Asıl hedef ABD değilmiş: İran’ın planı çok daha büyük! Dengeler değişebilir, kritik Türkiye detayı

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Gelişmelerden anında haberdar olun.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Orta Doğu’da son dönemde yaşanan gelişmeler, İran ile ABD arasındaki gerilimin yeni bir boyuta taşındığına işaret ediyor. Temmuz ayında Ürdün’deki Muwaffaq Salti Hava Üssü’ne düzenlenen saldırıda ABD askerlerinin hayatını kaybetmesi uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı. 
Özellikle İran’ın füze kapasitesinin zayıfladığı yönündeki iddialara rağmen Ürdün’deki ABD üssüne düzenlenen saldırıyı nasıl gerçekleştirdiği, yer altındaki ‘füze şehirleri’, kullanılan balistik füze ve İHA taktikleri ile Tahran’ın değişen savaş doktrinine ilişkin tüm ayrıntıları daha önce hazırladığımız analiz haberimizde ele almıştık. Haberin tamamına aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz…

Bu saldırının ardından ortaya çıkan bazı gelişmeler ise İran’ın yalnızca ABD güçlerini değil, Ürdün’deki mevcut siyasi düzeni de hedef aldığı yönündeki değerlendirmeleri güçlendirdi. Özellikle saldırının ardından ilk değerlendirmeler, İran’ın bölgede konuşlu ABD güçlerini doğrudan hedef aldığı yönündeydi. Ancak üç gün sonra İran Devrim Muhafızları Ordusu’na bağlı olduğu belirtilen Telegram kanalında yayımlanan bir mesaj, tartışmaları farklı bir noktaya taşıdı.
Paylaşımda, “Ürdün’ün saygıdeğer halkına ve cesur askerlerine samimi iş birlikleri ve doğru istihbaratları için teşekkür ederiz. Bu sayede İslam savaşçıları El-Azak bölgesinde ABD Ordusu güçlerinin bulunduğu 20 hangarı hassas şekilde vurdu ve onlarca Amerikalı güç etkisiz hale getirildi” ifadeleri kullanıldı.
İRAN’IN AMACI ABD’DEN ÇOK DAHA FAZLASI MI? NE PLANLANIYOR?

İngiliz The Telegraph gazetesinin hükümet kaynaklarına dayandırdığı haberine göre, Amman yönetimi bu mesajı yalnızca askerî bir propaganda olarak değil, Ürdün’deki monarşiyi hedef alan psikolojik bir operasyonun parçası olarak değerlendiriyor. Gazeteye konuşan ve adı açıklanmayan Ürdün hükümetinden bir yetkili, İran’ın uzun süredir Kral II. Abdullah ile halk arasındaki bağı zayıflatmaya çalıştığını öne sürerek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bu, İran’ın Ürdün kralı ve yönetimini halktan koparmaya yönelik uzun süredir devam eden kampanyasının yeniden canlandırılmasıdır. ABD ile ittifakımızı, İsrail ile ilişkilerimizi ve toplumdaki rahatsızlıkları kullanarak ülkeyi Irak ya da Lübnan benzeri bir istikrarsızlığa sürüklemek istiyorlar.”
Ayrıca haberde, 8 Temmuz’dan itibaren Ürdün’deki ABD üsleri ve destek altyapısına yaklaşık 60 füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenlendiği belirtildi.

ABD ASKERLERİNİN ÇEKİLMESİ TALEBİ

Saldırılardan kısa süre sonra New York Times, Ürdün’deki yaklaşık 4 bin ABD askerinin ülkeden çekilmesini isteyen açık bir mektubun yayımlandığını duyurdu. Mektupta siyasetçiler, akademisyenler ve hukukçuların imzası bulunurken, metinde şu ifadeler yer aldı:
“ABD birliklerinin varlığı Ürdün’ü ulusal çıkarlarına hizmet etmeyen güvenlik, siyasi ve ekonomik risklerle karşı karşıya bırakmakta, ayrıca ülkenin taraf olmadığı bölgesel çatışmalara sürüklenme ihtimalini artırmaktadır.”

Habere göre mektubun orijinal metni daha sonra erişime kapatıldı. Ürdün yönetimindeki bazı isimler de imzacılar arasında İslamcı ve sol görüşlü isimlerin bulunmasını İran’ın etkisine bağlarken, birçok gözlemci ise mektubun İran’ın söylemiyle örtüşse de toplumda ABD askerî varlığına yönelik gerçek rahatsızlığı yansıttığını değerlendiriyor.
‘ÜRDÜN ORDUSUNA MESAJ VERİLDİ’
Yine aynı haberde Washington merkezli Orta Doğu analisti Abdullah Hayek de Telegram paylaşımının sıradan bir açıklama olmadığını savundu. Hayek’e göre paylaşım, yalnızca Ürdün halkına değil, doğrudan Ürdün Silahlı Kuvvetleri’ne yönelik bir mesaj niteliği taşıyordu.
Analist, “İstihbaratın Ürdün içerisinden sağlandığı iması, sarayın kendi subaylarından şüphe duymasını sağlamaya yönelik açık bir fitne girişimidir” değerlendirmesinde bulundu. Bununla birlikte Hayek, Ürdün ordusunun krallığa bağlılığı ve askerlerin görece yüksek yaşam standartları nedeniyle bu tür girişimlerin başarılı olma ihtimalinin düşük olduğunu ifade etti.

