Belirtiler farklı, risk büyük: Kadınlarda kalp krizi neden gözden kaçıyor?

Kalp hastalıkları, kadınlarda bütün kanser türlerinin toplamından daha fazla can kaybına neden oluyor. Fakat kadınların çoğu kanserden ve hatta meme kanserinden ötürü yaşamını yitireceğini düşünüyor. Bu çok şaşırtıcı bir durum değil çünkü kadınların kalp sağlığı uzun zamandır göz ardı edilen ve yeterince çalışılmayan bir alan. Dolayısıyla doktorlar bazen kadınlar arasında yaygın görülen kalp sorunlarını teşhis etmekte zorlanıyor. New York Times’ın haberine göre, araştırmacılar bazı sorunlara neyin sebep olduğunu hala belirleyemediğinden, söz konusu rahatsızlıkların önlenmesi zorlaşıyor. Ayrıca pek çok hasta, kadınlarda kalp krizi belirtilerinin değişik olabileceğini veya nelere dikkat etmesi gerektiği bilmiyor.

Tüm bu zorluklara rağmen kadınların kalp sağlığı riskini azaltmak için yapabileceği çok şey var. Tabii bu tavsiyelerin bir kısmı genel geçer: Kadınlar da erkekler de beslenmesine dikkat etmeli, spor yapmalı, tansiyon, kolesterol ve glikozu kontrol altında tutmalı.

Diğer bilgiler ise cinsiyete göre değişiyor. İşte kadınların kalp sağlıkları hakkında bilmesi gerekenler...

KADINLARIN RİSK FAKTÖRLERİ FARKLI

Yüksek tansiyon ve kolesterol, diyabet, sigara, hareketsizlik ve aile geçmişi herkesin kalp sağlığını etkileyen faktörler. Fakat kadınlar için liste biraz daha uzuyor. Hamilelikte preeklampsi veya gebelik şekeri gibi rahatsızlıklar geçiren kişilerin ileride kalp ile ilgili sorunlar yaşaması daha muhtemel. New York Üniversitesi’nde kalp sağlığı çalışmaları yürüten Anais Hausvater, “Fakat hastalar genelde 20 sene önce hamilelikleri sırasında preeklampsi yaşadıklarını söylemeyi pek de gerekli bulmuyor, birçok doktor da bunu sormuyor zaten” değerlendirmesini yaptı.

Polikistik over sendromu (PCOS) da kalp hastalığına yönelik riskleri arttıran bir faktör. Ayrıca, lupus, romatoid artrit ve otoimmün hastalıklar kadınlarda çok daha yaygın. Özellikle 45 yaşından önce menopoza giren kadınlar da görece hassas olan grupta yer alıyor.

MENOPOZ KALP İÇİN KRİTİK BİR GEÇİŞ DÖNEMİ

Östrojen kalbi ve damarları koruduğundan kadınlar genellikle erkeklerden yaklaşık 10 yıl sonra kalp sorunları yaşamaya başlıyor. Bu nedenle menopoz, kadınlar için kritik bir geçiş dönemi. Çünkü östrojen azaldıkça tansiyon ve kolesterol yükselişe geçebilir ve atardamarlar elastikiyetini yitirir. John Hopkins Üniversitesi’nden kalp doktoru Tala Al-Talib, “30’larımda kolesterolüm kötü değildi. Birden neden kötüleşti? Ben hala spor yapıyorum, aynı şeyleri yiyorum” dedi.

Böyle bir değişim yaşadığınızda doktorunuz sizin durumunuza uygun çözümleri bulabilir. Bu çözümler bazen hayat tarzı değişikliği, bazen de ilaçla tedavi olurken, kimi zaman da ikisi birden gündeme gelebilir.

Henüz menopoza girmeyen kadınlarda ise risk düşük fakat sıfır değil. Tansiyon ve kolesterolün etkisi yıllarca birikir, yani 20’lerinizde ve 30’larınızda yaptıklarınız sizi ilerleyen yıllarda etkileyebilir.

KALP KRİZİNİN BELİRTİLERİ KADINLARDA FARKLI OLABİLİR

Kadınlarda kalp krizi belirtileri her zaman sıkışma ve baskı hissi olarak görülmediğinden doktorlar ve hastalar genelde bu belirtileri görmezden gelebiliyor. Kalp krizinin en yaygın belirtisi malum, göğüste ağrı. Fakat kadınların çoğu bu ağrıyı daha farklı tanımlıyor. Atria Tıp ve Araştırma Enstitüsü’nde kadınlarda kardiyovasküler sağlık çalışmaları yürüten Natalie Bello, erkeklerin bu belirtiyi “acıyor” şeklinde tanımladığını, kadınların da erkeklerin aksine “baskı ya da ağırlık” olarak anlattığını belirtiyor.

Kadınların kalp krizi sırasında nefes darlığı, baş dönmesi, mide bulantısı, çene ağrısı, sırt ağrısı, soğuk terleme ya da olağan dışı yorgunluk gibi birden fazla belirti yaşama olasılığı erkeklere göre daha fazla.

Öte yandan, kadınlar bazen semptomlarını hafife alabiliyor. Yale Tıp Fakültesi Önleyici Kardiyovasküler Sağlık Programı Direktörü Dr. Erica Spatz da ailevi sorumluluklarla boğuşan kadınların kendi sağlıklarını geri plana attığını ya da semptomları açıklamak için başka nedenler bulduğunu dile getirdi. Spatz, “Bazı kadınlar ayrıca semptomları nedeniyle muayeneye geldiklerinde önemsenmedikleri deneyimini yaşadıkları için tekrar gelmekte tereddüt ediyorlar” açıklamasını yaptı.

