Arabulucular İran ve ABD yi Hürmüz Boğazı nın açılması için anlaştırmaya çalışıyor

Arabulucuların İran ve ABD ile olası bir anlaşma üzerinde çalışmalarını sürdürdüğü, çatışmaları sona erdirmeyi ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden ulaşıma açmayı hedefleyen dolaylı müzakerelerin yeniden başlamasının beklendiği bildirildi.

Associated Press'in (AP) üç yetkiliye dayandırdığı haberine göre, dünyanın en kritik su yollarından birinde güvenli deniz taşımacılığını sağlamaya yönelik çok sayıda girişimin başarısızlıkla sonuçlandığı ve savaşın sekizinci ayına girdiği bir dönemde taraflar arasında perde arkası temaslar sürüyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Washington'ın İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırması, dondurulan varlıkları serbest bırakması ve petrol yaptırımlarından feragat etmesi karşılığında boğazı bir hafta içinde açmayı öngören Tahran teklifini reddettiğini açıkladı.

Hafta sonu belirsizliğe yol açan bu açıklamaya rağmen New York'ta temaslarını sürdüren İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, arabuluculardan haber beklediğini belirtti. Bu süreçte ise Katar arabuluculuk yürütüyor.

KAPSAMLI ANLAŞMA METNİ MASADA

AP'ye konuşan iki yetkili, arabulucuların her iki tarafla boğazın yeniden ulaşıma açılması, ABD ablukasının sona erdirilmesi ve ardından yaptırımların kaldırılmasını içeren kapsamlı bir öneri üzerinde çalıştığını doğruladı.

Taslak anlaşma kapsamında boğazın, İran ve Umman arasındaki ikili görüşmeler doğrultusunda yeniden açılması hedeflenirken, Tahran'ın talep ettiği geçiş ücretinden de vazgeçilmesi planlanıyor.

Söz konusu mutabakat, savaştan önce uluslararası bir su yolu kabul edilen bu hatta deniz trafiğini geçici olarak yönetmeyi amaçlıyor.

Yetkililer, Trump'ın kamuoyuna yansıyan beyanlarına rağmen ABD'nin mevcut teklifi resmi olarak reddetmediğini ve bu açıklamaların bir müzakere taktiği olabileceğini aktardı.

ABD NÜKLEER TAVİZ BEKLİYOR

Üçüncü yetkili ise ABD'nin, nükleer müfettişlerin ülkeye girişine izin verilmesi de dahil olmak üzere Tahran'dan nükleer programına dair tavizler beklediğini kaydetti.

İki tarafın Haziran 2026'da imzaladığı ancak birkaç gün içinde çöken mutabakat zaptı çerçevesinde nükleer dosyanın 60 günlük bir takvimde ele alınması öngörülüyordu.

İsimlerinin gizli kalması kaydıyla bilgi veren yetkililerden biri her iki taraftan da olumlu sinyaller geldiğini, ikincisi hafta sonu "küçük bir ilerleme" sağlandığını, üçüncüsü ise arabulucuların tarafların tutumlarını "yumuşatmaya" çalıştığını ifade etti.

Beyaz Saray ise konuya ilişkin yorum talebine yanıt vermedi.

İKİ TARAF DA EKONOMİK BASKI ALTINDA

Yetkililer, İran'ın son teklifinin Haziran 2026'daki çerçeveyle benzerlik gösterdiğini, temel farkın ise süreç takviminin hızı olduğunu kaydetti.

Süreçte her iki ülke de ekonomik baskıyla karşı karşıya bulunuyor.

İran'ın boğazdaki gemilere yönelik saldırıları nedeniyle ABD yüksek petrol fiyatlarıyla mücadele ederken, Tahran yönetimi deniz ablukası ve petrol satışlarını kısıtlayan çok sayıdaki ABD yaptırımı nedeniyle zorlanıyor.

Küresel gösterge niteliğindeki Brent ham petrolün varil fiyatı 108 doların üzerinde seyrediyor.

Habere göre, tarafların karşılıklı yıpratma stratejisi izlediği bölgede, Tahran'ın ABD askeri unsurlarını hedef aldığı füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırıları bölgesel gerilimi canlı tutuyor.

Görüşülen son anlaşma teklifi Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaları durdurmayı hedeflerken, Yemen'deki İran destekli Husilerin Kızıldeniz'in güney kapısı niteliğindeki Babulmendeb Boğazı'nda konuşlanmasıyla açılan yeni cephe küresel piyasalar üzerindeki baskıyı artırmayı sürdürüyor.

İran tarafı, Husilerin kendi talepleri olduğunu ve Suudi Arabistan ile olan çatışmalarının ABD-İran geriliminden bağımsız olduğunu savunmasına rağmen, yetkililer Tahran'ın Husiler ile Suudiler arasında bir uzlaşma sağlanması konusunda arabuluculuk yapmaya istekli olduğunu ifade etti.

İRAN'IN 7 ŞARTI REDDEDİLMİŞTİ

İran heyeti, BM Genel Kurulu kapsamında bulunduğu ABD'de, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik Washington'a Katar'ın arabuluculuğunda 7 şart sunmuştu. Ancak ABD Başkanı Trump, İran'ın sunduğu şartları kabul etmediklerini açıklamıştı.

"Hürmüz'ü bir an önce açmak için anlaşma yapmak istiyorlar, çünkü çok fena yeniliyorlar." ifadesini kullanan Trump, ABD'li müzakerecilerin bu hafta İran ile daha fazla görüşme yapmasını beklediğini söylemişti.

Erakçi ise ABD'ye sundukları 7 maddelik anlaşma planının "çok makul" olduğunu belirterek, "Eğer sebepsiz yere reddederlerse, bu onların hatası olur." değerlendirmesinde bulunmuştu.