BERCAN TUTAR Hürmüz kaosundan yeni küresel dengeye

İran savaşı ve Hürmüz krizi daha beşinci haftasında bölgesel ve küresel birçok ezberi bozdu. Daha da bozacak. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik başlattığı saldırı dalgası sivil altyapıya yönelik bombardımanlarla birlikte aynı zamanda insanlığa karşı bir savaşa da dönüşüyor.
Savaşın gidişatı ve küresel bir krize dönüşmesi akla fütürist Roy Amara'nın 1970'lerde dile getirdiği 'aksiyomları' getiriyor. Silikon Vadisi'nin gelecek bilimcisi olarak da bilinen Amara, dünyayı saran inovasyon fırtınası sürecinde "Bir teknolojinin kısa vadeli etkisini abartma ya da uzun vadeli etkisini ise hafife alma eğilimindeyiz. Her iki eğilimde de ölçülü olmak gerekiyor" demişti.
Doğru çıkan öngörüleri nedeniyle fütüristlerin gurusu olarak anılan ve yukarıdaki cümlesi "Amara Yasası" diye literatüre geçen Roy Amara'nın görüşleri, o zamandan beri teknoloji alanının ötesine yayılarak her tür değişimin anlaşılması için işlevsel bir paradigmaya dönüştü.
Bu çerçeveden ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırısına bakarsak enerji krizi, petrokimya arzındaki daralma, gübre tedarik zincirlerindeki aksamalar ile küresel enflasyonun artması gibi kısa vadeli maliyetler yanında uzun vadeli sonuçlarının çok daha derin ve yakıcı olacağını söylemek pek de abartı sayılmamalı.
Unuz vadeli sonuçlar hakkında bazı öngörülerde bulunan Kanadalı stratejist Charli Grahn şu değerlendirmeyi yapıyor: "İran rejimi varlığını sürdürecek. Ancak bu süreçte Arap komşularıyla ilişkileri nesiller boyu gerginleşecek. İran rejimi zayıflamak yerine daha da özgüvenli bir şekilde ortaya çıkabilir. Stratejik güven duygusu güçlenebilir. Özellikle de Batı karşıtı yeni bir genç İranlı nesil ortaya çıkabilir."
Doğrudur Grahn'ın vurguladığı gibi petrol akışı yeniden başlayacak. Piyasalar istikrara kavuşacak. Tedarik zincirleri yeniden aktive edilecek. Ancak bölge çözülmemiş gerilimler, stratejik güvensizlik ve gizli istikrarsızlıkla tanımlanan uzun süreli ve belirsiz bir 'jeopolitik anomi' ile baş başa kalacak.

***

Dünyanın maruz kalacağı uzun vadeli bazı tektonik değişimleri şöyle sıralayabiliriz...
Hürmüz ablukası Körfez'de ve Asya'da lojistik devrime yol açacak. Tedarik zinciri ile enerji rotalarında Türkiye, enerji arzında ise Kanada gibi ülkeler öne çıkacak.
Dünya artık yeni çok kutuplu bir yüzyılın şafağını kucaklamaya hazırlanacak. ABD'nin tek kutuplu güvenlik mimarisi sarsılacak. Amerikan gücü gibi Avrasyacılık da artık güvenilir bir adres diye görülemeyecek. Pax Americana ile birlikte Asya-Pasifik alternatifi de sistemik bir çöküşe doğru evrilecek.
ABD, Çin ve Rusya'nın kirli küresel konsensüsü yeni bir küresel dengeye yönelecek.
Amerikan askeri kompleksi erozyona uğrayacak. Türkiye'nin liderlik ettiği yeni ve yerli savunma kalkınma modelleri hız kazanacak.
BM başta olmak üzere NATO, Körfez İşbirliği Konseyi (KİK), BRICS, AB, AUKUS, AQUAD ve ŞİÖ gibi savunma ve işbirliği ittifaklarının devri kapanacak. Zira BRICS, NATO veya KİK üyesi olmanızın sizi saldırılardan koruyamadığı ortaya çıktı.
Emperyal merkez ve kolonyal çevre modelleri ağır darbeler alacak.
ABD ve NATO'ya güven azaldığı için ulusal ordulara ve yeni askeri ittifaklara ihtiyaç artacak.
ABD, Rusya, Çin ve AB gibi küresel aktörlerin sadece askeri değil ekonomik ve siyasi egemenliklerinin de temelleri aşınacak.
Siyonist-Evanjelik odaklar artık Ortadoğu'da istediği gibi at koşturamayacak. Bölgemiz post-siyonist döneme, dünya ise post-Atlantik çağa girecek.
Yeni küresel denge ile tanımlanacak olan bu yeni çağın başat aktörleri ise Türkiye ve benzeri güçlerin liderliğinde veya ekseninde yükselen ülkelerin oluşturduğu yeni bir dünya olacak.