sadece bugünkü nesil içinde bir adalet değil, bugünkü nesille gelecek nesiller arasında bir adaleti sağlama. Çevrenin asıl bence can damarı bu. Bütün kaynakları tüketip gelecek nesillere daha kötü bir dünya mı miras bırakacağız, yoksa kendi payımızı adil bir şekilde alıp bu kaynakları gelecek nesillere de devredecek miyiz? Asıl soru bu bence.

Yarına söz vermemiz lazım. Çocuklarımıza, torunlarımıza karşı görevimiz var, sorumluluğumuz var. Sadece bugünkü nesli düşünerek bir kalkınma stratejisi kuramayız. Dolayısıyla çevre politikalarıyla kalkınma politikalarının entegre bir şekilde ele alınması gerekiyor. 'Yeşil ve dijital dönüşüm' diyoruz biz buna. Bizim de kalkınma planlarımızın omurgasını bu oluşturuyor aslında. Son 12. Planımıza bakarsanız bunu görürsünüz. Artık önümüzdeki dönem dijital ve yeşil dönüşümle, enerji başta olmak üzere birçok alanda; sanayide, yerleşim yerlerinde, ulaşım sistemlerinde her alanda dijitalleşmeyi ve yeşil dönüşümü tartıştığımız bir dönem olacak, gerçekleştirdiğimiz bir dönem olacak. Bunun sonucunda da aslında makro istikrarımıza da katkıda bulunmuş olacağız.

"Enerjiyi ne kadar verimli kullanırsak, bağımsızlığımızı artırmış olacağız"

Şimdi ben bu noktanın altını özellikle çizmek istiyorum. Bazen yanlış anlaşılıyor, sanki çevreye önem verirseniz kalkınmayı sekteye uğratabilirsiniz gibi düşünenler olabiliyor. Tam aksine, biz enerji ithal eden bir ülkeyiz. Dolayısıyla enerjiyi ne kadar verimli kullanırsak, daha etkili kullanırsak bağımsızlığımızı arttırmış olacağız aslında. Yenilenebilir enerjiye, yeşil enerjiyi ne kadar geliştirirsek Türkiye'nin cari açığını düşürmüş olacağız. Dolayısıyla bu yeşil dönüşüm bizim için aynı zamanda cari açığın düşmesi ve makro istikrarımızın daha da güçlenmesi demek. Özellikle Türkiye açısından bu, çok çok doğru bir kalkınma stratejisi aynı zamanda. Yani hem çevreyi koruyorsunuz verimli kullanmakla enerjiyi, yenilenebilir enerjiyle, hem de cari açığınızı azaltıp dışa bağımlılığınızı azaltıp çok daha istikrarlı bir ekonomik yapı inşa ediyorsunuz. Ekolojik politikalarımızla ekonomik politikalarımız örtüşüyor. Bu da bizim için büyük bir şans.

Şimdi burada limitler oluşuyor biliyorsunuz. O limitlerin içinde de aşağıda bir rekabetçi ortam geliştirip daha iyi yapanları teşvik edici mekanizmalar kuruluyor bir anlamda ve burada bir alışverişe de müsaade ediliyor. Bizim de iklim kanunumuz çıktı bir süre önce, Meclisimiz iklim kanununu ilk defa Türkiye yasalaştırmış oldu. Orada da Avrupa'da biliyorsunuz sınırda karbon düzenlemesi var. Artık belli şartları sağlayamadığınız zaman başka ülkelere ihracat yaparken vergiler ödemek zorunda kalıyorsunuz.

Biz burada neyi öngörüyoruz Türkiye olarak? Bu kaynakları biz alalım, başka ülkeler almasın; Avrupa Birliği gibi başka yapılar. Biz bunları bir fonda toplayalım ve sanayimizin yeşil dönüşümüne bu fonlar geri gitsin. Dolayısıyla bir taraftan başka ülkelere vergilerimiz gitmemiş olsun, rekabet gücümüzü korumuş olalım; bir taraftan da sanayinin yeşil dönüşümüne finans oluşturalım.

Uluslararası anlamda da finans kuruluşları projelerin, özellikle çevresel boyutu olan projelere çok daha avantajlı şartlarda krediler sunuyorlar. 'Yeşil finans' diyoruz bir anlamda bunlara; daha uzun vadeli, daha nitelikli, daha düşük faizli finans imkânları. Bu konularda da proje üretme kapasitesini geliştirdikçe ülkeler—buna absorbe etme kapasitesi de diyebilirsiniz—daha fazla finanstan faydalanma imkânı var. Biz de bu konuda özel sektörle birlikte gayret ediyoruz.

