Avrupa’nın korkulu rüyası gerçek oldu: NATO yu sarsan hamle! Yeni plan deprem etkisi yarattı

Amerika Birleşik Devletleri’nin, NATO operasyonları kapsamında Avrupa’nın kullanımına sunduğu savaş uçakları ve deniz unsurlarında önemli kesintilere gitmeye hazırlandığı bildirildi. New York Times’ta yer alan haberde konuya ilişkin bilgi sahibi yetkililere göre Washington yönetimi, yaklaşık 50 yılın aşkındır Avrupa müttefiklerine sağladığı ‘güvenlik şemsiyesini’ küçültme yönündeki politikasını hızlandırıyor.
Bu ayın başlarında NATO müttefiklerine yazılı bir belge aracılığıyla iletilen karar, ABD’nin Avrupa’daki askerî varlığında kapsamlı bir yeniden yapılanmaya gideceğini ortaya koyuyor. New York Times tarafından incelenen belgenin bazı bölümleri ile konu hakkında bilgilendirilen Avrupalı yetkililerin aktardıkları, NATO’nun operasyonel kapasitesini doğrudan etkileyecek değişikliklere işaret ediyor.

Peki bu kararla NATO’yu neler bekliyor? ABD’nin tam olarak amacı nedir? Yakından bakalım…

SAVAŞ UÇAKLARI VE DENİZ GÜCÜNDE BÜYÜK AZALMA

Plana göre ABD, Avrupa savunmasına tahsis ettiği hava ve deniz unsurlarının önemli bir bölümünü geri çekecek. Peki bu kapsamda neler olacak? 6 madde ön plana çıkıyor:
1- NATO görevlerinde kullanılan yaklaşık 150 adet F-16 ve F-15E savaş uçağının sayısı 100’e düşürülecek.
2- Deniz gözetleme ve keşif uçaklarının sayısı 26’dan 15’e indirilecek.
3- Avrupa’ya tahsis edilen sekiz adet havada yakıt ikmal uçağının tamamı geri çekilecek.
4- Füze fırlatma kapasitesine sahip bir denizaltı ile bir uçak gemisi başka bölgelere kaydırılacak.
5- Uçak gemisi görev grubu bünyesinde yer alan çeşitli savaş gemileri ve çok sayıda savaş uçağı da yeniden konuşlandırılacak.
6- Avrupa savunması için ayrılan iki bombardıman uçağı grubundan biri görevden alınacak veya başka bir bölgeye aktarılacak.
ABD Savunma Bakanlığı, belgede yer alan rakamlar hakkında yorum yapmayı reddetti. Ancak bakanlık bunun yerine geçen hafta ABD Avrupa Komutanlığı tarafından yapılan ve Avrupa’daki askerî yükümlülüklerin azaltılacağına ilişkin genel ifadeler içeren açıklamaya atıfta bulundu.

NATO’NUN GELECEĞİ AÇISINDAN EN NET MESAJ VERİLDİ, ŞİMDİ NELER OLACAK?

Söz konusu düzenleme, Trump yönetiminin NATO’ya yönelik yaklaşımını şimdiye kadar en açık şekilde ortaya koyan adım olarak değerlendiriliyor. İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan NATO’nun temel amacı, başta Sovyetler Birliği olmak üzere dış tehditlere karşı Avrupa’daki Amerikan müttefiklerini korumaktı. Günümüzde de Avrupa ülkeleri, Rusya’ya karşı caydırıcılık sağlayabilmek için NATO’yu vazgeçilmez bir güvenlik mekanizması olarak görüyor. Ancak yeni plan, ABD’nin bu rolünü önemli ölçüde azaltmaya hazırlandığını gösteriyor.
Pentagon henüz geri çekilme sürecinin kesin takvimini açıklamış değil. Buna karşın Amerikalı yetkililer, uygulamanın Avrupalı müttefiklerin beklediğinden çok daha erken başlayacağı yönünde sinyaller de verdi.