KADINLARDA KALP KRİZİNİN NEDENLERİ DE DAHA FARKLI

Kalp krizi erkeklerde genelde büyük bir arterde yaşanan tıkanıklıktan dolayı görülüyor. Bir plaktan parça kopması ya da pıhtı oluşması, kanın kalbe ulaşmasını engeller ve bu da kalp kasında hasara neden olur. Bu tıkanmaları kadınlar da yaşıyor ancak kadınların bu hastalıkla ilgisi olmayan nedenlerle yaşadığı kalp krizleri daha fazla.

Bu krizlerin teşhisi zor ve tedavisi de farklı olabiliyor. Weill Cornell Medicine bünyesindeki Kadınların Kalp Sağlığı Programı Direktörü Nupoor Narula, kadınların küçük kan damarlarını etkileyen koroner mikrovasküler hastalığa yakalanma olasılığının erkeklerden çok olduğuna, ayrıca kadınların koroner arter spazmına yatkınlığının da daha yüksek olduğuna vurgu yapıyor.

Kadınlar ayrıca, atardamar duvarında yırtılmaya neden olan ve özellikle doğumdan sonra görülen “spontan koroner arter disseksiyonu” isimli hastalığa orantısız şekilde daha yatkın. Diğer yandan, menopoz sonrasında kadınlarda “kırık kalp hastalığı” olarak da bilinen Takotsubo kardiyomiyopati isimli ve aşırı şiddetten kaynaklanan rahatsızlık da görülebiliyor.

KADINLARA FARKLI TESTLER UYGULANMASI GEREKEBİLİR

Tipik olmayan kalp krizleri her zaman standart testlerde kendini belli etmeyebiliyor. O nedenle bazen acil servis doktorları kadınların semptomlarını farklı değerlendirebiliyor. Örneğin, damarlara renkli (radyopak) bir madde enjekte edilip görüntülemenin yapıldığı klasik bir anjiyogram, atardamar spazmlarını veya tıkalı küçük damarları göstermeyebiliyor.

O nedenle kalp krizi benzeri semptomlarınızdan ötürü acile başvurduysanız ve sonuçlar normal geldiyse, sonrasında bir kalp doktoruna görünmeniz iyi olabilir. Narula ve Spatz bu konudaki değerlendirmelerinde ise, kalp doktorunun sonrasında PET taraması, kalp MR’ı veya koroner fonksiyon testi yaptırmanızı isteyebileceğini vurguladı.

Northwell Health’te Kadın Sağlığı Programı Direktörü Nisha Parikh, böyle bir olayın bir kere bile yaşanmasının sonrasında kontrole gidilmesi için yeterli bir sebep olduğunu dile getirdi. Parikh, anjiyogramı temiz çıkan birçok hastanın kontrollerinde, büyük arter tıkanıklığı olmadan kalp krizi yaşandığı görülebildiğini fakat test teknolojilerinin daha yeni yeni yaygınlaşmasından ötürü bu hastalara doğru teşhisin koyulamadığını kaydetti.

ARAŞTIRMA ALANLARINDA CİDDİ BOŞLUKLAR MEVCUT

Kadın sağlığı araştırmaları son yıllarda genişletilse de tıbbi araştırmalardaki cinsiyet önyargıları hala sağlık hizmetlerini etkiliyor. Narula, kadınların tarihsel olarak ilaçlar, tedaviler ve tıbbi cihazlarla ilgili çalışmalarda yeterince temsil edilmediğini söyledi. Hekimler hormonların kalp sağlığına etkilerini ya da gebelik komplikasyonlarının uzun süreli neticelerini hala tam olarak anlayabilmiş değil.

Columbia Kadın Sağlığı Merkezi’nden Sonia Tolani, kalp hastalıklarının standart tedavi rehberlerinin büyük oranda, katılımcılarının çok azının kadın olduğu çok eski çalışmalara dayandığına işaret etti.

Tıbbi cihazlar bile çoğunlukla erkek bedenine göre tasarlanmış durumda. Blavatnik Aile ve Kadın Sağlığı Araştırmaları Enstitüsü Başkanı Leslee Shaw, birçok kadına, erkeklerin atardamarlarının boyutuna göre tasarlanmış stentlerin takıldığını ve bu durumun da komplikasyonları kötüleştirdiğini dile getirdi.

DOKTORLARIN TUTUMU TEDAVİNİN GECİKMESİNE NEDEN OLABİLİYOR

Kadınların çoğu, tansiyon ve kolesterol haplarını almaya normalde alması gereken zamandan geç başlıyor. Bazen bunun nedeni, doktorlarının doğurganlık çağındaki hastalarına ilaç yazmaktan çekinmesi olabiliyor. Hausvater, “Ben bunu hep görüyorum” açıklamasını yaptı. Spatz ise bu konuya ilişkin olarak, bu ilaçların gebelik sırasında kullanılamadığını ama bu durumun doğurganlık çağındaki bir kadının söz konusu ilaçları kullanamayacağı anlamına gelmediğini belirtti. Çocuk sahibi olmak isteyen kadınların bu ilaçları kullanabileceğini aktaran Spartz, bu kişilerin gebelik sırasında doktor kontrolünde ilaçlara ara verebildiğini de ilave etti.

Bir de kadınlar bazen, doktorlarının yaşam tarzı ve kiloları konusunda kendilerini yargılayabileceğini düşünerek, kalp sağlığı meselesini doktorlarıyla görüşmekten çekinebiliyor. Natalie Bello, “Bu meselede sağlık sistemine yani bize bakıyorum. İnsanları suçlamak yerine hastalarımıza daha yumuşak davranmamız ve onlara nasıl yardımcı olabileceğimizi anlatmamız gerekiyor” ifadesini sözlerine ekledi.

Fotoğraflar: iStock