"TOBB'un bu anlamda çok güzel bir etkinliği olacak iş dünyasıyla, ona da ben katılacağım inşallah. Tek başına kamunun altından kalkacağı bir yük değil çevre meseleleri. Özel sektörün, yerel yönetimlerin, sivil toplumun, akademinin, medyanın, bütün ilgili tarafların katkısı gerekiyor. Özellikle özel sektör çok çok kıymetli. Özel sektörün projelerine de bizim daha elverişli finansman imkânları oluşturmamız önemli. Bir taraftan da tüketiciler olarak çevresel açıdan doğru davranan firmaları ödüllendirici davranmamız, onları tercih etmemiz de yine bu işin bir parçası.

"Sıfır Atıkla birlikte aslında meselenin özüne inmiş oluyoruz"

Değerli hanımefendi Emine Erdoğan'ın öncülüğünde Türkiye'mizde dediğiniz gibi başlamış, belli kurumlarda başlamış ve bugün artık küresel bir markaya dönüşmüş bir hareketten bahsediyoruz. Ben gönülden öncelikle tebrik ediyorum bütün emeği geçenleri.

Sıfır atıkla birlikte aslında meselenin özüne inmiş oluyoruz. Az önce sizin de sorduğunuz tüketiciler esasında. Kurumlar, insanlar, hanehalkları kaynağında en aza indirdiğiniz zaman atığı; olabildiğince çok girdileri kullandığınızda ve atığı olabildiğince düşük seviyeye düşürdüğünüzde meseleyi kaynağında çözmüş oluyorsunuz zaten. Geriye kalan zincirin diğer halkalarını da rahatlatmış oluyorsunuz.

Bu çok güzel bir çaba. Bütün dünya için çok hayırlı bir çaba. Böyle bir markanın diyelim Türkiye'den doğmuş olması hepimiz için iftihar vesilesi. Bu toplantılarda da bir resmi tartışmaların olduğu bölge var biliyorsunuz, Mavi Bölge; bir de Yeşil Alan var. Orada da bu tartışmaların uygulama boyutu çeşitli örnekleriyle sergileniyor. İşte orada en önemli sergilenen hadiselerden biri sıfır atık meselesi. Mutlaka gelen ziyaretçilerimiz oradaki uygulamaları görsünler.

Bu iş biraz da iyi uygulamaları görüp yaygınlaştırma meselesi. Çeşitli kurumların yaptığı çok güzel çalışmalar, çok başarılı örnek uygulamalar var. Bunların görülmesi ve yaygınlaşması çok kıymetli. Sıfır Atık hareketi de buna vesile olan bir hareket olarak, dediğim gibi ülkemizden çıkmış, küresel bir markaya dönüşmüş durumda. Bununla da yine buradaki örnekleriyle birlikte dünyaya daha etkili bir şekilde bir ses vereceğimize inanıyorum.

"Hem güçlü olmalıyız hem haklı olmalıyız"

Az önce de bahsettik, aslında bunlar birbiriyle bağlantılı. Daha adaletli bir dünyayla daha temiz bir dünya bağlantılı kavramlar. Daha adil bir dünya oluşturduğunuz zaman çevreye de ister istemez daha güçlü bir şekilde sahip çıkan bir dünya oluşturmuş olursunuz.

Dolayısıyla Gazze'de yaşananlar aslında bize şunu gösterdi: Uluslararası kurumların, hukukun zayıfladığı bir dünya... Güçlünün 'Ben haklıyım' dediği bir dünya... Böyle bir dünyanın ne siyasi olarak ne de çevresel olarak kimseye bir faydası yok. Biz Türkiye olarak diyoruz ki; hem güçlü olmalıyız, hem haklı olmalıyız. İkisini aynı anda başarmak zorundayız.

Uluslararası hukuku, kuralları savunmak durumundayız. Temel insan haklarını savunmak durumundayız. Gözlerimizin önünde bir soykırıma insanlık olarak seyirci kalmamak durumundayız. Bugün Gazze'de yaşanan bu hadise sadece Gazze'nin acısı değil, tüm insanlığın acısı. Çünkü insanlık katlediliyor aslında. Sadece insanlar katledilmiyor, insanlık katlediliyor. Temel değerlerin içi boşaltılmış oluyor."

İşte bunları destekleyen Türkiye... Cumhurbaşkanımız en gür sesle bunu her platformda dile getiriyor; Birleşmiş Milletler başta olmak üzere. Birileri rahatsız olsa da Sayın Cumhurbaşkanımızın bu çizgisini Türkiye Cumhuriyeti olarak her ortamda devam ettiriyoruz. COP'ta da böyle bir ismin konulması çok çok anlamlı diye düşünüyorum.

Az önce bahsettim; 2.000 civarında yabancı basın var burada, 1.500 civarında da ulusal basınımız var. Böylece hem Türkiye'de hem dünyada bu çevre konularının yanı sıra Türkiye'nin değerleri de bakış açısı da gündem olmuş oluyor. Ülkemizin tanıtımı açısından da çok çok değerli bir toplantı olduğunu ifade edebilirim.