Anayasa Mahkemesi Başkanı Özkaya: Bireysel başvuru hukukun anayasallaşmasını sağladı

Anayasa Mahkemesi ile Erzurum Atatürk Üniversitesi ‘Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvurunun Türk Hukukuna Etkisi’ konulu panel düzenledi. Atatürk Üniversitesi Mavi Salon’da gerçekleştirilen panelin açılışında konuşan Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, üniversiteler ile yüksek yargı kurumları arasındaki iş birliklerinin, hukuk devletinin güçlenmesi, anayasal bilincin yaygınlaşması ve insan hakları kültürünün gelişmesi bakımından değerli olduğunu söyledi. Özkaya, açıklamasında, "İnanıyoruz ki anayasal düşüncenin gelişmesi, anayasa yargısının hukuk sistemimize nitelikli katkısının etkililiği, akademi ile bilim dünyasıyla ve genç hukukçularla kurulan güçlü diyaloglar sayesinde daha da artacaktır. Zira hukuk sistemleri, yalnızca yargısal kararlarla değil, aynı zamanda düşünsel üretim, bilimsel eleştiri ve ortak akıl sayesinde gelişir. Hukuk, değişen toplumsal ihtiyaçlar, gelişen insan hakları anlayışı ve ortaya çıkan yeni meseleler karşısında sürekli düşünmeyi, değerlendirmeyi ve kendini yenilemeyi gerekli kılan, yalnızca yargısal tecrübeyle şekillenmeyen, aynı zamanda güçlü bir akademik birikime, eleştirel düşünceye ve nitelikli bilimsel tartışma zeminine ihtiyaç duyan sosyolojik olarak canlı bir alandır, bir süreçtir. Bu, dünyanın her yerinde böyledir. Bu bakımdan üniversiteler, hukuk düzeninin gelişimine katkı sunan en önemli kurumlardan biridir. Dolayısıyla üniversitelerimizle gerçekleştirilen her ortak çalışma, temel hak ve özgürlüklerin korunup geliştirilmesi bağlamında aslında hukuk devletimizin geleceğine yapılmış önemli bir katkı olarak değerlendirilmelidir" diye konuştu.

ANAYASAL GÜVENCE

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvurunun hukuk sisteminin en önemli reformlarından biri olduğunu ifade eden Özkaya, şunları söyledi:

"Bireysel başvuru, temel hak ve özgürlüklerin korunmasında bireye doğrudan anayasal güvence sağlayan bir yoldur. Mekanizmanın önemi yalnızca bireysel ihlallerin giderilmesiyle sınırlı değildir. Aynı zamanda kamu gücünün hukuka bağlılığını güçlendiren, mahkemelere yol gösteren ve insan hakları standartlarının yükselmesine katkı sağlayan dönüştürücü bir işleve de sahiptir. Bireysel başvuru mekanizmasının hukuk sistemimize kazandırdığı en önemli değerlerden biri, hiç kuşkusuz anayasanın toplumsallaşmasına imkan tanımasıdır. Bireysel başvuru anayasayı, yalnızca devlet organlarının, hukukçuların ya da akademik çevrelerin başvurduğu teorik bir metin olmaktan çıkarmış, hakkının ihlal edildiğini düşünen her bir birey için doğrudan uygulanabilen bir güvence mekanizması haline getirmiştir. Bu yönüyle bireysel başvuru, anayasal hakları gündelik hayatın somut bir parçası haline getirmiş, toplumda hak arama kültürünün ve anayasal bilinç düzeyinin güçlenmesine önemli katkılar sunmuştur. Aynı zamanda Anayasa Mahkememizin toplumla daha doğrudan, daha dinamik ve daha güçlü bir bağ kurmasına da vesile olmuştur. Özetle anayasanın toplumsallaşması, bireylerin anayasal düzenin öznesi haline gelmesine ve hak ve özgürlük bilincinin toplumun tüm kesimlerine yayılmasına imkan tanımıştır. Bireysel başvurunun hukuk sistemimize sağladığı bir diğer önemli katkı ise hukukun anayasallaşması olmuştur. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin anayasal ilkeler artık yalnızca anayasa yargısının sınırları içinde değil, ceza hukukundan idare hukukuna, özel hukuktan iş hukukuna kadar farklı hukuk alanlarında daha güçlü bir şekilde dikkate alınır hale gelmiştir. Dolayısıyla bireysel başvuru uygulamasıyla anayasa, yalnızca normatif bir belge olmanın ötesine geçmiş; hukuk düzeninin tamamına yön veren temel bir referans kaynağı haline gelmiştir. Böylece hukukun anayasallaşması, adalet anlayışının anayasal ölçütler çerçevesinde yeniden şekillenmesini beraberinde getirmiş, anayasal değerlerin hukuk düzeninin her alanına nüfuz etmesini sağlamıştır."

