BERCAN TUTAR Küresel dar geçitte kaybedenlerin savaşı

Umman'da İran ve ABD arasında askeri saldırı tehdidinin gölgesi altında başlayan dolaylı görüşmeleri, aslında küresel ve bölgesel hegemonyaları çözülen iki aktörün trajikomik çırpınışları olarak okumak lazım. Masanın bir yanında çok kutuplu dünya düzenine geçiş sürecinde yaşadığı itibar ve güç kaybını telafi etmeye çalışan ABD var. Diğer tarafta ise halkının rızası yerine düşmanının merhametine sığınan İran rejimi yer alıyor.
Gazze ve Ukrayna hezimetlerinden sonra Jeffrey Epstein skandalıyla içeriden de derin bir ahlaki ve insani çöküş girdabına giren ABD'nin hegemonik kan kaybı giderek hızlanıyor.
Venezuela ve İran gibi aktörlere askeri açıdan meydan okusa da ABD'nin Ukrayna'da Rusya'ya karşı tarihinin en ağır darbesini aldığını herkes biliyor.
Çin'e karşı verilen ticaret savaşlarından da istediğini elde edemedi. Donald Trump ise ülkesinin hegemonik imajını yapılandırmaya çalışıyor.

***

Ne var ki bu o kadar kolay değil. Elon Musk bile küresel ekonomik büyümeye katkıda ABD'yi sollayan Çin ve Hindistan'a vurgu yapıp "Güç dengesi değişiyor" itirafında bulunuyor. ABD ve AB ile birlikte neredeyse 50 trilyon dolarlık Atlantik'in 2 trilyon 500 milyar dolarlık Rusya'ya karşı Ukrayna'da havlu attığını unutmayalım.
Bu çerçeveden baktığımızda 31 trilyon 850 milyar dolarlık ekonomiye sahip ABD ile 357 milyar dolarlık ekonomiye kadar küçültülmüş İran'ın restleşmesi pek de ciddiye alınmıyor. Devasa ekonomisine rağmen 38 trilyon dolarlık da borcu olan ABD savaşacak konumda da değil zaten.
1991'deki Irak işgalinde 500 bin asker yığmıştı bölgeye. Şimdi ise Hürmüz Boğazı'nda 5 bin askeri var. Bölge üslerinde ise toplam 40 bin kadar askeri bulunuyor. Bu cüzi askeri yığınakla Amerikan yönetimi, bırakın rejimini değiştirmesi Irak'ın üç katı büyüklüğündeki İran'a en küçük taleplerini dahi kabul ettiremeyecektir. Üstelik nokta saldırılarla füze stokları 10 bini bulan ve her ay 300 füze üretme kapasitesine sahip İran'dan sert karşılık da görebilir.

***

Peki, küresel dar geçit konumundaki Hürmüz ile İran Körfezi'ndeki bu krizin amacı ne? Zira ABD'nin ana stratejisinin İran rejimini yıkmaktan ziyade onu kontrol etmeye dayandığını herkes biliyor.
İran'ı ve küresel enerji nakil hatlarının can damarı konumundaki Hürmüz'ü kontrol ise bölgedeki petrol üreticisi ülkeleri de bu petrolü alıp tüketen Asya ve Avrupa kıtasındaki alıcı ülkeleri de kontrol demek. Bir taşla sayısız kuş...
Fakat evdeki hesap çarşıya uymuyor. Herkes ABD'nin ucuz planlarının farkında. Hürmüz kozu artık ters tepiyor.
Haliyle ABD ve İran arasındaki bu gerilim/ler küresel dar geçitte zaten kaybetmiş iki aktörün savaşından başka bir anlama gelmiyor.