Birleşik Krallık dağılıyor mu? Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda dan tarihi buluşma Dış Haberler

Ülkelerinin Birleşik Krallık'tan ayrılmasını isteyen Plaid Cymru, Sinn Féin ve SNP'den liderler, bugün tarihi bir toplantı gerçekleştirerek Londra'ya karşı beraber hareket etme konusunda kritik bir anlaşma imzaladı. Üç ülkenin hükümeti, hiçbir Westminster hükümetinin 'demokrasiyi engelleme' hakkına sahip olmadığını belirtti.

İskoçya Başbakanı John Swinney ve Kuzey İrlanda Başbakanı Michelle O'Neill referandum çağrısında bulunurken, Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth kendi ülkesi için bir takvim vermedi.

Toplantıya Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald da katıldı.

Yetki devri sürecinin başlamasından bu yana ilk kez, Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda'nın tamamı, Birleşik Krallık'tan ayrılmayı isteyen hükümet başkanlarına sahip.

"İyi niyet" anlaşmasında şu ifadelere yer verildi:

"Bu adalar genelinde ve tüm dünyada gelişmeleri izleyen insanlar için, Westminster'ın devrinin sona ermekte olduğuna dair bundan daha net bir işaret olamaz.

Hiçbir Westminster hükümetinin demokrasiyi engelleme ya da halkımızın kendi geleceğine kendisinin karar vereceği ilkesini zayıflatma hakkı yoktur.

Partilerimizin farklı anayasal duruşlara sahip olduğunun ve her bir ulusun kendi geleceğini kendi yöntemiyle ve kendi zamanında belirleyeceğinin farkındayız."

Ap Iorwerth, mayıs ayındaki Galler seçimlerinin 'Galler için bir dönüm noktası' olduğunu ve 'Westminster modelinin artık işlemediğine dair giderek artan bir farkındalık' bulunduğunu söyledi.

SNP lideri Swinney, bugünkü tarihi zirvenin Birleşik Krallık için 'önemli ve kritik bir an' olduğunu ve her şeyin 'sonsuza dek değiştiğini' söyledi:

"İskoçya, Galler ve İrlanda halklarının kendi kaderini tayin hakkı vardır. Kendi geleceklerine karar verme hakkına sahiptirler. Bugünkü görüşmelerimiz temel olarak, içinde bulunduğumuz anın önemini kabul etmeye dayanıyor."

"Çıkarlarımız hiçbir zaman gözetilmedi"

Sinn Féin Başkan Yardımcısı O'Neill, İrlanda adası genelindeki halkların çıkarlarının 'hiçbir zaman Westminster'dakiler tarafından gözetilmediğini' söyledi:

"Ancak, bu adaların genelinde bir değişim yaşanıyor ve anayasal değişim gündeme geldiğinde buna hazır olmalıyız. Bu adalarda ilk kez üç milliyetçi 'Birinci Bakan'ın seçilmesi, insanların Westminster'ın Kuzey İrlanda, İskoçya veya Galler halkı için işe yaramadığını gördüğünün açık bir göstergesidir."

Sinn Féin Başkanı Mary Lou McDonald, BBC Wales'e verdiği demeçte Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda'nın kendi kaderini tayin etme süreçlerinin birbirinden farklı olduğunu belirtti ve mevcut ortamı 'tarihi nitelikte zamanlar' olarak tanımladı.

"Elbette farklı ulusal hikayelerimiz var ancak paylaştığımız çok kritik bir ortak nokta bulunuyor; o da Kuzey İrlanda'nın geleceğine Kuzey İrlanda halkının, İskoçya'nın geleceğine İskoçya halkının ve Galler'in geleceğine Galler halkının karar vermesi gerektiği konusundaki kesin ısrarımızdır."

Ne olmuştu?

Bu toplantının fitilini ateşleyen gelişme, İskoçya'nın bağımsızlığı konusunun Avam Kamarası'nda yeniden gündeme gelmesiyle yaşandı.

Çarşamba günü yapılan Başbakan'a Soru oturumu sırasında Andy Burnham, oylama yönünde net bir kamuoyu desteği olması halinde İskoçya'da ikinci bir referandumun yapılabileceğine işaret eder nitelikte açıklamalarda bulundu.

Durumu Kuzey İrlanda'daki sınır oylaması (birleşme referandumu) koşullarıyla kıyaslayan Burnham, Hayırlı Cuma Anlaşması'nın (Good Friday Agreement) bu konudaki tutumunu şöyle açıkladı:

"Ülkede net bir mutabakat sağlandığında ve kamuoyu görüşü, bu talebin değerlendirilmesini zorunlu kılacak bir noktaya evrildiğinde, Kuzey İrlanda Bakanı tarafından bir oylama yapılması değerlendirilecektir."

Burnham, "İskoçya'da da durumun tamamen aynı olduğunu söyleyebilirim" diye ekledi.

2014'teki referandumun üstünden 12 yıl geçti

Eylül 2014'te yapılan İskoçya bağımsızlık referandumunda ülke, %55'e karşı %45'lik bir oranla Birleşik Krallık'ın bir parçası olarak kalma yönünde oy kullanmıştı.

Bu referandumdan 2 yıl sonra Birleşik Krallık'ın Brexit yönünde oy kullanması ise Londra'ya bağlı ülkelerde de kırılmalar yarattı.

İskoçya, Brexit referandumunda yüzde 62 oranında "Avrupa Birliği" lehine oy kullanmıştı.

Galler İskoçya'dan farklı bir çizgide

Ancak Galler'deki dinamikler İskoçya'dakinden farklılık gösteriyor.

Mayıs ayındaki Senedd (Galler Parlamentosu) seçimlerinin ardından Galler'in İşçi Partisi dışından gelen ilk Birinci Bakanı olarak atanan Ap Iorwerth, partinin iktidardaki ilk döneminde Galler'in bağımsızlığına ilişkin bir referandum talebinde bulunmayı düşünmediğini belirtti ve bunun yerine konuyla ilgili bir "ulusal diyalog" sürecine öncülük etmek istediğini ifade etti.

Hükümeti, Galler'in bağımsızlığına yönelik gelecekteki planların "temellerini atacak" ulusal bir komisyon kurmayı amaçlıyor.

Bu arada Gallerli bakanlar, polis teşkilatı ve gençlik adaleti konuları da dahil olmak üzere, Galler'e ek yetkiler devredilmesi için girişimlerde bulunuyor.

Burnham, bu fikre 'açık' olduğunu belirtti.