Bu çiçeğin nektarı zift gibi kara akıyor

Japonya'nın güney ormanlarında yetişen Jasminanthes mucronata bitkisi, beyaz taçyaprakları ve çiçeğinin derinliklerinde biriken simsiyah nektarıyla bilim insanlarının dikkatini çekti.

Tokyo Üniversitesi'nden araştırmacı Soma Chiyoda liderliğindeki ekip, altı farklı ormanlık bölgesinde yürüttüğü gözlemler sonucunda bu bitkiyi ağırlıklı olarak şahinsineklerin, yani iri gece kelebekleri olarak bilinen bir türün tozlaştırdığını ortaya koydu. Bilimsel kayıtlarda renkli nektara sahip bir çiçeğin gece böcekleri tarafından tozlaştırıldığına dair ilk net kanıt bu çalışmadan geldi.

Çiçekler güneş battıktan sonra açılıyor ve siyah nektarını ortaya döküyor. Tozlaşma işleminin gece nasıl gerçekleştiğini anlamak için yola çıkan araştırmacılar başlangıçta çiçekten beslenen şahinsinekleri elle yakalamaya çalıştı, ancak böcekler karanlıkta kolayca sıyrılıp kaçtı.

Işık tuzağı kurulduktan sonra yakalanan ilk şahinsinekler yakalanınca, güvelerin nasıl beslendiği ve çiçeğin üremesine nasıl yardımcı oldukları ortaya çıktı. Uzun emme borusunun, yani hortumun ucunda polinaria adı verilen sıkıştırılmış polen paketleri bulunuyordu.

Ardından gelen örneklerle birlikte beş farklı türden 16 şahinsinekte aynı kanıta ulaşıldı. Bazı böceklerin polenlerinin bir kısmını bırakmış olması, daha önceki çiçeklere tozlaştırma yaptıklarına işaret ediyordu.

Araştırmanın en dikkat çekici sorularından biri, siyah nektarın gece ortaya çıkan böcekler tarafından nasıl fark edilebildiği. Laboratuvar çalışmaları, şahinsineklerin insanların göremeyeceği kadar loş ışıkta bile üç renk kanalını aktif tutabildiğini gösteriyor.

Bu sayede beyaz taçyapraklar üzerinde beliren siyah nektarın, alacakaranlıkta bile görünür kontrast yaratabileceği öne sürülüyor. Bu hipotez henüz bu tür için doğrulanmış değil; ancak siyah nektarın evrimsel anlamını açıklamaya aday en güçlü çerçeve şimdilik bu.

Küçük bir kuş olan Japon beyazgöz, (Zosterops japonicus) beslemek için çiçekleri defalarca ziyaret etti, ancak bu türün polen taşıdığı doğrulanamadı.

Bir adet zıpzıp kelebeğinin ise üzerinde tam bir polen paketi taşıdığı görüldü; bu durum bitkinin üremek için tek bir türün polen taşımasına bağımlı olmadığını gösteriyor.

Renkli nektara sahip çiçek türü doğada yalnızca 67 olarak kayıtlı ve bu özelliğin en az 15 kez bağımsız olarak evrimleştiği düşünülüyor.

Bilinen örneklerden bazıları şu şekilde:

Nesocodon mauritianus: Kırmızı nektar

Melianthus comosus: Siyah nektar

Daubenya zeyheri: Mavi nektar

Jaltomata herrerae: Kırmızı nektar

Bilinen örneklerin büyük çoğunluğu, gündüz aktif olan kuş, kertenkele veya benzeri hayvanlarla ilişkilendirilmişti. Bu çalışma, renkli nektarın gece sistemlerinde de işlev görebildiğini kanıtlayarak renkli nektarlar hakkında bildiklerimizi öteye taşıyor.

Siyah rengin bu bitkide tam olarak ne işe yaradığı henüz yanıtsız. Araştırmacı Chiyoda, "Gelecekte J. mucronata'yı gece boyunca renkli nektarın adaptif rolünü keşfetmek için model bir tür olarak kullanmayı hedefliyoruz" dedi.