Bilim insanları Güneş Sistemi dışındaki ilk uyduyu buldu: Yalpalaması ele verdi Sözcü Gazetesi

İnsanlık uzay gözlemlerinde devrim niteliğinde bir eşiği daha atladı. Bugüne kadar binlerce ötegezegen (Güneş Sistemi dışındaki gezegenler) keşfedilmiş olsa da, bu gezegenlerin etrafında dönen uydulara dair somut bir kanıt bulunamamıştı. Prestijli bilim dergisi Nature'da yayımlanan yeni bir araştırma, bu makûs talihi değiştirdi ve evrendeki ilk öteuydu keşfini dünyaya duyurdu.

Dünya'dan yaklaşık 71 ışık yılı uzaktaki CD-35 2772 sisteminde tespit edilen bu gök cismi, hem büyüklüğü hem de sıra dışı yapısıyla ezber bozuyor.

JÜPİTER BÜYÜKLÜĞÜNDE BİR UYDU

Güneş Sistemi'mizde irili ufaklı bilinen 891 uydu bulunuyor ve bunların neredeyse tamamı kayalık veya buzlu küçük yapılardan oluşuyor. Ancak yeni keşfedilen öteuydu, kelimenin tam anlamıyla bir dev. Araştırmacılar, bu uydunun en az Güneş Sistemi'nin en büyük gezegeni olan Jüpiter kadar bir kütleye sahip olduğunu hesapladı.

Sistemi daha da ilginç kılan şey ise bu dev uydunun bir gezegenin değil, bir kahverengi cücenin etrafında dönmesi.

Jüpiter'den çok daha büyük olan ancak merkezinde nükleer füzyon başlatacak (parlayacak) kadar kütleye sahip olamadığı için "başarısız yıldız" olarak adlandırılan özel bir gök cismi sınıfıdır. Keşfi yapan ekibin lideri Kevin Hoy, bu cisimlerin kütle yapısı nedeniyle hem yıldız hem de ötegezegen kataloglarında yer alabildiğini belirtiyor.

YALPALAMA HAREKETİ ELE VERDİ

Ötegezegenleri ve uydularını doğrudan teleskopla görmek, bağlı oldukları yıldızların kör edici ışığı nedeniyle neredeyse imkansızdır. Gökbilimciler bu tür keşiflerde genellikle iki dolaylı yönteme başvurur:

Geçiş (Transit) Yöntemi: Gezegenin, yıldızının önünden geçerken ışığı anlık olarak gölgelemesi.

Radyal Hız Yöntemi: Gezegenin kütle çekim kuvveti nedeniyle ev sahibi yıldızda yol açtığı mikro düzeydeki yalpalama (salınım) hareketi.

CD-35 2772 sistemindeki dev kahverengi cüce, devasa boyutu sayesinde 2011 yılında doğrudan optik teleskoplarla görülebilmişti. Ancak etrafındaki uydunun tespiti o kadar kolay olmadı. Bilim insanları, kahverengi cücenin hareketlerindeki çok küçük yalpalamaları milimetrik olarak ölçerek, yörüngesinde Jüpiter kütlesinde gizli bir cismin döndüğünü kesinleştirdi.

BİLİM DÜNYASINDA TARTIŞMALAR SÜRÜYOR

Bu keşif, astronomideki mevcut sınıflandırma sınırlarını da gri alana itti. Jüpiter büyüklüğündeki bir cismin "uydu" olarak adlandırılması, bilim dünyasında yeni bir tartışma başlattı.

Diego Portales Üniversitesi'nden Kevin Hoy, "Sistemdeki üçüncü büyük cisim olduğu için ona teknik olarak uydu diyoruz ancak bildiğimiz uydulara hiç benzemiyor" diyerek durumun sıra dışılığına dikkat çekiyor. Bu keşif; "Bir cisim tam olarak ne zaman gezegen sayılır?" ya da "Jüpiter boyutunda bir yapı ne zaman uydu kategorisine girer?" sorularını yeniden masaya yatırıyor.

YENİ TELESKOPLAR 2029'DA GELİYOR

Gökbilimciler şimdiden heyecan verici yeni bir öteuydu adayını daha incelemeye aldıklarını gizlemiyor. Bu alandaki asıl büyük patlamanın ise 2029 yılında faaliyete geçmesi planlanan Avrupa Güney Gözlemevi'nin Aşırı Büyük Teleskobu (ELT) ile yaşanması bekleniyor.

Mevcut teknolojilere kıyasla tam 20 kat daha fazla ışık toplama kapasitesine sahip olacak ELT, uzak sistemlerin derinliklerine inerek evrende yalnız olmadığımızı ve bu devasa uyduların tahmin ettiğimizden çok daha yaygın olabileceğini kanıtlayabilir.