‘AVRUPA, GÜVENLİK POLİTİKALARINDA ABD İLE BİRLİKTE BİR GERÇEKLİK İNŞA ETTİ’

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

En güncel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hazar Vural, Avrupa’nın uzun yıllardır kendi başına bir güvenlik ve savunma politikası geliştirmekte zorlandığını belirterek, “Avrupa güvenliği son dönemde, özellikle Ukrayna Savaşı başta olmak üzere değişen güvenlik atmosferi, yeni nesil tehditler, uluslararası ilişkiler sisteminin geldiği nokta ve uluslararası hukukun yaşadığı dönüşüm düşünüldüğünde yeniden tasarlanması gereken bir döneme işaret ediyordu. Ancak geçen yüzyılın kurumlarına ve sistemin nasıl oluşturulduğuna baktığımızda, Avrupa’nın güvenlik ve savunma politikalarını büyük ölçüde kendi başına inşa edemediğini görüyoruz” ifadelerini kullandı.
Vural, Avrupa’nın güvenlik alanında NATO ve ABD’ye bağımlı bir yapı geliştirdiğini vurgulayarak, “Avrupa, güvenlik politikalarında NATO üzerinden ve dolayısıyla ABD ile birlikte bir gerçeklik inşa etti. Aslında bugün yaşanan tartışmalar da Avrupa Birliği’nin uzun yıllardır oluşturamadığı ortak güvenlik ve savunma politikalarının ortaya çıkardığı krizin ve yapısal sorunun bir sonucu olarak karşımıza çıkıyor” dedi.

‘TRUMP, NATO’YA YÖNELİK BİR HAVUÇ-SOPA POLİTİKASI UYGULUYOR’

Trump yönetiminin NATO’ya yaklaşımının da bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiğini belirten Dr. Hazar Vural, ABD Başkanı Donald Trump’ın ittifak içerisindeki yük paylaşımını daha dengeli hale getirmeyi hedeflediğini söyledi.
Vural, “Bu durumu genel olarak Trump dönemi perspektifinden okumak gerekiyor. Trump’ın NATO’ya yönelik yaklaşımında bir havuç-sopa politikası uyguladığını biliyoruz. Avrupalı devletlere çok net biçimde savunma harcamalarını artırmaları yönünde çağrılar yaptı. Gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3,5’ine kadar çıkılması gerektiğini dile getirdi, hatta zaman zaman bunun da üzerine çıkılması gerektiğini savundu” değerlendirmesinde bulundu.
Trump’ın temel hedefinin ittifak içerisindeki mali yükü paylaşmak olduğunu ifade eden Vural, bununla birlikte ABD’nin mevcut sistemden önemli kazanımlar elde ettiğine de dikkat çekti. Vural, “Burada sorumluluğu bölüşmek isteyen bir Trump yönetimi var. Ancak diğer taraftan NATO üzerinden kazanan tarafın yalnızca Avrupa olmadığını da görmek gerekiyor. ABD de bu süreçten ciddi ölçüde fayda sağlıyor” ifadelerini kullandı.
AVRUPA AYNI KAPASİTEYE SAHİP ANCAK AYNI CAYDIRICILIĞA DEĞİL

Pek çok analiste göre Amerikan unsurlarının ani şekilde azaltılması, NATO’nun Rus denizaltı hareketlerini izleme kapasitesini ve uzun menzilli saldırı yeteneklerini önemli ölçüde etkileyebilir. Özellikle Tomahawk seyir füzeleriyle Rusya içlerine yönelik derin operasyon kabiliyetinde ciddi bir daralma yaşanabileceği belirtiliyor.
Her ne kadar Avrupa ülkeleri de benzer füze sistemlerine sahip olsa da uzmanlar, bu sistemlerin ABD tarafından kullanılması halinde çok daha güçlü bir caydırıcılık oluşturduğunu vurguluyor. Örneğin Paris merkezli düşünce kuruluşu Avrupa Birliği Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’nde görev yapan Giuseppe Spatafora, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
“Bu kesintilerin her biri tek başına yönetilebilir görünse de toplu olarak değerlendirildiğinde NATO’nun askeri duruşunda önemli bir değişikliğe işaret ediyor. Ayrıca Avrupa’nın caydırıcılık ve hazırlık kapasitesi açısından geniş kapsamlı zorluklar yaratıyor.”


