Ateşkes süresi dolmak üzereyken ABD İran hattında müzakere muamması

ABD ve İran arasında “çifte abluka” altındaki Hürmüz Boğazı’nın gemi geçişine açılması şartıyla ilan edilen iki haftalık ateşkeste süre yarın itibarıyla sona erecek. ABD Başkanı Donald Trump önceki gün yaptığı açıklamayla, tarafların 21 saat süren ilk görüşmelerinin ikinci turu için Pakistan’ın başkenti İslamabad’da bir araya geleceğini duyurmuştu. Ancak dün İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, “İslamabad’a gitme planımız yok” dedi. Trump buna rağmen gün içinde yaptığı açıklamalarda “bugün anlaşma imzalayabiliriz” diyerek Tahran yönetiminden başka bir tablo çizdi. Tüm dünya ateşkesin uzatılması ve nihai barış yolunda somut adımlar beklerken taraflardan gelen çelişkili açıklamalar kafaları karıştırdı.

Tahran yönetiminden “İslamabad’a gitme planımız yok” açıklamasına rağmen ABD Başkanı Trump’ın gün boyunca “biz anlaşma yapmaya gidiyoruz” bağlamında demeçler vermesi, müzakerelerin akıbeti hakkında kafaları karıştırdı.

İRAN İLK GÜN YANIT VERMEDİ

Müzakere masası etrafındaki belirsizlik önceki gece İran kaynaklı haberlerle başladı. Trump’ın pazar günü yaptığı “İslamabad’da görüşeceğiz” açıklamasının ardından İran tarafından resmi bir açıklama gelmemişti. ABD’nin o gece bir İran gemisine müdahale etmesinin ardından ajanslara, Tahran yönetiminin görüşmeye sıcak bakmadığı haberleri düşmeye başladı. İran Dışişleri Sözcüsü Bekayi de dün sabah, “Şu anda bir sonraki müzakere turu için bir planımız yok” dedi.

BEKAYİ: ŞU AN İÇİN PLANIMIZ YOK

ABD’nin ‘çelişkili davranışlar’ sergilediğini ve “ciddi olmadığını” belirten Bekayi, Washington yönetiminin masaya aşırı ve gerçekçi olmayan talepler sunduğunu kaydetti. ABD’nin ateşkesin ilk gününden itibaren anlaşma şartlarını ihlal ettiğini söyleyen Bekayi, Amerikan donanmasının Hürmüz Boğazı’nda İran’a karşı başlattığı ablukaya işaret etti. Bekayi, “ABD’lilerin önceki müzakereler sırasında bize saldırdıklarını unutmadık” diyerek ABD’ye duydukları güvensizliğin altını çizdi.

TRUMP ‘YOLDALAR’ DEDİ

Bekayi’nin açıklamalarına rağmen Trump müzakerelerin yapılacağı yönünde demeçler verdi. Gün içinde Amerikan basınında çeşitli gazete ve televizyonlara konuşan Trump, Başkan Yardımcısı JD Vance, özel temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner’in yer alması beklenen heyetin “akşam saatlerinde İslamabad’a varacağını” kaydetti. Fox News’a “İslamabad’da bir anlaşma imzalanma ihtimali” olduğunu söyleyen Trump, nihai bir barış anlaşması için “İran liderliğiyle görüşebileceği” söylemini yineledi. Trump, New York Post gazetesine ise, “Görüşmeyi bekliyoruz. Bu noktada kimsenin oyun oynayacağını sanmıyorum” dedi. Trump daha sonra Bloomberg’e verdiği demeçte ise “kötü bir anlaşma yapma pahasına acele etmeyeceklerini” belirterek, İslamabad’dan uzlaşı çıkmazsa “ateşkesi uzatma ihtimalinin düşük olduğunu” söyledi. Diğer yandan, Trump’ın heyetin yolda olduğunu söylemesine karşın AP, JD Vance’in konvoyunun Beyaz Saray’da görüldüğünü, İslamabad’a gitmediğini yazdı.

Uluslararası gemi trafiği izleme platformlarına göre dün Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği neredeyse tamamen durma noktasına geldi.

‘OLUMLU SİNYAL ALDIK’

Pakistanlı bir yetkili İran’dan olumlu sinyal aldıklarını belirtirken, İslamabad’dan gelen bilgiler de hazırlıkların “görüşmeler yapılacakmış gibi” devam ettiği yönünde. Şehirde yer alan Kırmızı Bölge’deki iki ana otel, heyetlerin gelişine hazırlık olarak boşaltıldı. Uçuş takip verileri ise son 48 saat içinde iletişim ekipmanları, konvoy desteği ve ek ekipman taşıyan en az altı ABD hükümet uçağının Rawalpindi’deki Nur Han Hava Üssü’ne iniş yaptığını gösterdi.

İRAN GEMİSİNE ASKER İNDİRDİLER

ABD donanması, önceki gece İran’a ait bir konteyner gemisine el koydu. Umman Denizi’nde seyreden 294 metre uzunluğundaki Touska, Çin’deki bir kimyasal depolama limanından yüklü kargoyla İran’ın Bender Abbas limanına doğru ilerliyordu. ABD Donanması’na ait USS Spruance destroyer gemisi, İran kıyılarının 48 kilometre güneyinde bulunan Touska’ya yaklaşarak “ilerlemeyin” uyarısı yaptı. Altı saat süren uyarıların ardından makine bölümü MK-45 deniz topu kullanılarak hedef alındı ve amfibi hücum gemisi USS Tripoli’den deniz piyadeleri helikopterle Touska’ya çıktı. Üst düzey bir ABD’li yetkili gemi mürettebatının silahlı direniş göstermediğini belirtti.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, İran gemisi Touska’ya yapılan müdahalenin videosunu paylaştı.

MİSİLLEMEDEN VAZGEÇTİLER

Krizin ardından geminin ABD kontrolüne alındığı belirtilirken, İran’ın Devrim Muhafızları’na bağlı Hatemül Enbiya Merkez Karargâhı, “ABD’nin deniz haydutluğuna misilleme yapılacağını” açıkladı. Ancak saatler sonra yapılan ikinci açıklamada, Touska’nın mürettebatının ailelerinin can güvenliği gerekçe gösterilerek misillemenin ertelendiği belirtildi. Touska, 13 Nisan’da yürürlüğe giren ablukadan bu yana ABD güçleri tarafından baskın gerçekleştirilen ilk gemi oldu. Öte yandan CNN’e konuşan uzmanlara göre yükü hâlâ belirsiz olan geminin incelemelerden sonra “ganimet” olarak ABD hükümetinin mülkiyetine geçebileceği düşünülüyor.