C 130 Hercules uçaklarının sicili Son dakika haberleri

C-130 Hercules tipi askeri kargo uçaklarının Türkiye’ye ilişkin bilinen iki önemli kazası:

- 19 Ekim 1968 C130E uçağı düştü (7 şehit)

- 11 Kasım 2025 C-130EM uçağı düştü (20 şehit)

Son uçak düşme olayında görüntülerden anlaşıldığı kadarıyla uçağın kuyruğu kopuyor. Kaza kırım ekibi uçağın kara kutusunu da buldu ve kapsamlı teknik incelemeler yapılıyor. Uçağın düşmesine bir dış müdahale sebep olduysa bu da ortaya çıkacaktır. Bugüne kadar dünya genelinde C-130 uçaklarında kuyruk kopması nedeniyle meydana gelen kazalar şöyle biliniyor:

1- C-130H uçağı – 2017 - ABD Deniz Piyadeleri (Missisipi kazası): Uçak havada parçalandı. İncelemelerde gövdenin arka kısmında yapısal bir arıza ve basınç farkı nedeniyle ayrılma olduğu belirlendi. Kuyruk kısmının ayrılması sonucunda uçak düştü. 16 kişi hayatını kaybetti.

2- C-130A uçağı - 1988 - Endonezya Hava Kuvvetleri: Uçuş sırasında arka gövde bağlantı noktalarında metal yorgunluğu kaynaklı bir kopma meydana geldi. Kuyruk kısmı ayrıldı ve uçak kontrolsüz bir şekilde yere çakıldı.

3- C-130B uçağı - 1972 - ABD Hava Kuvvetleri (Alaska): Şiddetli türbülans koşullarında uçuş sırasında dikey stabilizatörün bir bölümü koptu. Pilotlar kontrolü kaybetti; uçak düştü. Bu tür kazalarda genellikle kuyruk bağlantı noktalarındaki perçinli bağlantılar, arka basınç bölmesi ve yükleme rampasının çevresinde yapısal halkalar kritik rol oynar. Uçaklar yaşlandıkça bu bölgelerde metal yorgunluğu artar. Denetimler eksik veya geç yapılırsa kuyruk kopması riski doğar.

ABD yapımı Lockheed C‑130 Hercules ve türevlerinin dünya genelinde meydana gelmiş önemli kazalarından bazılarından detaylar şöyle:

- C‑130 uçağı 12 Mayıs 1968’de Güney Vietnam, Kham Duc havaalanı yakınlarında düştü. Uçak kalkış ya da manevra sırasında yoğun anti-hava ateşi altında kaldı. Ağır makineli tüfek/anti-uçak ateşi nedeniyle kontrolünü kaybederek yakın bir araziye düştü. Uçakta bulunan 155 kişi hayatını kaybetti. Bu kazada sebep teknik bir arıza değil, düşman ateşi; yani “normal” kaza değil, muharebe koşullarında bir kayıp.

- 26 Eylül 1992’de Lagos Nijerya’da, C-130 kalkış sonrası Ejigbo kanalına düştü. Kalkışta yüksek ağırlık ve dört motordan üçünün arızalanması nedeniyle kazanın gerçekleştiği raporlandı. 159 kişi hayatını kaybetti. Yüksek ağırlığın üzerine motor arızası nedeniyle kaza gerçekleşti.

- 5 Ekim 1991’de Jakarta Halim Perdana Kusuma Havalimanı’ndan kalkan bir C-130 uçağının kalkışı sırasında motorunda yangın çıktı. Yangın kanat mekanizmasına zarar verince kontrol kaybedildi. Uçakta 134 kişiden 133’ü öldü. Uçağın üzerine düştüğü iki kişi de hayatını kaybetti. Askeri personel taşıma uçuşlarında kalkış sonrası oluşabilecek teknik arızalar (motor yangını gibi) kritik faktördür. Uçağın yaşı ve bakım durumu da muhtemel etkiler arasında kayda geçti.

- 4 Temmuz 2021’de Jolo Havalimanı - Sulu Adaları, Filipinler’e iniş yaklaşımı sırasında pilotun manevra hatası nedeniyle tekrar kalkış/yeniden yaklaşma denemesi sonrası kontrol yitirildi ve uçak düştü. 104 kişinin bulunduğu uçaktaki personelin 50’si öldü, 46’sı yaralandı. Yerde de 3 kişi öldü. Uçuşun kritik fazlarında (iniş, yaklaşma) pilotaj hataları veya çevresel/sistemsel faktörler devreye girebiliyor. Askeri nakliye uçuşları standart sivil uçuşlardan farklı riskler taşıyabiliyor.

- 30 Haziran 2015’te Soewondo Hava Üssü, Kuzey Sumatra, Endonezya’da C-130 kalkıştan kısa süre sonra yerleşim alanına çarptı. Kaza için motor ya da sistem arızası ihtimali üzerinde duruluyor. Uçaktaki 100’ün üzerindeki yolcunun tamamı hayatını kaybetti. Askeri nakliye uçuşlarında hem yolcu sayısı fazla, hem uçuş ağırlıkları yüksek, hem de kalkış sonrası oluşabilecek teknik arızaların etkisi büyük. Bu kaza, bu risklerin birleştiğini gösteriyor.

Son olayda kaza kırım heyetinin incelemeleri sonrasında netleşecek olan dış müdahale, saldırı ya da sabotaj ihtimalini de göz ardı etmeden C-130 kazalarının gerçekleşme nedenlerine ilişkin istatistikler, kazalara yol açan faktörler şöyle:

- Uçuşun kritik fazları (kalkış-iniş/yeniden yaklaşma) kazalarda sıkça yer alıyor.

- Bugüne kadar dünya genelinde 327 kaza bildirildi.

- Bu kazalarda bildirilen 3 bin 466 ölüm meydana geldi.

- Kritik uçuş fazlarında (kalkış-iniş/yeniden yaklaşma) gerçekleşen kazalar (örneğin 1991 Endonezya, 2021 Filipinler)

• Motor arızaları, yangınlar (1991 Endonezya)

• Yüksek uçuş ağırlığı, çoklu motor arızası (1992 Nijerya)

• Kuş çarpması / dış etkenler (1996 Belçika/Hollanda)

• Muharebe koşulları – düşman ateşi (1968 Vietnam)

• Bazı kazalarda bakım, uçak yaşı, operasyon şartları gibi alt nedenler de etkili oldu.