‘HUKUK DÜZENİNDE TUTARLILIK’

Bireysel başvurunun anayasal yorumda ortak standartların gelişmesine ve hukuk güvenliğinin güçlenmesine katkı yaptığını anlatan Özkaya, "Bireysel başvurunun önemli sonuçlarından biri de anayasal yorumda ortak standartların gelişmesine ve hukuk güvenliğinin güçlenmesine yaptığı katkıdır. Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru kapsamında önüne gelen uyuşmazlıklarda temel haklara ilişkin farklı yorumları değerlendirerek ortak anayasal ilkelerin belirginleşmesine katkı sunmaktadır. Bu durum hem bireyler açısından öngörülebilirliği artırmakta hem de hukuk düzeninde tutarlılık ve istikrarın güçlenmesine hizmet etmektedir. Öte yandan, bireysel başvurunun özünde bulunan hak ve özgürlük eksenli yorum anlayışı zamanla mahkememizin norm denetimi içtihadına da yansımıştır. Somut başvurular çerçevesinde geliştirilen anayasal yorum yaklaşımı, norm denetimi kararlarında da etkisini göstermiş, böylece anayasal ilkelerin her iki alanda daha uyumlu ve bütüncül bir anlayışla uygulanması mümkün hale gelmiştir. Bu süreç aynı zamanda anayasanın üstünlüğü ilkesinin hukuk düzeninin bütününe daha güçlü şekilde nüfuz etmesine önemli katkılar sağlamıştır. Mahkememizin bireysel başvuru kapsamında verdiği kararlar; ifade özgürlüğü, adil yargılanma hakkı, mülkiyet hakkı, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı gibi pek çok alanda hukuk sistemimizin gelişimine önemli katkılar sunmuştur" diye konuştu.

Özkaya, "Bugün itibarıyla gelinen noktada mahkememiz artık altmış 4 yıllık kurumsal birikimi ve geliştirdiği içtihatlarla, yalnızca Türk hukuk sisteminin temel kurumlarından biri olarak değil, aynı zamanda uluslararası insan hakları hukuku ile sürekli etkileşim halinde gelişen çok katmanlı bir hak koruma sisteminin de önemli bir parçası olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Mahkememizce incelenen tüm bireysel başvurularda başvurucular tarafından dile getirilen tüm ihlal iddiaları onların dini, siyasi veya ideolojik kimliğine bakılmadan tamamen adalet odaklı bir yaklaşımla değerlendirilmekte, anayasal sınırlar içinde kalmak kaydıyla, temel hak ve özgürlüklerin korunup geliştirilmesine hizmet edecek, modern hukukta benimsenen yorum yöntemleri tatbik edilmektedir" dedi.

Hukuk Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Reşat Karcıoğlu ve Atatürk Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu'nun da konuşma yaptığı açılış sonrası Anayasa Mahkemesi Üyesi Doç. Dr. Recai Akyel'in moderatörlüğündeki panelde Anayasa Mahkemesi Üyesi Yılmaz Akçil, Anayasa Mahkemesi Başraportörü Doç. Dr. Akif Yıldırım, Atatürk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dr. Öğretim Üyesi Özgür Temiz, 'Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurunun Türk Hukukuna Etkisi'ni anlattı.