Cemevleri ekonomik ve siyasi rant kapısı mı?

"Ulu oğlu tamah (açgözlülük) iyi iş yapmaz;

Tüm dünya mülkü onun olsa da yetmez."

“Ben dervişim diyenler haramı yiyenler

Haramın yenmediği ele geçinceymiş”

Yunus Emre

Eski Milletvekili Sayın Aytun Çıray, Alevi toplumunun bir yarasına parmak basarak, toplumda yıllardır tartışılan bir sorunu gündeme taşıdı. Çıray, yaptığı bu paylaşımıyla Alevi kamuoyunda yıllardır tartışılan lakin bir türlü gündeme alınmayan bir sorunu görünür kılarak, yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi.

Bu paylaşım üzerine inanç ve siyaset arasındaki ikilemde Cemevleri’nin konumu ve işlevi yeniden tartışılır hale geldi.

Cemevleri bazı siyasi partilerin arka bahçesine mi dönüştürülüyor?

Alevi kadrolar Cemevleri üzerindeki egemenliklerini kendi bireysel çıkarları için mi kullanıyor?

Son dönemde Cemevleri’nin hem ekonomik hem de siyasi rant kapısı haline getirildiği iddialarının toplumun inanç merkezlerinden uzaklaşmasına neden olduğu görüşü yaygınlaşmaktadır.

Aytun Çıray, Alevi kamuoyunun dikkatine net bir soru sormuştur:

"DEM Parti İstanbul Milletvekili Celal Fırat politik kimliğine rağmen Küçükçekmece Garip Dede Dergahı başkanlığından neden istifa etmiyor?"

Sayın Çıray’ın, bir Milletvekili'nin politik kimliğine rağmen Cemevi başkanlığından neden istifa etmediği yönündeki sorusu, Alevi kamuoyunda uyuyan aslanı uyandırdı.

Bu durum Alevi toplumunun büyük tepkisine yol açıyor.

Tartışmanın odağındaki temel soru, bu ve benzeri pozisyonların sürdürülmesinin ardındaki nedendi. Güncel gelişmeler ve Alevi kanaat önderlerinin (Dedeler, Cemevi temsilcileri, akademisyenler, yazarlar) yorumları, bu meselenin sadece kişisel bir durum olmaktan öte, Alevi inancının siyasallaşması ve mevcut iktidarın Aleviliğe yaklaşımıyla ilgili köklü sorunlara işaret ettiğini gösteriyor.

Bu sorgulama, basit bir kişisel durumun ötesine geçerek, inanç önderlerinin siyasetle ilişkisini ve Cemevleri gibi kutsal mekanların yönetimlerinin işlevinin siyasi parti temsilcileriyle ne ölçüde örtüşebileceğini tartışmaya açıyor.

***

Alevi kamuoyunda genel kanı, siyasete atılan kişilerin Cemevi başkanlığı görevinden istifa etmeyişinin nedeni şöyle dillendiriliyor:

"Cemevleri birilerinin siyasi karargahı, ekonomik ve siyasi rant kapısı oldu da ondan!"

Bu sert çıkış, Alevi toplumunun en önemli inanç merkezlerinin siyasi çıkarlara alet edildiği yönündeki yaygın endişeyi yansıtıyor. İddialara göre, bazı Cemevleri, inancın hizmet yeri olmaktan çıkıp, siyasete geçişte bir basamak veya kaynak alanı olarak kullanılmaya başlandı.

Siyasi kimliğe rağmen başkanlık görevinin sürdürülmesi, bu iddiaları destekler nitelikte bir duruş olarak görülüyor. Özellikle inanç ve siyaset arasındaki etik sınırların bulanıklaştığı bir dönemde, bu pozisyonun korunması, hizmet ruhu yerine kişisel ve parti odaklı çıkar arayışının bir göstergesi olarak yorumlanıyor.

Nitekim Garip Dede Cemevi’nin DEM Parti’nin bir karargahı gibi kullanıldığı toplum hafızasında yer edindi.