Hayek, İran’ın Lübnan, Suriye ve kısmen Irak’taki vekil güçlerinin son dönemde ciddi kayıplar yaşadığını, bu nedenle yeni baskı alanları oluşturmaya çalıştığını ifade ederek, “Ürdün halkı İran’ın ülkeye yönelik planlarının yeterince farkında değil. Ürdün uzun yıllardır İran’ın bölgesel stratejisinin önündeki en önemli engellerden biri” dedi.
Analiste göre İran’ın Arap ülkelerindeki etkisinin sonuçları konusunda kamuoyunun bilinçlendirilmesi büyük önem taşıyor. “Suriye’ye bakın, Lübnan’a bakın, Yemen’e bakın” ifadelerini kullanan Hayek, İran’ın bölgedeki nüfuz stratejisinin Ürdün için de ciddi risk oluşturduğunu ileri sürdü. Öte yandan söz konusu değerlendirmeler büyük ölçüde Telegraph’ın haberine ve gazeteye konuşan hükümet kaynakları ile uzmanların görüşlerine dayanırken, İran yönetimi ise bu iddialara ilişkin resmi bir açıklama yapmadı.
‘DAHA GENİŞ ÇAPLI BİR BÖLGESEL ÇATIŞMA STRATEJİSİ SÖZ KONUSU’
Tüm bu iddialar ve değerlendirmeler ışığında özetle İran’ın Ürdün’deki ABD varlığının yanı sıra ülkenin siyasi yapısını da hedef alan bir psikolojik operasyon yürüttüğü üzerinde duruluyor. Peki, bu durumu nasıl değerlendirmek lazım? İran’ın asıl hedefi Ürdün’deki monarşi ve iç dengeler mi, yoksa daha geniş bir bölgesel çatışma stratejisinin parçası mı?
Güvenlik ve Terör Uzmanı Emekli İstihbarat Albayı Coşkun Başbuğ ise iddiaların arka planında monarşiyi hedef alan bir plan değil, daha geniş çaplı bir bölgesel çatışma stratejisi olduğunu savundu. Ürdün'ün uzun yıllardır ABD ve İsrail'le yakın iş birliği içinde hareket ettiğini belirten Başbuğ, "Kral Abdullah aslen İngiliz bir anneden olma bir lider. Ürdün de İslam dünyasının bir araya gelememesinin sebeplerinden biri olan merkezlerden biri. Sürekli İsrail'e destek veren, Amerika'yla iş birliği içinde olan bir ülkeyi konuşuyoruz" dedi.

Ürdün'ün kralı II. Abdullah
İran Devrim Muhafızları'nın yapısına da dikkat çeken Başbuğ, "İran Devrim Muhafızları, İran'ın arka plandaki paralel yapısıdır. Dolayısıyla burada amaç monarşiyi yıkmak ya da Ürdün'e ayar vermek değil, bölgesel bir savaş çıkarmaktır. Bunun için de en müsait yer Ürdün. İsrail'in kurduğu tuzağa hizmet edecek iki ülke var; biri Birleşik Arap Emirlikleri, diğeri de Ürdün. İran da buradan yükleniyor" ifadelerini kullandı.
Böyle bir senaryonun hayata geçme ihtimaline ilişkin de konuşan Başbuğ, Türkiye'nin bölgedeki diplomatik girişimlerinin belirleyici olduğuna vurgu yaptı. "Türkiye yakın markajı bırakırsa olur. Türkiye işte bunun için bırakmıyor. Bölgedeki ülkelerle birebir temas halinde.  Örneğin Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, bölgesel güvenlik alanındaki iş birliğini güçlendirmeyi hedefleyen ortak savunma anlaşmasını imzalıyor. Kontrolümüz olduğu sürece bölgesel çatışmaya izin vermeyiz ama diğer aktörler bunu inanılmaz zorluyor" değerlendirmesinde bulundu.

ÜRDÜN NEDEN KRİTİK BİR NOKTA?

Orta Doğu’nun en istikrarlı ülkelerinden biri olarak gösterilen Ürdün, uzun yıllardır Batı’nın en önemli bölgesel ortaklarından biri konumunda bulunuyor.
Haşimi Krallığı, profesyonel ordusu sayesinde radikal örgütlerle mücadele ederken, Irak, Suriye ve Filistin’den gelen milyonlarca mülteciye de ev sahipliği yapıyor. Ürdün ayrıca 1994 yılında İsrail ile barış anlaşması imzalayarak iki ülke arasındaki ilişkileri resmileştirmişti.
Pek çok kaynağa ve yorumlara göre ABD’nin Amman yönetimine her yıl yaklaşık 1,6 milyar dolarlık ekonomik ve askerî yardım sağladığı belirtiliyor. Bu desteğin önümüzdeki dönemde daha da artırılması bekleniyor. İngiltere de tarihi bağları nedeniyle Ürdün’e askerî, istihbari ve diplomatik alanlarda destek vermeyi sürdürüyor.