RUSYA KAYGISI GİT GİDE ARTIYOR

Mayıs ayının sonlarında Rusya’ya ait bir insansız hava aracının Romanya’da bir apartman bloğunu vurduğu bildirilmişti. Bu olay, NATO toprakları içerisinde yer alan büyük bir yerleşim alanına yönelik ilk doğrudan saldırı olarak kayıtlara geçti.

Son dönemde Rus insansız hava araçlarının NATO hava sahasına yönelik çeşitli ihlalleri de Avrupa başkentlerinde endişeleri artırmış durumda. İngiltere merkezli düşünce kuruluşu Royal United Services Institute’tan güvenlik uzmanı Ed Arnold ise planın daha sert olabileceğini ancak yine de önemli sonuçlar doğuracağını belirterek, “Bu gelişme Avrupa’daki karar vericileri ciddi şekilde düşünmeye zorlayacaktır” ifadelerini kullandı.
RUSYA KARŞISINDAKİ CAYDIRICILIK KAPASİTESİ CİDDİ ŞEKİLDE ZARAR GÖREBİLİR

Dr. Hazar Vural ise NATO’nun uzun yıllardır ABD liderliğinde şekillenen bir güvenlik yapısına sahip olduğunu belirterek, “Devam eden Ukrayna Savaşı, NATO’nun yürüttüğü çalışmalar, stratejik planlamalar ve tatbikatlar düşünüldüğünde, ittifak açısından önemli bir soruna işaret ediyor. NATO yetkililerinin de zaman zaman vurguladığı üzere, ABD olmadan Avrupa güvenliğinin mevcut seviyede sürdürülebilmesi oldukça zor görünüyor. Özellikle Rusya karşısındaki caydırıcılık kapasitesinin ciddi şekilde zarar görebileceği ifade ediliyor” dedi.

Ancak Avrupa’nın güvenlik meselelerini değerlendirirken yalnızca askeri kapasite veya kurumsal yapı üzerinden değil, jeopolitik gerçeklikler üzerinden de hareket etmek gerekiyor. Çünkü Avrupa ülkelerinin Rusya’ya yönelik tehdit algıları arasında ciddi farklılıklar bulunuyor. Coğrafi konum, tarihsel deneyimler ve ulusal öncelikler, her ülkenin güvenlik yaklaşımını farklı şekillendiriyor.

Bu noktaya dikkat çeken Hazar Vural, “Avrupa haritasına baktığımızda ülkelerin Rusya’ya ilişkin tehdit algılarının aynı olmadığını görüyoruz. Özellikle Doğu Avrupa ülkeleri Rusya’yı çok daha doğrudan ve yakın bir güvenlik tehdidi olarak değerlendirirken, İtalya, Portekiz veya İspanya gibi ülkelerin öncelikleri farklılaşabiliyor. Örneğin İtalya için düzensiz göç ve Akdeniz kaynaklı güvenlik riskleri daha ön plana çıkarken, Portekiz ekonomik güvenlik ve ekonomik istikrar başlıklarına daha fazla odaklanabiliyor. Dolayısıyla Avrupa içerisinde ortak bir güvenlik politikası oluşturulmasını zorlaştıran unsurlardan biri de ülkelerin birbirinden farklı tehdit algılarına sahip olmasıdır” ifadelerini kullandı.
Vural, güvenlik politikalarının yalnızca devletlerin stratejik tercihleriyle şekillenmediğini, kamuoyunun da süreç üzerinde önemli etkisi bulunduğunu belirterek, “Bu noktada kamuoyu faktörünü göz ardı etmemek gerekiyor. Güvenlik politikalarında algı son derece önemli bir unsur olarak öne çıkıyor. Toplumların bir tehdidi nasıl algıladığı, siyasi karar alıcıların hareket alanını doğrudan etkileyebiliyor. Bu nedenle Avrupa ülkelerinin güvenlik politikalarını değerlendirirken yalnızca dış tehditlere değil, iç kamuoylarının beklentilerine ve hassasiyetlerine de bakmak gerekiyor” dedi.

