Akciğerleri sıvılaşmıştı: ‘Yapay akciğer’ cihazıyla nasıl hayata tutundu?

Organ nakli çok yeni bir gelişme olmasa da özellikle 1990’lar ve öncesinde doğanlar için hala şaşırtıcı.

İlk organ nakli 1954’te yapılan bir böbrek nakli işlemiydi. Üzerinden 70 yıldan fazla geçti ve bugün gelinen noktada hastalar artık yapay akciğerle 48 saat yaşatılıp, sonrasında gerçekleştirilen organ nakliyle yaşamını sürdürebiliyor. Chicago’daki hastaya tam olarak bu tedavi uygulandı. 30’larındaki hastanın akciğerleri sıvılaşmaya bile başlamıştı fakat doktorlar hastayı yaşatmayı başardı. Ekibin bu cihazla elde ettiği başarı, klasik yaşam destek ünitelerinden ayrı tutuluyor.

Doktorlar, ABD’nin Chicago kentinde, çok nadir görülen bir enfeksiyon nedeniyle akciğerleri sıvılaşan bir adamın hayatını kurtardı. Ekip, hastayı 48 saat boyunca “yapay akciğer” olarak isimlendirdikleri bir cihaza bağladıktan sonra, genç adama akciğer nakli gerçekleştirdi. Şimdilerde 30’larının ortalarında olan ve ismi açıklanmayan hasta, 2,5 yıl önce geçirdiği operasyonun ardından hayata tutundu. Ameliyatı yapan ekibin başındaki isim Ankit Bharat, hastanın şu an ailesinin şirketinde çalıştığını söyledi. Bharat, geçtiğimiz günlerde Cell Press isimli dergide yayımlanan ve yapay akciğer prosedürünün anlatıldığı makalenin de baş yazarı aynı zamanda.

Bu kadar ağır akciğer hastalığı geçiren hastaların sayısı pek fazla değil ancak uzmanlar Chicago’daki naklin, böylesi çaresiz durumlar yaşayan diğer hastalar için bir umut olduğunu söylüyor.

GRİP NEDENİYLE TETİKLENEN BİR HASTALIK

ABD’nin Missouri eyaletinde yaşayan hasta, Mayıs 2023’te akciğer yetmezliği gerekçesiyle Chicago’daki göğüs hastalıkları enstitüsüne sevk edildi. Akciğer yetmezliğine neden olan şey ise grip nedeniyle tetiklenen ve hızla çok ciddi bir komplikasyon olan “nekrotizan pnömoniye” dönüşen bir rahatsızlıktı. Bu hastalıkta akciğer dokusunda yoğun enfeksiyon ve hasar meydana geliyor.

“Hastanın böbrekleri iflas ediyordu ve kalbi de çok kötüydü” diyen Bharat, akciğerlerdeki durumu ise, “Hücre ölümü o kadar hızlıydı ki akciğer dokuları sıvılaştı ve göğüs boşluğunu irinle doldurdu” diye anlattı. Hastanın durumu öyle kritikti ki sevkinden 1,5 gün sonra kalbi tamamen durdu.

AMELİYAT 12 SAAT SÜRDÜ

Doktorlar, hemşireler ve sağlık personelinden oluşan 15 kişilik ekibin katıldığı ameliyat, 12 saat sürdü. Bharat, önce hastanın akciğerlerini aldı ve hastayı “yapay akciğer” olarak adlandırdıkları bir cihaza bağladı. Toplam 25 bölümden oluşan cihaz, kalbin sağ tarafından aldığı kana oksijen verip, sonra kanı kalbin sol tarafına geri pompalıyor. Ardından kan vücuttaki dolaşımına devam ediyor.

Bharat, hastanın uzun vadede nasıl bir seyir izleyeceğini görmek istedikleri için cihazı ikinci kez kullanmadıklarını aktardı. Cihazın klinik testlerde kullanılamayacağını kaydeden Bharat, çünkü bazı ölümcül hastalara rastgele tedavi uygulanmasının ama başkalarına uygulanmamasının etik olmayacağını söyledi.

Cleveland Clinic’teki kalp ve akciğer programının başında yer alan doktor Marie Budey, cihazın getirdiği gelişmelerin, daha önce akciğer nakli için reddedilen hastalara yeni bir kapı aralayabileceğini belirtti. Budey, sürecin hayli karmaşık olduğuna dikkat çekerek, o nedenle cihazın muhtemelen sadece çok branşlı hayli gelişmiş nakil merkezleri için bir seçenek olabileceğini vurguladı.

NYU Langone Nakil Enstitüsü’nden Akciğer Nakli Departmanı Başkanı Stephanie Chang ise, “Bu cihaz olmasaydı hasta yüzde bin yaşamını yitirmişti” değerlendirmesini yaptı. Chang, Washington Post'a verdiği demeçte, ameliyatı gerçekleştiren ekibi “kahraman” olarak nitelendirdi ancak cihazın, daha önce nadir görülen birkaç vakada kullanılan diğer cihazlarda yapılan bir iyileştirme olduğunu ileri sürdü.

Bharat ise buna karşı çıkıyor. Deneyimli doktor, kendisinin ve arkadaşlarının geliştirdiği cihazın "dayanıklı ve uzun vadede uygulanabilir tam yapay akciğer sistemine doğru önemli bir ilerlemeyi" temsil ettiğini dile getirdi. Bharat, önceki sistemlerin aslında hastaların çökmekte olan kalbinin ya da akciğerinin fonksiyonlarını devralan geçici yaşam desteği ünitelerinin geliştirilmiş versiyonları olduğuna vurgu yaptı. Geliştirdikleri yapay akciğerin ise, atardamarlardaki basınç değişse bile istikrarlı kan akışını yeniden sağlayabildiğini bildiren Bharat, cihazlarının diğer yöntemlerin aksine kalp odacıklarını değiştirmediğinin altını çizdi.

Yapay akciğerler üzerinde yürütülen çalışmalar 2000’li yılların ortasından bu yana devam ediyor. 2017’den önce hastaların yüzde 11’i ya yaşamını kaybediyor ya da nakil listesinden siliniyordu fakat bu oran bugün yüzde 4’e düşmüş durumda.