***

Eleştirilerin hedefindeki isim olan Celal Fırat adlı milletvekili, suçlamalara yazılı bir açıklama ile yanıt verdi. "Kendi hakikatimize uyumluyuz" başlıklı savunmasında, "Yıllardır Alevi toplumunun inançsal, kültürel ve toplumsal taleplerini dile getirenlerin milletvekili olması, onların inanç yolundaki hizmetini bırakması gerektiği anlamına gelmez" dedi.

Fırat’ın bu savunmasından anlayacağımız: ‘Siyasal Alevilik’in kaldırım taşlarını döşüyoruz’ diyor! Yani yıllardır ‘Siyasal İslam’dan en çok zarar görenlerin Alevi toplumu olduğu gerçeği görmezden gelinerek, onlarla benzeşmeye çalışıldığı su yüzüne çıkmıştır.

Ancak bu söylem, birçok kesim tarafından demagojik bir savunma olarak görülmekte ve arkasında başka hesapların olduğu gerçeğini gözler önüne serdiği akıllara gelmektedir.

***

Bu durumun bir ilk olmadığı, daha önce de benzer kişilerin Alevi örgütlerindeki pozisyonlarını siyasete geçişte araç olarak kullandığını hatırlatalım:

Örneğin, Alevi Kültür Dernekleri (AKD) eski genel başkanı Doğan Demir’in başkanlıktan istifa etmeden, Gelecek Partisi’nde siyasete atılırken dernek genel merkezinin adresini partinin kurucular listesine yazdırması, inanç kurumunun adeta bir siyasi parti karargahına dönüştürülmesi eleştirisine yol açmıştı.

Avrupa ve ulusal düzeydeki önemli Alevi örgütlerinin eski genel başkanlarının da aynı yol ve yöntemlerle siyasete katılması, bu algıyı pekiştirmektedir.

Bu tür örnekler, Alevi demokratik kitle örgütlerinin ve Cemevleri’nin, siyasete girmek isteyenler için hazır bir taban ve meşruiyet kapısı olarak kullanıldığı algısını güçlendiriyor. Siyasetin toplumsal tabandan yükselmesi elbette bir gerekliliktir. Ancak inanç önderlerinin veya Cemevi başkanlarının görevdeyken aktif siyasete atılması, Cemevleri’nin Alevi inancının kutsal mekanı olması, tarafsızlığı ve Alevi toplumunun inanç birliği özelliklerini zedeleme riskini taşıyor.

***

Tartışma, özünde bir etik ikilem üzerine kuruludur:

Bir inanç merkezinin başkanı, aynı zamanda aktif bir siyasetçi olabilir mi?

Eleştirilerin temel dayanağı, bu görevlerin sürdürülmesinin, siyasetin ekonomik ve güç temelli doğasından beslenerek inanç merkezlerini yozlaştıracağı öngörüsüdür. Savunmayı yapanlar ise Alevilerin hak ve adalet arayışının doğası gereği inanç önderlerinin siyasetten tamamen ayrı kalamayacağını, ancak bu dengeyi inanç ahlakı ile koruyabileceğini iddia etmektedir.

Başlatılan bu tartışma, Alevi toplumundaki "yol" ile "siyaset" arasındaki ince çizgiyi yeniden gündeme getirmiştir. Cemevlerinin siyasi ve kişisel rant devşirme yeri olmasına karşı çıkanlar ile Alevi kimliğinin ve hak arayışının siyasetten ayrı tutulamayacağını savunanlar arasındaki bu gerilim, somut bir örnek üzerinden sürmeye devam edecektir.

Cemevlerinin birer rant kapısı mı, yoksa inancın hizmet kapısı mı olduğu sorusu, Alevi toplumunun geleceği ve inanç-siyaset ilişkisi açısından hayati bir önem taşımaktadır. Bu tartışma, Alevi inanç merkezlerinin özerkliğini ve kutsallığını koruma mücadelesinin bir parçası olarak uzun süre gündemde kalacağa benzemektedir.