ABD’NİN HAMLESİ SONRASI AVRUPA’NIN SAVUNMA VE GÜVENLİK KAPASİTESİNİN KISA SÜREDE OLUŞTURMASI ZOR GÖZÜKÜYOR

Avrupa’nın ortak savunma projelerinde yaşanan sorunlara da değinen Dr. Hazar Vural, son dönemde savunma sanayii alanında ortaya çıkan anlaşmazlıklara dikkat çekti.
Vural, “Son silah ve savunma planlamalarına baktığımızda Avrupa’nın kendi kapasitesini artırma konusunda çeşitli zorluklarla karşılaştığını görüyoruz. Özellikle Almanya, Fransa ve İspanya tarafından yürütülen ortak savaş uçağı programı olan Future Combat Air System (FCAS) etrafında yaşanan tartışmalar bunun önemli örneklerinden biri oldu. Liderlik paylaşımı, üretim süreçleri ve projedeki yetki alanları konusunda ortaya çıkan anlaşmazlıklar, Avrupa’nın ortak savunma kapasitesini geliştirme hedeflerine zarar veren gelişmeler olarak değerlendiriliyor” ifadelerini kullandı.
Savunma ve güvenlik kapasitesinin kısa sürede oluşturulamayacağını da vurgulayan uzman isim, Avrupa’nın yapısal sorunlarla karşı karşıya olduğunu belirterek, “Burada temel olarak işaret edilmesi gereken konu şu; güvenlik ve savunma politikaları bugün karar verilip yarın sonuç alınabilecek alanlar değil. Bu tür kapasite inşaları uzun yıllar gerektiriyor. Avrupa’nın aynı zamanda ciddi bir demografik sorunla karşı karşıya olduğunu görüyoruz. Yaşlanan nüfus, savunma sektörünün ihtiyaç duyduğu insan kaynağı açısından önemli bir problem oluşturuyor. Savaş dönemlerinde yalnızca asker ihtiyacı değil, üretim kapasitesini sürdürecek iş gücü de büyük önem taşıyor. Teknolojik gelişmeler ve insansız sistemler ne kadar ilerlerse ilerlesin, insan unsurunun tamamen ortadan kalkması mümkün değil” değerlendirmesinde bulundu.
Vural, Avrupa’nın karşı karşıya olduğu bir diğer başlığın ise maliyetler olduğunu ifade ederek, “Savunma harcamalarının artırılması yalnızca askeri bir mesele değil, aynı zamanda ekonomik planlama gerektiren bir konu. Avrupa ülkelerinde son dönemde finansal önceliklerin yeniden şekillendirildiğini görüyoruz. Savunma yatırımlarının artırılması için bütçelerde değişiklikler yapılıyor. Ancak bu süreç uzun vadeli ekonomik planlamalar gerektiriyor ve beraberinde önemli mali sorumluluklar getiriyor” dedi.

PEKİ ABD’NİN ÖNCELİĞİ TAM OLARAK NERESİ?

Geri çekilme planına ilişkin ayrıntılar açıklanırken, üst düzey Amerikan savunma yetkilileri de kamuoyu önünde ABD’nin askeri kaynaklarını Hint-Pasifik bölgesine yönlendirme niyetini dile getiriyor. ABD Avrupa Komutanlığı Komutanı Orgeneral Alexus G. Grynkewich, bu ayın başında yaptığı açıklamada NATO’nun kuvvet yapısının Amerikan askerî gücüne aşırı bağımlı hale geldiğini belirtti.

Grynkewich, “NATO Kuvvet Modeli içerisinde ABD kuvvetlerine yönelik sağlıksız bir karşılıklı bağımlılık oluştu” dedi. Aynı zamanda NATO’nun en üst düzey askerî komutanı olan Grynkewich sözlerini şöyle sürdürdü:
“Başkan Trump, Savunma Bakanı Pete Hegseth ve diğer yetkililer bunun değişmesi gerektiğini açıkça ifade etti. Bu değişim gerçekleşecek. Dünyanın farklı bölgelerinde aynı anda ortaya çıkabilecek çatışma ihtimali bunu zorunlu kılıyor.”
Bu açıklamalar, Washington yönetiminin Avrupa merkezli güvenlik yaklaşımından uzaklaşarak stratejik odağını Çin’in yükselişi ve Hint-Pasifik bölgesindeki güç mücadelesine kaydırdığını gösteren en güçlü işaretlerden biri olarak değerlendiriliyor.